Onderhandelen

Het kabinet gaat alle partijen af voor de Voorjaarsnota: is dat de nieuwe bestuurscultuur?

null Beeld ANP
Beeld ANP

Waarom praat het kabinet deze week met alle zestien oppositiepartijen achter gesloten deuren over hun wensen en eventuele steun voor de voorjaarsnota?

Esther Lammers

Premier Mark Rutte en minister van financiën Sigrid Kaag verschenen maandag eensgezind in de Tweede Kamer voor hun rondje gesprekken. Ze gaan deze week met alle zestien oppositieleiders een kopje koffie drinken, om steun te zoeken voor de miljarden aan noodzakelijke ombuigingen van het coalitieakkoord.

Rutte en Kaag willen ‘de wensen en aandachtspunten’ van alle fractieleiders horen. Er gebeurt dit jaar veel in de voorjaarsnota, het document waarin het kabinet in grote lijnen de inkomsten en uitgaven voor het volgende begrotingsjaar regelt. Er is fors gesleuteld aan het coalitieakkoord van Rutte IV vanwege de dreigende economische crisis, de oorlog in Oekraïne, de forse koopkrachtdaling en enkele financiële tegenvallers. Een partij die nog serieus wat wil regelen voor 2023, moet dat nú in deze voorjaarsnota voor elkaar krijgen.

Op zoek naar draagvlak, ook in de Eerste Kamer

Vorige maand bespraken de coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie al met elkaar de aanpassingen. De oppositiepartijen hopen nu te horen welke financiële keuzes de coalitie heeft gemaakt. De coalitie zoekt volgens premier Rutte naar steun in de Kamer, met liefst een ‘zo groot mogelijk’ draagvlak. Maar bovenal heeft ze nog steun nodig van een deel van de oppositie om de voorjaarsnota door de Eerste Kamer te loodsen. Met PvdA en Groenlinks samen, of alleen met steun van JA21, is die steun al verzekerd.

Toch gaat het kabinet dit jaar alle partijen af. Dat is nog niet eerder gebeurd. Onduidelijk is nog of de gesprekken betekenen dat de oppositie daadwerkelijk wijzigingen kan aanbrengen in de voorjaarsnota. Die ruimte was er in vorige kabinetten van Rutte nauwelijks, tot frustratie van de oppositie. Er werd toen via gedoogconstructies gewerkt met een aantal vaste oppositiepartijen, waardoor de rest van de Kamer zich buitenspel gezet voelde.

Het kabinet-Rutte IV wil het deze keer anders doen in een poging een iets andere bestuurscultuur te creëren, én het vertrouwen van burgers terug te krijgen. De Kamer vroeg hier vorig jaar zelf om tijdens de lange en moeizame kabinetsformatieperiode. Ze wenste meer transparantie, en meer zeggenschap over het kabinetsbeleid.

In de praktijk zal moeten blijken hoe het kabinet voor deze voorjaarsnota met de Kamer omgaat. Achter de schermen heeft de coalitie daarover uitgebreid overlegd. Besloten is dat Rutte (VVD) en Kaag (D66) samen álle oppositiepartijen gaan spreken. En dat gebeurt zelfs nog vóórdat de voorjaarsnota naar de Kamer wordt gestuurd. Dat biedt in theorie ruimte aan de Kamer om nog wijzigingen aan te brengen.

Hoe staat het ervoor met de plannen van Rutte IV? Met de Regeermeter houden we dat bij voor een aantal thema’s, bijvoorbeeld de toeslagenaffaire, het stikstofbeleid en de woningmarkt. Kijk op trouw.nl/regeermeter.

Klaver ziet toch nog oude bestuurscultuur

GroenLinks-leider Jesse Klaver vraagt dinsdag echter een Kamerdebat over de voorjaarsnota aan. Hij noemde het kopje koffie ‘oude bestuurscultuur’. Klaver wil daarom tijdens het gesprek helemaal geen afspraken maken. Dat noemt CU-fractievoorzitter Gert-Jan Segers onzin, want gesprekken vóór en achter de schermen zijn altijd nodig om steun voor beleid te krijgen, stelde hij.

Hoe deze koffieronde gaat uitpakken, hangt ook af van de wensenlijst die de partijen zelf gaan indienen. Er zijn fracties met grote, onrealistische eisen en fracties die het hele coalitieakkoord liefst willen verbouwen. En er zijn fracties die hun kaarten tegen de borst houden, omdat ze alleen tijdens een Kamerdebat afspraken willen maken.

Rutte vindt beslotenheid onvermijdelijk

Voor alle partijen is het proces deze keer nieuw. Al vindt premier Rutte het glashelder dat de koffie-gesprekken ‘onvermijdelijk’ in de beslotenheid plaatsvinden. Dat is in deze verkenningsfase nodig, zei hij. “Als een oppositiepartij daar niet voor voelt, kan die ervoor kiezen niet op onze uitnodiging in te gaan.” Hoe ongemakkelijk sommige partijen het ook vinden, niemand heeft nog gezegd dat Rutte en Kaag niet welkom zijn. Ook Klaver gaat woensdag samen met de nieuwe PvdA-fractievoorzitter Attje Kuiken het gesprek aan.

Vice-premier en minister van financiën Kaag noemt de gespreksronde “een oefening in verandering van de politieke cultuur”. Het kabinet wil met de gesprekken onderzoeken hoe coalitie en oppositie kunnen samenwerken. “Het is niet coalitie versus oppositie, maar hopelijk een coalitie met verschillende vormen van steun”, zo lichtte Kaag toe.

Lees ook:

De coalitie moet alweer onderhandelen, nu over grote wijzigingen op de begroting,

gaat het regeerakkoord alweer op de schop?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden