Parlementaire enquêteGaswinning Groningen

Het is hartstikke misgegaan, zegt voormalig Shell-topman Benschop tien jaar later

Dick Benschop voor de parlementaire enquêtecommissie in het Tweede Kamergebouw. Beeld ANP
Dick Benschop voor de parlementaire enquêtecommissie in het Tweede Kamergebouw.Beeld ANP

Shell deed er na de beving bij Huizinge alles aan om de gaswinning in niveau te houden. Oud-topman Benschop komt daar voorzichtig op terug.

Bart Zuidervaart

Het komt er tegenover de enquêtecommissie aarzelend uit, maar uiteindelijk zegt Dick Benschop: “Na de beving in Huizinge had ik de vraag moeten stellen: zou het niet verstandig zijn om, waar we nog ruimte hebben, wat omlaag te gaan?”

Benschop was tussen 2011 en 2015 president-directeur van Shell Nederland, het bedrijf dat vele miljarden heeft verdiend met de winning uit het Groningenveld. Na die enorme klap op 16 augustus 2012 (3,6 op de Schaal van Richter) opperde Benschop níet dat de gaskraan dichter zou kunnen. Sterker: Shell deed er alles aan de productie op niveau te houden.

‘Ongewenste ontwikkelingen bij lagere productie’

Een maand na die beving stelde toezichthouder SodM vast dat de gaswinning omlaag zou moeten. De risico’s op meer en zwaardere schokken waren simpelweg te groot. Het oliebedrijf voelde daar niets voor. De commissie confronteert Benschop deze donderdag met zijn uitspraken uit die periode: de toezichthouder zou ‘te snel te vergaande conclusies’ trekken. ‘Er moet niet teveel op zaken vooruit worden gelopen’. En de Shell-baas waarschuwde voor ‘ongewenste ontwikkelingen bij lagere productie’.

Shell en partner ExxonMobil kregen hun zin; de productie steeg verder, naar meer dan 50 miljard kuub gas in 2013. Benschop, nu: “Het is natuurlijk hartstikke mis gegaan”.

De oud-Shell-baas beweert dat hij in de loop van 2013 wel degelijk inzag dat er minder gas moest worden verkocht, maar dat zijn collega van ExxonMobil, Joost van Roost, het daar niet mee eens was. “Die wilde maximaal verkopen”, zegt Benschop. Of dat in werkelijkheid ook zo is gegaan, blijft onduidelijk. Van Roost is opgeroepen voor verhoor, maar hij weigert te komen. Als Belgisch staatsburger heeft hij geen verschijningsplicht.

‘Ik heb geen enkele herinnering aan dat etentje’

Tijdens het verhoor van Benschop blijkt dat in 2015 een ‘senior adviseur’ van Shell hem een memo getiteld ‘Moeras zonder ankers’ stuurde. Daarin werd de topman gewaarschuwd dat als productieverlaging zou worden gezien als iets dat bijdraagt aan de veiligheid ‘er geen stop op zit’. Dan zou de winning vanzelf naar nul gaan. De memo werd gemaakt ter voorbereiding op een etentje dat de topman met het ministerie van economische zaken zou hebben. Benschop: “Ik heb geen enkele herinnering aan dat etentje”.

Eerder op de dag verschijnt Mark Dierikx voor de enquêtecommissie, jarenlang als topambtenaar betrokken bij de gaswinning. In de cruciale jaren 2012-2014 was hij directeur-generaal energie op het ministerie van economische zaken. “Het is niet fijn dat het zo gelopen is, maar het is zoals het is”, zegt hij.

Dierikx hoorde eind februari 2013 dat de winning uit het Groningenveld dat jaar ‘richting de 50 miljard kuub’ zou gaan, nog meer dan minister Henk Kamp destijds aan de Tweede Kamer had gemeld. In mei dat jaar informeerde hij Kamp dat het inmiddels 53 miljard zou worden. “De minister vroeg mij om advies. Ik antwoordde dat wij onvoldoende feiten en kennis hadden om de productie te verminderen.” Kamp luisterde - en greep niet in.

Dringend advies genegeerd

Dat na de beving in Huizinge een dringend advies van toezichthouder SodM werd genegeerd, heeft Groningen een klein trauma bezorgd. Dierikx verdedigt, ook tien jaar later, deze gang van zaken.

Tijdens eerdere verhoren van deze enquêtecommissie bleek al dat de winning die periode best omlaag had gekund. Vanuit handelshuis Gasterra kwam een berekening dat 30 miljard kuub gas uit Groningen voldoende zou kunnen zijn. Daarnaast lag het dringende advies van de toezichthouder om acuut in te grijpen. Tijdens het verhoor van Dierikx blijkt dat een hogere ambtenaar op zijn ministerie (de coördinator mijnbouw) destijds vond dat er naar SodM moest worden geluisterd. Die schreef naar Dierikx: “Tijd kopen is niet aan de orde. Het voorzorgsprincipe en zorgvuldigheidsprincipe zouden voorrang moeten hebben.”

Maar dat gebeurde niet. Dierikx zegt nu: “We konden toen geen verantwoorde beslissing nemen. Er was destijds onder de deskundigen geen eensluidende opvatting over wat er in Huizinge is gebeurd. KNMI betwijfelde destijds zeer of de onderliggende analyse van SodM klopte.” In plaats van het verminderen van de productie, kondigde de minister veertien nieuwe onderzoeken aan. En ging de gaskraan verder open.

Kamp verschijnt vrijdag voor de enquêtecommissie.

Lees ook:

‘De afhandeling van schade in Groningen was te complex, te complex voor ons allen’

Het is Schotmans bedoeling schades ruimhartig te vergoeden. Dat is, erkent hij woensdag in zijn verhoor, een lastige term, want wat is ruimhartig als een monumentale boerderij niet meer te herstellen of te versterken is? ‘Je doet wat meer dan nodig is.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden