Beeld Trouw

Plein 2Informatie

Heel soms delen politici juist te veel informatie

Toen staatssecretaris Wilma Mansveld in 2015 verzuimde om een kritisch rapport over ProRail naar de Kamer te sturen, werd ze in wandelgangen ‘Wimla’ genoemd.

De vierkante kilometer rond het Binnenhof in Den Haag, waar zich alle ministeries bevinden, heeft soms trekken van een Bermudadriehoek. Rapporten verdwijnen in lades, fotorolletjes zijn onvindbaar, net als bonnetjes van omstreden deals. Zoektochten naar het geheugen van de minister-president kunnen eindeloos duren.

Bewindslieden en hun ambtenaren zijn allesbehalve scheutig met het delen van informatie. Het parlement krijgt over het algemeen het hoogst noodzakelijke. En soms dus nog minder dan dat. Wie denkt dat een minister of staatssecretaris interessante informatie achterhoudt, kan een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Niet zelden brengen journalisten op deze manier bewindslieden aan het wankelen.

Wob-verzoeken in de koelkast

Het was daarom even schrikken toen ‘coronaminister’ Hugo de Jonge in april liet weten dat Wob-verzoeken even in de ijskast werden gezet. Zijn ambtenaren op het ministerie van volksgezondheid waren te druk met het bestrijden van het virus. De Jonge noemde dit ‘overmacht’, het waren ‘uitzonderlijke omstandigheden’. De openbaarheid moest even wachten. De Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) sloeg alarm: “Wij zien dit als een aantasting van de rechtsstaat. Juist in een tijd waarin de gehele samenleving getroffen wordt door een alomvattende gebeurtenis die terecht vraagt om overheidsbeleid, is de controlerende taak van de journalistiek van vitaal belang”. Het heeft geholpen, sinds deze maand worden Wob-verzoeken weer in behandeling genomen.

Die Wob-verzoeken maken politici huiverig om bepaalde informatie met elkaar te delen, in de wetenschap dat journalisten deze kunnen opvragen. De vrijgegeven correspondentie tussen minister Ferd Grapperhaus van justitie en burgemeester Femke Halsema van Amsterdam over de uit de hand gelopen demonstratie tegen racisme, heeft politiek Den Haag andermaal wakker geschud: ook Whatsapp-berichten vallen onder de Wet openbaarheid van bestuur. Het heeft ertoe geleid dat bewoners van het Binnenhof – tot op het hoogste niveau – appjes en sms-berichten zoveel mogelijk vervangen door persoonlijke gesprekken.

Het kan ook omgekeerd: politici die meer informatie prijsgeven dan strikt noodzakelijk. Vorig jaar verkeerde minister van defensie Ank Bijleveld in politiek zwaar weer toen bleek dat de Kamer verkeerd was ingelicht over een bombardement op een wapendepot van Islamitische Staat in het Iraakse Hawija, in 2015. Er vielen tientallen burgerdoden. Bijleveld verdedigde zich zo goed en zo kwaad als ze kon en meldde en passant nog even dat de premier destijds ‘vermoedelijk’ door de toenmalig defensieminister Jeanine Hennis is geïnformeerd over de bomaanval. Rutte lag vervolgens op de grill van de Tweede Kamer. Het liep met een sisser af. De premier had ook hier ‘geen actieve herinneringen’ aan. De Kamer bleef bedremmeld achter.

Druk vanuit de Kamer

Afgelopen maandag stuurden minister Wouter Koolmees en staatssecretaris Tamara van Ark (sociale zaken) een uitgebreide brief naar de Tweede Kamer. Het is er eentje voor de liefhebber, 84 pagina’s lang, over ‘de derde incidentele suppletoire begroting inzake noodpakket banen en economie 2.0’ De brief bleek wat meer informatie te bevatten dat het ministerie naar buiten had willen brengen. De ruim tachtig vragen van Kamerleden worden keurig beantwoord door Koolmees en Van Ark. Maar daarachter staat telkens, voor iedereen zichtbaar, een ambtelijk advies. ‘Vereist dit antwoord expliciete aandacht van de bewindslieden?’ Het antwoord luidt bijna altijd: nee. Maar een enkele keer staat er: ‘Ja, hier komt waarschijnlijk druk op vanuit de Kamer’. We weten waar we op moeten letten zodra het Kamerdebat plaatsvindt.

Ook Kamerleden gaan weleens de fout in. In het najaar van 2018 wilde de kersverse fractievoorzitter van D66 Rob Jetten een nieuw Kamerlid aankondigen. Vermoedelijk was Jetten van plan een tekstje af te stemmen met zijn woordvoerder.  Maar in plaats daarvan twitterde de fractieleider de zinnen al rond: ‘Welkom Rutger Schonis. D66 is een fractielid rijker met een hart voor het klimaat. Zoiets?’ 

Lees ook:

Dossier Plein 2

Eerdere afleveringen van onze parlementaire rubriek zijn hier te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden