Hawija

Het krediet van minister Bijleveld droogt op: ‘Dit is onhoudbaar’

Minister Ank Bijleveld van Defensie (CDA) tijdens het Interpellatiedebat in de Tweede Kamer over het onderzoeksrapport van CENTCOM over de luchtaanval op Hawija.Beeld ANP

Van het eerste Kamerdebat dat niet over corona gaat, hangt meteen het lot van een minister af. Ank Bijleveld van Defensie moet zich verdedigen vanwege de bomaanval op het Iraakse Hawija. Niet voor het eerst.

Voor Kamerleden is het inmiddels een patroon van jarenlang niet, onjuist of niet tijdig informeren van het parlement. Voor de Irakees die het meemaakte, is de nachtelijke bomaanval op Hawija van 3 juni 2015 nog vele malen pijnlijker en dichterbij: een gewonde vrouw, een halfblinde zoon en een verwoest bestaan in zijn thuisland. Tweede Kamerleden spraken woensdag met deze Alaa Qader Ridha, en daarmee krijgt het debat van donderdag ook een menselijk gezicht.

De informatievoorziening over deze Nederlandse F16-aanval, die zoveel meer schade en verwoesting aanrichtte dan gedacht, is op z’n minst gebrekkig geweest. Een grimmig vlechtwerk van woorden en formuleringen ook. De minstens zeventig burgerdoden waarvan Amerikaanse media meteen na de aanval berichtten, zijn in Nederland eerst ontkend (toenmalig minister Hennis), ‘niet vast te stellen’ (Bijleveld afgelopen november nog) en was ‘daarmee geen relevant getal’ (premier Rutte eind 2019).

Grote twijfels bij de Amerikanen - die niet bij de Nederlandse luchtmacht belandden

Voor minister Bijleveld van Defensie staat er donderdag veel op het spel. Al eerder moest ze in de Tweede Kamer diep door het stof. Eind 2019 bood ze excuses aan voor haar voorganger Jeannine Hennis, die de Kamer tot twee keer toe verkeerd had geïnformeerd. Tweemaal overleefde Bijleveld in een debat een motie van wantrouwen, de tweede keer tevens gericht aan premier Rutte en daarmee het hele kabinet.

Daarna ging het nog steeds niet goed met het informeren van de Kamer. Bijleveld moest dit voorjaar terugkomen op haar bewering dat de Amerikanen niet hadden kunnen vaststellen hoeveel burgerdoden in Hawija vielen. In een onderzoeksrapport van het Pentagon over burgerslachtoffers stond bovendien wél informatie over Hawija. Alweer anders dan Bijleveld eerst beweerde. Die stuurde het rapport pas in coronatijd naar de Kamer, nadat het opgevraagd was in de VS door NOS en NRC.

Uit dit rapport bleek ook nog iets anders, gezien de gevolgen, zeer pijnlijks: de Amerikanen hadden vooraf grote twijfel over de risico’s van de aanval op die plek. Die belandden alleen niet op het bureau van de Nederlandse luchtmacht. Ook niet bij de ‘red card holder’, de man die een veto mag uitspreken over een luchtactie. Tijdens de missie tegen Islamitische Staat waaraan Nederland van 2014 tot 2018 (eerst in Irak, later ook boven Syrië) deelnam, voerden de Amerikanen het bevel. Na Hawija scherpten de VS de protocollen voor luchtaanvallen zelfs aan. (tekst gaat onder de graphic verder)

Beeld Louman & Friso

Volgens D66-Kamerlid Salima Belhaj bewijst Hawija daarmee dat Nederland het ‘niet goed georganiseerd heeft’ en dat de Nederlandse inlichtingenpositie niet voor het eerst sterk te wensen overlaat. Ook de commissie Davids wees daar in 2010 al op in haar rapport over hoe Nederland in 2003 bij de inval in Irak betrokken raakte. 

‘Dit is onhoudbaar’

 “Hoe sterk heeft de minister zich bij de Amerikanen gemaakt?”, vraag Belhaj zich af. “En waarom zijn wij zoveel strenger met geheimhouding?” Volgens Belhaj schaadt dit het maatschappelijk debat over militaire missies. “Zo is het een oneerlijk gevecht, het parlement en burgers hebben recht op de juiste informatie.”

SP-Kamerlid Sadet Karabulut is nog feller: “Er is keihard gelogen en de minister blijft zich telkens verschuilen achter anderen. Achter de Amerikanen wat betreft die desinformatie, achter de veiligheid van de piloten om geen informatie te geven, en achter Irak wat betreft de compensatie van de slachtoffers. Dit is onhoudbaar.” Daarmee lijkt ze voor te sorteren op een nieuwe motie van wantrouwen.

Mocht het vandaag opnieuw tot een stemming over Bijleveld komen, dan is de steun van de hele coalitie nodig. Belhaj van regeringspartij D66 voelt daarom ogen op zich gericht, maar wil het debat op inhoud voeren. “De minister heeft haar lot zelf in handen. Als parlementariër wil ik niet langer een detective zijn.”

Lees ook: 

Het verhaal van Alaa Qader: zo krijgt de bomaanval op Hawija een gezicht

Een van de burgerslachtoffers van de Nederlandse F16-aanval op een bommenfabriek in het Iraakse Hawija sprak gisteren voor het eerst met Kamerleden, aan de vooravond van het debat met minister Bijleveld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden