VVD-Europarlementariër

Het landbouwhart van Jan Huitema huilt om de stikstofplannen: ‘Voor boeren is het slikken of stikken’

Jan Huitema,  europarlementarier voor de VVD.  Beeld -
Jan Huitema, europarlementarier voor de VVD.Beeld -

VVD-europarlementariër Jan Huitema steunt de klimaatambities van de EU. Op het beleid van het Nederlandse kabinet is hij kritisch. ‘Natuur is belangrijk. Maar we konden niet bevroeden wat daar achter weg zou komen.’

Romana Abels

Politicus Jan Huitema is geen typische VVD-er. Geen vroem-vroemman. Hij is bezig met milieu. Vorige week kreeg hij in het Europees Parlement iets voor elkaar dat velen voor onmogelijk hielden: de meerderheid van het parlement stemde voor zijn voorstel om in Europa vanaf 2035 geen auto’s met benzinemotoren meer te produceren.

Dat was een van de dertien wetsvoorstellen van eurocommissaris Frans Timmermans, die er voor moeten zorgen dat Europa in 2050 klimaatneutraal wordt. Vóór de lidstaten zich daarover uitspreken, ging een deel van die plannen vorige week langs het Europarlement.

Het was een hele toer; tot op het laatst was er verzet tegen. Een krachtige lobby van de auto-industrie slaagde er bijna in om een uitzondering te regelen voor 10 procent van de auto’s, die bestemd zouden zijn voor de export.

Maar Huitema, verantwoordelijk voor het onderwerp, wist de tegenstanders om te praten. Best bijzonder, gegeven het feit dat hij afkomstig is van de VVD, waar het woord ‘verbod’ in combinatie met ‘auto’ meestal niet goed valt.

Huitema (Heerenveen, 1984) is er laconiek over. “Vanaf het begin was duidelijk dat het een close call zou worden. De vorige aanscherping van de CO2-normen werd een paar jaar geleden aangenomen met een marge van minder dan tien stemmen. Dus we waren gewaarschuwd. Daardoor hebben we er alles aan gedaan om te zorgen dat we een meerderheid kregen.”

Waar zat de weerstand?

“Die zat in verschillende sectoren. Bij de toeleveranciers van versnellingsbakken en motoronderdelen, bij brandstofleveranciers, en ook bij één automerk, BMW. Ik kan daar wel begrip voor opbrengen. Hun markt gaat inderdaad veranderen, we zullen die mensen moeten helpen met omscholing. Gelukkig is de vraag naar technisch personeel gigantisch.”

Hoe kreeg u het Europees Parlement zover? De stemming over drie andere belangrijke klimaatwetten moest worden uitgesteld.

“We zijn simpelweg bij het hele Europees Parlement langs geweest, om in ieder geval in kaart te krijgen wat de stemverhoudingen zouden zijn. En ook om te proberen uit te leggen dat de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs op losse schroeven zouden komen te staan als we zouden toestaan dat er nog 10 procent motoren op benzine mocht worden gemaakt. Ik heb erbij gezegd: ‘Als je dat doet, dan kom je lager uit dan wat de Commissie wil en ook wat de lidstaten zullen gaan willen’. Blijkbaar heeft dat gewerkt.”

Hoe bijzonder is het dat juist een VVD-politicus dit regelt?

“Ik wil nu wel graag benadrukken: dit gaat alléén over nieuwe auto’s. De auto’s die nu al op de weg zijn, daar kun je tot in lengte van dagen in blijven rijden. Het heet inderdaad in de volksmond het ‘verbod op de verbrandingsmotor’, maar dat is dus niet helemaal waar. We zijn en blijven de autopartij.

“Het is gewoon een stuk efficiënter om te doen. We willen ook allemaal van de fossiele energie af, zeker nu we onafhankelijk willen worden van Rusland.

“En ik wil ook echt iets doen tegen klimaatverandering, daar maken heel veel mensen zich zorgen over.”

Jan Huitema (VVD) in het Europees Parlement. Beeld ANP /  ANP
Jan Huitema (VVD) in het Europees Parlement.Beeld ANP / ANP

Was er geen andere oplossing mogelijk?

“Als je de klimaatdoelen serieus neemt, zijn er voor de autosector twee mogelijkheden: of je gaat over iedere kilogram CO2 die een automobilist uitstoot belasting heffen, óf je doet wat we nu gedaan hebben. Ik vind het eerste oneerlijk, want dan bied je mensen geen alternatief. Nu wel. Nu komt er duidelijkheid, ook over infrastructuur, want de overheid gaat ervoor zorgen dat je je auto overal kunt laden.”

Maar alleen de elite kan nu elektrisch rijden.

“Op dit moment is elektrisch rijden al goedkoper dan rijden op benzine. Ook de onderhoudskosten zijn laag, het is een simpele techniek. De aanschafprijs is wel een nadeel en dat er geen tweede- of derdehandsmarkt is. Zoveel mensen kopen natuurlijk geen nieuwe auto.

“Met deze wet proberen we fabrikanten min of meer te stimuleren om ook goedkopere modellen elektrisch te maken, zodat er concurrentie ontstaat en er dan snel een tweede- of derdehandsmarkt komt. Dan wordt elektrisch rijden voor veel meer mensen bereikbaar.”

Hoe veranderde u zelf van mening?

“Toen ik hieraan begon, had ik zelf iets van: moet dat nou. Maar langzaam ben ik ervan overtuigd geraakt dat het belangrijk is dat de overheid hierin duidelijkheid schept en niet alles aan de markt overlaat. Je hebt ook zekerheid nodig.”

Er is nóg een aspect dat Jan Huitema interessant maakt. Hij was ooit boer in Friesland en is van plan dat na zijn politieke leven weer te worden. Toen hij in 2014 voor het eerst kandidaat was voor het Europees Parlement, toerde hij met de slogan ‘Brussel kan wel wat boerenverstand gebruiken’ door het land.

“Het is tijd voor een realistischer kijk op het boerenbedrijf”, zei hij toen. Hij had de indruk dat de sector door emoties werd bestuurd. Het leverde hem 25.798 voorkeurstemmen op, en een parlementszetel. In 2019 stond Huitema op de tweede plaats, direct achter lijsttrekker Malik Azmani.

Huitema is al veertien jaar lid van de VVD. Hij zag hoe het Nederlandse coalitieakkoord spreekt van stevige stikstofreductie. Maar toen VVD-minister Christianne van der Wal vorige week aankondigde hoe zwaar het kabinet wil reduceren in de aangetaste gebieden, moest hij wel een paar keer slikken.

Wat heeft u gestemd op het VVD-congres van vorige zaterdag, toen het over die plannen ging?

“Dat is aan mij.”

Maar u bent boer. U heeft er wel een mening over.

“Ik maak me heel erg zorgen over wat er gebeurt. Ik kom van het platteland, ik ken heel veel mensen daar. Ik begrijp heel goed dat er iets gedaan moet worden. Alleen de manier waarop... veel boeren voelen dat het zo, hop, van bovenaf opgelegd wordt. Dat het slikken of stikken is.

“Dat gevoel gaat veel boeren door merg en been. Die hebben hart voor een bedrijf dat vaak al generaties lang in hun bezit is. Dat wordt onvoldoende gezien.”

Treft het u persoonlijk ook?

“Mijn ouders zijn altijd melkveehouders geweest. Mijn vader is nu met pensioen en ik heb het bedrijf overgenomen om het in de familie te houden. Ik heb het nu op afstand gezet, omdat ik in de politiek zit. Er is een bedrijfsleider die het nu runt. Maar er is ook een leven na de politiek. Een familiebedrijf wil je echt bij je houden.”

Was u geschrokken vorige week, toen u de kabinetsbrief over stikstof las?

“Ik denk dat heel veel mensen van die brief heel erg geschrokken zijn, ik ook. In plaats van meer zekerheid heeft het juist onzekerheid opgeleverd.

“Mijn landbouwhart huilt. Ik begrijp dat er iets gedaan moet worden, maar het is echt heel jammer dat het zo geregeld moet worden.”

Is iemand volgens u schuldig aan de huidige situatie?

“Het is voor mijn gevoel overheidsfalen. De eerdere aanpak, de zogenoemde Programmatische Aanpak Stikstof, was echt drijfzand. Daar zijn heel veel vergunningen op verleend. Een boer gaat niet zeggen: die aanpak deugt juridisch niet. Dat is zijn taak niet. De overheid had het beter moeten doen.”

Kan de overheid dat repareren door boeren uit te kopen?

“Dat is de oplossing niet. Het bedrijf van een boer, daar zit zijn ziel en zaligheid in. Kijk, ik begrijp ook de mensen die wachten op een huis. Ik snap heel goed de mensen die graag de natuur willen beschermen. Maar weet men ook welk leed er wordt veroorzaakt bij de boerengezinnen thuis? Natuurlijk, het algemeen belang gaat voor het individueel belang. Maar dat individuele belang is wel heel erg triest, hoor.”

Was er iets dat in uw ogen eerder gedaan had moeten worden?

“Ik denk dat men in 2000, bij de aanwijzing van de Natura2000- gebieden, niet goed doorhad wat de gevolgen waren. Toen is er nooit een discussie over geweest: wat willen wij beschermen? Soms zijn er soorten die we terug willen krijgen, maar waar je wel ontzettend veel moeite voor moet doen. Ik vind het zonde dat we dat nooit goed hebben afgewogen.”

Moet Nederland een kleinere natuurambitie hebben?

“Dat had destijds gemoeten. Hadden we daar op het begin over gepraat, dan waren we helemaal niet in deze situatie gekomen.”

Uw partij is daar altijd bij geweest, wat denkt u daarvan?

“Natuurlijk, dat is ook zo. Natuur is ook belangrijk. We konden niet bevroeden wat daar allemaal achter weg zou komen.”

Kent u de mensen die met hun trekker naar minister Van der Wal reden?

“Vast wel, ik heb ze niet allemaal goed gezien op tv. Het is iets wat je niet moet doen, het is echt fout. Je verliest goodwill.”

Wat gaat u nu doen? U kunt in de partij druk uitoefenen misschien?

“We praten hier in de partij wel over, ook over de rol van Brussel. Ik blijf benadrukken dat men het met de sector bespreekt. We moeten in gesprek blijven over wat er wél kan en voorkomen dat iedereen van tafel wegloopt.”

Zag u het aankomen?

“Nee, ik schrok ervan. Ik zag vrijdag dat kaartje en dacht: o jee, dat zijn echt heel veel gebieden. Ik had echt een beetje gehoopt dat het op een natuurlijke manier zou gaan. Dat er genoeg boeren gingen stoppen zonder opvolger. Maar er zijn gewoon heel veel boeren die wel opvolgers hebben voor wie nu nog maar één mogelijkheid lijkt te bestaan en dat is stoppen. Dat is gewoon heel erg.”

En u zit hier, in Brussel. Vindt u dat frustrerend?

“Er was een onderzoek onder boeren, in Trouw, waaruit bleek dat 80 procent van de boeren echt iets aan natuurontwikkeling wil doen. dat voel ik ook. De weidevogels weer terug, ze willen alles wel. Maar nu ervaren zij het als het ‘computer says no’. Ik vind dat inderdaad frustrerend.”

Wat is uw volgende project?

“Ik ga me nu storten op de circulaire economie. Nederland heeft veel kennis en kunde op dat gebied, je kan er veel concurrentievoordeel in halen. Je moet wel circulair produceren als je de klimaatdoelen wil halen.

“Daar komt nog bij dat we onafhankelijk willen worden van Rusland. Dus we moeten de grondstoffen die we hier hebben, hergebruiken.”

Lees ook:

Europees Parlement stemt voor afscheid brandstofauto, elektrisch is over 13 jaar de norm

Met moeite stemde het Europees Parlement voor vijf wetten die het klimaat moeten verbeteren. Maar drie belangrijke voorstellen uit het klimaatpakket haalden het niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden