AnalyseRutte IV

Het nieuwe regeerakkoord is een oefening in bescheidenheid, met torenhoge ambities

Gert-Jan Segers (CU), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord.  Beeld ANP
Gert-Jan Segers (CU), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord.Beeld ANP

Als het coalitieakkoord één woord ademt, dan is het bescheidenheid.

Wendelmoet Boersema

Bescheidenheid over de realiseerbaarheid van de eigen ambities, ook al zijn die torenhoog. Bescheidenheid over het vermogen de plannen ook echt waar te maken binnen ruim drie jaar. Plannen die ‘te lang’ op zich hebben laten wachten, zoals beoogd premier Mark Rutte zegt. “U hoort geen woorden van trots, maar van bescheidenheid en gepast realisme”, zegt D66-leider Sigrid Kaag. “We veranderen dit niet in een dag en een nacht”, aldus CDA-leider Wopke Hoekstra. “Het is geen toverstafje”, volgens Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.

De nieuwe oude coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie lijkt zijn les in nederigheid geleerd te hebben. Voor het herstel van vertrouwen is tweerichtingsverkeer met de burgers en samenwerking nodig. Een ‘constructieve samenwerking’ met het parlement, en dan doelt deze coalitie op bijna alle partijen in de Tweede en Eerste Kamer. De schrijvers van het regeerakkoord met de titel ‘Omzien naar elkaar en vooruitkijken naar de toekomst’ beseffen dat het kabinet hiervoor ook scherp en kritisch naar zichzelf moet kijken, zich moet oefenen om ‘verschillen te overbruggen’ in een ‘andere bestuurscultuur’. “We gaan niet over één nacht ijs”, zegt Rutte, “we willen iedereen meenemen.”

Lees hier ook ons liveblog, gevuld met alle plannen uit het regeerakkoord dat vanmiddag werd gepresenteerd.

De lat ligt erg hoog

In het voorwoord van het regeerakkoord klinkt door hoezeer de politiek zichzelf heeft beschadigd door burgers in de steek te laten, personen te beschadigen (‘Omtzigt functie elders’), of elkaar in het parlement zelfs te bedreigen. ‘We keren ons af van kwetsend en bedreigend taalgebruik’, staat er. En tot slot beseffen de vier coalitiepartijen dat alles staat of valt met een goede uitvoering. Vandaar de ambitie om ook ‘de overheid zelf te verbeteren’, te beginnen bij het herstellen van de schade voor gedupeerden in Groningen en in de toeslagenaffaire.

Op woensdagmiddag is het zover. De fractieleiders van de vier coalitiepartijen geven persoonlijk hun toelichting op de plannen, die in zo’n vijftig pagina’s zijn gevat. Ondanks de bescheiden toon ligt de lat hoog, erg hoog. Dit kabinet heeft geld, en dat leidt tot een waslijst aan investeringen en dure plannen. VVD-leider Rutte trapt af. Hij benadrukt dat de belastingen dalen, de woningmarkt wordt vlot getrokken met de belofte van honderdduizend nieuwe woningen per jaar en dat de buurt weer veilig wordt. In zijn korte opsomming noemt hij ook het voor de VVD belangrijke thema migratie. Dat Nederland grip heeft op zijn grenzen, weet wie er binnenkomt en mag blijven maar dat wie niet mag blijven ook weer moet vertrekken.

Kaag pikt in haar korte toelichting drie zaken eruit, klimaat, onderwijs en Europa. Dit kabinet werkt aan de anderhalve graad van Parijs, de doelstelling voor de maximaal toegestane opwarming van de aarde, door 60 procent broeikasgasreductie in 2030. Nederland moet klimaatneutraal zijn wat betreft uitstoot in 2050, is de belofte. Er komen enorme investeringen in hernieuwbare energie, maar ook met de bouw van twee kerncentrales wordt heel voorzichtig begonnen. Het (politiek) taboe op rekeningrijden is eraf, al zal de invoering ervan voor een volgend kabinet zijn.

Hoekstra blijft in het kabinet, verklapt hij

Volgens Kaag zijn er ‘indringende gesprekken over wezen en identiteit van Nederland’ gevoerd. Dat leidt haar tot de uitspraak dat “deze coalitie zal opstaan tegen racisme vrouwenhaat, moslimhaat en vóór emancipatie en kansenongelijkheid. Voor alle Nederlanders, gewoon of ongewoon en voor ieder wiens vertrouwen is geschonden.”

Voor het CDA telt het ‘herstel van de balans’, aldus Hoekstra, die alvast verklapt dat hij in het kabinet blijft. Tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, economie én klimaat, met meer zekerheden voor de middeninkomens. Hoekstra vindt ook de investeringen in misdaadbestrijding en in defensie belangrijk. Zijn partij maakte de afgelopen maanden al een voorzichtige draai richting meer duurzame toekomst van de landbouw. “We kijken ook naar andere vorm van bestuur”, zegt hij. “Er wordt steeds meer van ons verwacht. Er moet meer ruimte komen in het bestuur voor persoonlijke contact en om te handelen. We veranderen dit niet in een dag en een nacht.”

Veel mensen zijn moe en hier hebben we het elkaar ook niet makkelijk gemaakt”, zegt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. “We leverden niet waar mensen naar snakken en waar ze recht op hebben. Nu staan we hier. Het is geen toverstafje waarmee alles in één klap weer mooi wordt.” Hij ziet veel goeds in dit akkoord. “Meer zekerheid voor mensen die niet rond kunnen komen. Lasten verlichting voor gezinnen, en meer hulp voor mensen aan rafelranden samenleving.” Volgens hem zitten we nu weliswaar in ‘donkerste dagen’ maar 'gaat het ook weer kerst worden, en dat biedt hoop’. Segers benadrukt vooral dat deze coalitie niet achterover moet leunen.

De oppositie stort zich meteen na afloop vol op de pijnpunten, die ook in het akkoord zitten. Vooral de bezuiniging van ruim vier miljard over een paar jaar op de zorg zal morgen in het debat voor veel tegengas zorgen.

Lees ook:
Het verleden belooft weinig goeds voor Rutte IV. ‘Doorstartcoalities halen zelden ongeschonden de eindstreep’

Historisch gezien is de uitkomst van de kabinetsformatie logisch: als het zonder links kan, dan gebeurt dat.En de parlementaire geschiedenis leert meer.

De uitvoering wordt nog een lastiger klus dan het regeerakkoord zelf

De langste formatie ooit nadert zijn einde. Woensdag presenteren VVD, D66, CDA en ChristenUnie hun plannen. De uitvoering ervan wordt de grootste opgave.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden