ProfielMarjolein Moorman

Het ‘Moorman-effect’ maakte van de PvdA de grootste partij in Amsterdam, wie is Marjolein Moorman?

Marjolein Moorman (PvdA) in de Amsterdamse Kompaszaal, waar de partij de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen afwachtte.  Beeld ANP
Marjolein Moorman (PvdA) in de Amsterdamse Kompaszaal, waar de partij de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen afwachtte.Beeld ANP

Na acht jaar is de PvdA terug als grootste partij van Amsterdam. Het succes van de partij, die 9 zetels van de 45 wist te behalen, wordt voor een groot deel toegeschreven aan lijsttrekker en wethouder onderwijs, armoede en integratie Marjolein Moorman (1974).

Laura van Baars

Moorman wist zichzelf op de kaart zetten als bestrijder van ongelijkheid. Gepromoveerd en afkomstig uit Wassenaar, en met een strijd voor gelijke onderwijskansen die ze voerde voor het oog van de camera in de documentaire Klassen, is Moorman uitgegroeid tot vertolker van het credo ‘Het moet niet alleen goed gaan met onszelf, maar ook met een ander’.

Moorman speelt steeds met sociale tegenstellingen, zoals in de titel van haar politieke getuigenis Rood in Wassenaar. In dit boek beschrijft ze hoe ze zich als oud-leerling van het elitaire Rijnlands Lyceum tussen de ‘kakkers’ begaf, maar zelf altijd in de ‘verkeerde’ richting naar huis fietste, waar de goedkope huizen stonden. Het gezin Moorman leefde daar nog steeds wat boven hun stand, want Moormans ouders, beiden fervente sociaaldemocraten, waren niet hoog opgeleid. Hun verhuizing vanuit de ‘mindere’ buurten van Den Haag naar Wassenaar was ook een manier om hun drie kinderen te verheffen. De schulden van het gezin namen ondertussen, zeker na de echtscheiding, toe. Na hun vroegtijdige dood, ze werden beiden niet ouder dan 50, bleven de kinderen hiermee achter.

Meer verkiezingsverhalen:

- Sofyan Mbarki over PvdA-succes: Wij zijn altijd een heel inclusieve partij geweest

- Wat is het geheim van Echt voor Barendrecht? De lokale partij die in één klap 60 procent van de stemmen won

- De helft van de kiezers heeft niet gestemd. Is dat zorgelijk?

- Waarom ook Marijnissen en Baudet kiezers kwijtraken aan lokale partijen

- De versnippering in de gemeenten zet door, en coalities vormen wordt dus moeilijker

‘Ongelijkheid is een keuze’

De verbinding die Moorman weet te leggen tussen hoog- en laagopgeleid, rijk en arm is aangeslagen in een stad als Amsterdam die worstelt met het gebrek aan een middenklasse als schakel tussen peperdure buurten en achterstandswijken. De manier waarop het gesegregeerde Amsterdam-Noord in beeld werd gebracht in de documentaireserie Klassen is volgens Moorman een ‘kantelpunt’ geweest in het denken over de maakbaarheid van succes. Die maakte duidelijk dat wie voor een dubbeltje geboren is, in Nederland niet zomaar een kwartje kan worden. “Ongelijkheid is een keuze”, is een bekende uitspraak van Moorman. Zij bedoelt ermee: politieke besluiten kunnen gelijkheid maken en breken.

Ze deinst er niet voor terug voorrechten te ontnemen. Na acht jaar raadslid te zijn geweest, werd Moorman in 2018 wethouder. Scholen in dure wijken waar een hoge ouderbijdrage gevraagd werd, kregen het met haar aan de stok. De ouderbijdrage, waar extra goed onderwijs mee kan worden gefinancierd, moest van soms wel 700 euro worden teruggebracht tot maximaal 112 euro. Dat zou ook betaalbaar zijn voor armere kinderen. Enkele schoolbesturen dreigden de wethouder met rechtszaken omdat zij zelf hun schoolgeld wilden bepalen. Zo ver kwam het niet, de scholen schikten zich uiteindelijk wel.

Ook de vroege selectie voor de middelbare school is een instrument dat vooral lijkt te werken voor leerlingen met een goede startpositie, maar niet voor een leerling met een taalachterstand die langer de tijd nodig heeft om tot bloei te komen. Als wethouder gaat Moorman niet over de vraag wanneer leerlingen overgaan naar het voortgezet onderwijs. Maar door haar pleidooi in Klassen groeide het enthousiasme voor latere selectie dan 12 jaar wel, ook al is er wetenschappelijk best wat tegenin te brengen.

Het ‘Moorman-effect’

De brede brugklas staat in Nederland eveneens weer op de kaart, mede dankzij Moorman. De lotingsstress voor Amsterdamse gymnasia en categorale vwo’s is de wethouder een doorn in het oog. Ze ziet dit als een voorbeeld van ‘social closure’, waarbij de bovenklasse zich bij voorkeur in de eigen bubbel terugtrekt. Moorman stelde hier een ‘brede brugklasbonus’ tegenover voor scholen die juist wel vmbo, havo en vwo willen combineren.

Er kwam ook een bonus voor leraren die op scholen in achterstandswijken wilden gaan werken, ook al ging dat ten koste van leraren in gegoede wijken. Dat ‘waterbedeffect’ was volgens haar zelfs de bedoeling, omdat het jarenlang de andere kant op was gegaan.

Het Amsterdamse onderwijs is voor Moorman een vruchtbare bedding gebleken voor haar sociaaldemocratische boodschap. De PvdA heeft er een boegbeeld bij, maar het is de vraag welk profijt de partij gaat trekken van het ‘Moorman-effect’. Haar belangstelling zou vooral bij de lokale politiek liggen, en is volgens Moorman zelf maar beperkt houdbaar. “Politiek is voor mij geen carrière”, zegt ze vaak. “Het is per definitie iets tijdelijks omdat je iets voor de gemeenschap wilt betekenen.” In ieder geval staan er voor Moorman nog vier jaar op de teller.

Lees ook:

De helft van de kiezers heeft niet gestemd. ‘Zorgelijk als dit gebeurt uit afkeer voor politiek’

Minder mensen dan vier jaar geleden brachten hun stem uit voor de gemeenteraad. Wat zegt dat over de lokale democratie?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden