Uitvoeringsorganisaties

Het gaat vaak mis bij overheidsorganisaties, hoe kan het beter?

Herman Tjeenk Willink, oud-senator en oud-vicevoorzitter van de Raad van State, tijdens de slothoorzitting van de tijdelijke commissie die onderzoek doet naar het functioneren van uitvoeringsorganisaties.Beeld ANP

De Kamer vroeg veertig betrokkenen en deskundigen waarom de burger soms in de knel raakt. Meer naar ambtenaren luisteren, luidt één van de adviezen.

Ze staan vaak in de krant als er iets misgaat: uitvoeringsorganisaties. Voorbeelden zijn de Belastingdienst, het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en de uitkeringsorganisatie UWV. De Tweede Kamer bespreekt regelmatig de sores die de burger ondervindt bij onder meer het aanvragen van een uitkering, met digitale formulieren of lange wachttijden bij keuringen voor het aanvragen van een rijbewijs.

De afgelopen weken sprak een commissie van de Tweede Kamer met veertig betrokkenen en deskundigen over de vraag hoe het beter kan. Hoe komt het dat de burger regelmatig onvoldoende wordt geholpen en in hoeverre ligt dit aan regels die de Kamer opstelt? De Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties komt over een paar maanden met aanbevelingen. Welke grote lijnen komen naar voren uit de verhoren?

Beeld Louman & Friso

Luister naar ambtenaren

Kamerleden moeten vaker praten met ambtenaren op de werkvloer. Als die ‘ongefilterd’ vertellen, worden wetten beter uitvoerbaar. “Medewerkers worden te veel gezien als de handjes en voetjes van leiding die het beleid maakt en te weinig als kennisbron”, formuleerde Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden.

Ambtenaren zijn vaak te bang om zelf aan de bel te trekken, want de minister is politiek verantwoordelijk voor hun werk. Ambtenaren mogen wel degelijk over hun ervaringen vertellen en het kabinet en de Tweede Kamer zouden dat duidelijk moeten maken, zei Herman Tjeenk Willink, ex-vicevoorzitter van de Raad van State.

Doordat de politiek te weinig met ambtenaren praat die achter het loket zitten, ontstaat een vertekend beeld. De laagste ambtenaar zegt tegen zijn leidinggevende dat een maatregel moeilijk uitvoerbaar is. Die vertelt aan een manager die weer iets hoger in de hiërarchie zit dat het misschien uitvoerbaar is, en uiteindelijk landt bij de minister en de Kamer het onjuiste verhaal dat het wel gaat lukken.

Beeld Louman & Friso

Maak regels simpel

Hanteer de ‘menselijke maat’, want regels zijn vaak te ingewikkeld en de toepassing van wetten is te rigide. Voor heel veel burgers zijn wetten niet meer te doorgronden. De politiek zou zich moeten afvragen of het simpeler kan, met minder toeters en bellen. Daarbij hoort meer vertrouwen in de ambtenaar en in de goede wil van de burger. Aan het loket, in de spreekkamers en aan de keukentafel moeten ambtenaren kunnen afwijken van de regels. Als zij deskundig zijn, is het gevaar klein dat er grote verschillen ontstaan in de behandeling tussen burgers, verwacht onder anderen Tjeenk Willink.

Door de vergaande digitalisering kunnen veel burgers hun recht niet halen. Er moet meer geld worden uitgetrokken voor persoonlijke hulp. Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen pleit voor een loket in elk gemeentehuis waar alle burgers terecht kunnen met alle vragen.

Beeld Louman & Friso

Goedkoop is duurkoop

Door bezuinigingen op de uitvoering ontstaan problemen. De politiek kijkt te veel door de economische bril naar de uitvoering. Dat is al het geval sinds de jaren tachtig, toen de angst ontstond dat de publieke sector te groot en te duur werd en de bedrijfswinsten door de economische crisis daalden. Dat beeld is nooit bijgesteld. Jarenlang is er bezuinigd en geautomatiseerd bij onder meer het UWV en de Belastingdienst. De vorm van een organisatie, zelfstandig bestuursorgaan of ministerie is niet bepalend, het gaat om voldoende geld voor investeringen en om vertrouwen.

Beeld Louman & Friso

Kijk in de spiegel

De Tweede Kamer moet wetten kritischer beoordelen. De politiek snapt soms zelf de regels niet, zei Kamerlid Pieter Omtzigt. Ook ex-Kamerlid Alexander Pechtold, nu directeur van het CBR, ziet moties die onuitvoerbaar zijn. De Kamer moet zich minder bezighouden met de waan van de dag en meer met de uitvoering van regels. Daarvoor dient het aantal medewerkers dat Kamerleden helpt te worden uitgebreid. “Uw controle is matig”, oordeelt hoogleraar Paul ’t Hart. Verder vindt hij dat de Kamer de uitvoering vaker moet onderzoeken. Ook moeten aanbevelingen die voortkomen uit onderzoeken beter worden opgevolgd.

Lees ook:

‘Den Haag moet beter naar ambtenaren luisteren’

Wetten zijn regelmatig te ingewikkeld. Als politici meer contact met ambtenaren hebben, is dat te voorkomen.

‘Kamer moet bepalen hoe overheid burger helpt’

Als de politiek zelf aangeeft hoe de overheid de burger tegemoet kan treden, lukt dat ook beter bij organisaties als de Belastingdienst, denkt de Nationale Ombudsman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden