Kritische Kamer

Heeft Mark Rutte geleerd van de toeslagenaffaire? De Kamer merkt er niets van

Demissionair Staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Toeslagen) en demissionair premier Mark Rutte tijdens een debat in de Tweede Kamer over het toeslagenrapport en het opstappen van het kabinet.  Beeld ANP
Demissionair Staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Toeslagen) en demissionair premier Mark Rutte tijdens een debat in de Tweede Kamer over het toeslagenrapport en het opstappen van het kabinet.Beeld ANP

De harde conclusies van het parlementaire onderzoek naar de toeslagenaffaire leidden tot de val van het kabinet, en talloze beloften tot beterschap. De Tweede Kamer merkt weinig van dat laatste.

Bijna zes maanden nadat het kabinet aftrad als gevolg van het keiharde rapport van de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag, is er nog weinig tot niets te merken van de verandering die destijds werd aangekondigd. Van de beloofde snelle hulp voor gedupeerden, de aanpak van discriminatie via algoritmen van de overheid, of de ‘radicale ideeën’ van demissionair premier Rutte voor een nieuwe bestuurscultuur en een transparante overheid – vrijwel de voltallige Tweede Kamer is er niet gerust op dat er daadwerkelijk werk van wordt gemaakt.

Tijdens het debat over de conclusies van de ondervragingscommissie liet Rutte de meeste vragen die aan hem gesteld werden over aan demissionair minister Hoekstra en staatssecretaris Van Huffelen van financiën. Dit tot irritatie van een groot deel van de Kamer. “Anderhalf jaar geleden bood de premier persoonlijk zijn excuses aan aan de gedupeerde ouders, maar nog altijd is er geen zicht op een oplossing. Het probleem is dat de premier zelf niets doet”, hield PvdA-Kamerlid Henk Nijboer Rutte voor.

Chefsache

Maar als er één ding wel veranderd is ten opzichte van een paar maanden terug, dan is dat de houding van de premier. Waar hij kort na de verkiezingen moest vechten voor zijn politieke leven, stond hij woensdag weer vol zelfvertrouwen de Kamer te woord. “Gras gaat niet sneller groeien door eraan te trekken”, zei hij tegen Nijboer. De afhandeling van de toeslagenaffaire is weliswaar ‘Chefsache’, maar dat betekent volgens Rutte vooral dat hij anderen in staat moet stellen de werkelijke problemen aan te pakken. En dat verloopt best goed, oordeelde Rutte. “Iedereen wil dat het sneller gaat, maar ik kan niet bedenken hoe.”

De Kamer is er niet gerust op. De 89 ‘acties’ die het kabinet bij zijn aftreden aankondigde, ‘bestaan vooral op papier’, zei Inge van Dijk (CDA). “Hebben de conclusies van de ondervragingscommissie het kabinet echt wakker geschud?” Een slecht voorbeeld kwam een paar weken geleden, toen staatssecretaris Van Huffelen opnieuw ‘pas 30 seconden voor het debat’, de Tweede Kamer informeerde over het bewust niet archiveren van het memo Palmen in de toeslagenaffaire. “Kennelijk is de Tweede Kamer nog altijd niet belangrijk genoeg”, zei Van Dijk, verwijzend naar de belofte tot een betere informatievoorziening. Het CDA kreeg bijval van Hülya Kat (D66). Ook zij ziet ondanks de vele ‘voortgangsrapportages’ over de toeslagenaffaire maar weinig echte voortgang.

Discriminatie

Veel partijen vroegen zich af hoe het mogelijk is geweest dat er door de Belastingdienst is gediscrimineerd, en dat gegevens over (tweede) nationaliteit een rol zijn gaan spelen in selectie en beoordeling van mogelijk fraude. En hoe het kabinet gaat voorkomen dat dit opnieuw gebeurt.

Volgens Rutte zijn er bij de Belastingdienst ‘onbewust en onbedoeld mechanismes ingeslopen waarbij mensen gediscrimineerd zijn’. “Dat mag nooit gebeuren, en het is dus onze plicht om dat eruit te slopen als het onze systemen dreigt in te sluipen.” Maar specifieke voortgang op het controleren van algoritmes binnen de overheid op discriminatie kon de premier niet melden. GroenLinks-Kamerlid Bart Snels maande Rutte tot spoed, want hij is er ‘niet gerust op’ dat het niet nog eens kan gebeuren.

Rutte kreeg het vooral aan de stok met SP-Kamerlid Renske Leijten, die erop wees dat de toeslagenaffaire ontstond vanuit een specifiek mensbeeld. “Het ‘mensbeeld’ dat wie niet succesvol is, een stumper is. Dat wie toeslagen nodig heeft gecontroleerd moet worden, want dan ben je een fraudeur.”

Maar Rutte wilde er niets van weten dat onder zijn leiding de voorgaande kabinetten vanuit dat mensbeeld hebben gehandeld. “Totale nonsens, u bent gaan geloven in uw eigen propaganda. In Nederland is iedereen gelijk en mag dus van dezelfde voorzieningen gebruik maken. En ja, soms gaan er dingen verschrikkelijk mis. En daar is het kabinet om afgetreden.”

Lees ook:

Kabinet was kritische Kamer zat in toeslagenaffaire

Het kabinet kwam in toenemende mate tegenover de Tweede Kamer te staan in de toeslagenaffaire.In de politieke strijd raakten gedupeerde ouders uit beeld.

Hoe een explosief memo in de toeslagenaffaire twee keer kon verdwijnen

Al in 2017 adviseerde de hoogste juridische medewerker van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst dat ouders compensatie moesten krijgen. Toen dat twee jaar later bekend werd op het ministerie van financiën, werd er opnieuw niet naar gehandeld. Bewust, zo blijkt uit een reconstructie van Trouw en RTL Nieuws.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden