null Beeld

ColumnBart Zuidervaart

Het is pijnlijk dat Rutte Polen en Hongarije juist nu tot de orde moet roepen

Soms vallen gebeurtenissen zo mooi samen dat je je bijna niet kunt voorstellen dat toeval bestaat. Premier Mark Rutte reist deze donderdag af naar de EU-top in Brussel om daar zijn collega’s Viktor Orbán en Mateusz Morawiecki andermaal in te wrijven dat Hongarije en Polen de rechtsstaat moeten respecteren. Nederland zal op dit punt geen enkele concessie doen, benadrukt de VVD-leider.

Hoe pijnlijk is het dat juist nu de onvrede opborrelt over de wijze waarop de liberalen zélf morrelen aan de rechtsstaat. Om te beginnen: de partij van Rutte is niet van plan om onwelgevallige rechters te ontslaan of journalisten het werk onmogelijk te maken. Den Haag is gelukkig geen Boedapest aan de Noordzee. Maar de voorstellen die de VVD doet in het jongste verkiezingsprogramma verzwakken wel degelijk de cruciale rol van de rechtspraak.

De VVD heeft de afgelopen jaren tandenknarsend moeten aanzien hoe rechters verstrekkende uitspraken deden, uitspraken die het kabinetsbeleid overhoop haalden. Toen de Raad van State vorig jaar de stikstofaanpak vernietigde, weet een gefrustreerd liberaal Kamerlid dit aan ‘rare regels en milieugekkies’.

De ergernis over het Urgenda-vonnis uit 2015, door de Hoge Raad in 2019 bekrachtigd, was zo mogelijk nog groter. Hoe durfde een rechter, met een beroep op internationale verdragen, op de stoel van de politiek te gaan zitten?

Precies op tijd om fouten te herstellen

De VVD dacht: dit overkomt ons niet nog een keer. De regeringspartij wil voorkomen dat stichtingen en verenigingen (denk aan Urgenda) nog langer procederen uit naam van het algemeen belang. Als het aan de liberalen ligt krijgen internationale verdragen minder betekenis. Nederland moet uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kunnen ‘corrigeren’. Egbert Myjer, voormalig rechter bij het Europees Hof in Straatsburg, merkte in NRC Handelsblad cynisch op dat de ‘nationalistische benadering van internationale verdragen’ van de VVD ‘met enthousiaste instemming’ zal worden begroet door Rusland, Oekraïne en Turkije, niet bepaald de grootste liefhebbers van mensenrechten.

Zo’n opmerking moet de regeringspartij toch aan het denken zetten. Daar bovenop komt de kritiek uit eigen geledingen. Zo heeft partijlid Erik Verweij, advocaat in Rotterdam, meerdere voorstellen ingediend om het VVD-verkiezingsprogramma te wijzigen. Essentieel is, zegt hij in een toelichting, dat de wetgever niet het recht heeft de invloed en de rol van de onafhankelijke rechters ingrijpend in te perken.

De analyse van Verweij over zijn eigen partij is hard. VVD’ers regeren al zo lang, betoogt hij, dat ze er zelf van overtuigd zijn geraakt dat ze als wetgever altijd met de beste bedoelingen handelen. Daarbij vergeten ze gemakshalve dat alle burgers voldoende juridische mogelijkheden moeten behouden om zich te verzetten tegen die machtige wetgever. “De VVD moet er ook zijn voor diegene die het oneens is met het beleid van de VVD.”

Ingrijpende rechterlijke uitspraken vragen niet om aantasting van de rechtsstaat, maar om zelfbeheersing. Donderdag bespreekt de VVD het hoofdstuk ‘democratie en rechtspraak’ van het verkiezingsprogramma. Dat is precies op tijd om fouten te herstellen, waarna Rutte met geruster hart Polen en Hongarije tot de orde kan roepen.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden