Vijf vragenEnergie

Heeft Europa alternatieven als Moskou de gaskraan dicht zou draaien?

Rob Jetten, minister voor klimaat en energie, op het Binnenhof.  Beeld ANP
Rob Jetten, minister voor klimaat en energie, op het Binnenhof.Beeld ANP

Mocht de toevoer van gas uit Rusland door de oplopende spanningen verminderen, raakt Nederland dan in grote problemen? Nee, belooft minister Rob Jetten van klimaat en energie aan de Tweede Kamer. “Maar Europa als geheel wel, dat is het eerlijke antwoord.”

Wendelmoet Boersema

Wat doet Nederland om zich te wapenen tegen de mogelijke escalatie op de gasmarkt?

In het Bescherm- en Herstelplan Gas uit 2019 staan de scenario’s voor als er grote verstoringen op de gasmarkt optreden. Huishoudens én ziekenhuizen moeten dan in ieder geval warm blijven. Met de industrie zijn afspraken gemaakt over mindering van gebruik, en desnoods tijdelijk stopzetting. Het ministerie van economische zaken actualiseert op dit moment dat beschermplan, aldus Jetten dinsdag in de Tweede Kamer. Op aandringen van de Kamer neemt de minister daarbij ook de juridische consequenties goed door. Kunnen bedrijven gedwongen worden af te schakelen, welke risico’s loopt de overheid, en wat betekent het voor de prijs?

Welke risico’s lopen Nederland en Europa deze winter?

Volgens minister Jetten loopt Nederland weinig risico. Er is voldoende voorraad, ondanks de minder gevulde gasopslagen. Onze terminals voor vloeibaar gas lng, een alternatief voor gas uit Rusland, draaien al op 90 procent, aldus de minister. Er is maximaal gas uit Noorwegen gevraagd. Maar voor sommige landen in de Europese Unie, zoals Hongarije of Finland, zal een verminderde aanvoer uit Rusland wel meteen problemen geven. De Europese Unie als geheel importeert ongeveer 30 tot 35 procent van haar gasbehoefte uit Rusland, in 2020 ging het om in totaal 160 miljard kuub volgens cijfers van Gazprom. “Dat is het eerlijke antwoord, de EU als geheel komt wel in problemen.”

Leidingen voor de Nord Stream 2 Oostzee-pijpleiding zijn opgeslagen op een locatie in de haven van Mukran in Sassnitz, Duitsland. Deze tweede Nord Stream is nu wel af, maar nog niet in gebruik genomen. Beeld REUTERS
Leidingen voor de Nord Stream 2 Oostzee-pijpleiding zijn opgeslagen op een locatie in de haven van Mukran in Sassnitz, Duitsland. Deze tweede Nord Stream is nu wel af, maar nog niet in gebruik genomen.Beeld REUTERS

Hoe groot is de kans dat Rusland zijn energiewapen inzet?

In tijden van grote politieke spanningen is niets zeker, maar Rusland heeft zelden tot nooit verzaakt in contractuele gasleveranties. Het land levert op dit moment weinig aan de ‘spotmarkt’, de plek waar korte termijn aan- en verkopen van gas worden gedaan. Het zou Moskou heel veel miljarden kosten als het contractbreuk zou plegen, het Russische staatsgasbedrijf Gazprom maakte het afgelopen jaar een winst van 2,2 miljard dollar. In het verleden heeft Rusland wel vaker gedreigd met het energiewapen, vooral tegen zwakkere partners. Bijvoorbeeld Oekraïne, waarmee het meermalen in de clinch lag over transportkosten en onbetaalde rekeningen. In 2009 leidde dat ook tot problemen voor de overige delen van Europa, waar in de winter toen wekenlang niet genoeg gas terechtkwam.

Hoeveel Russisch gas stroomt er nu door onze pijpleidingen?

Dat is een lastige vraag omdat de gasmarkt al begin van deze eeuw is geliberaliseerd. Gebruikers en overheid kopen gas op de vrije markt, en dat kan in praktijk dan ook een mengsel zijn van gas uit Rusland en Noorwegen. Van het gas dat Nederland zelf gebruikt komt ongeveer 15 procent uit Rusland, we verbruiken per jaar ongeveer 40 miljard kuub. Wil het kabinet gas uit Groningen wel helemaal terugdringen, dat moet dit worden opgevangen met Russisch gas. Maar Nederland verhandelt ook Russisch gas, in totaal stuurde Gazprom 48 miljard kuub naar Nederland in 2020, veel daarvan ging naar het Verenigd Koninkrijk.

Wat betekenen de spanningen voor de gasprijs?

Volgens minister Jetten hebben Nederland en de EU de afgelopen weken al laten zien dat het met de extra inkoop van vloeibaar gas lng de import uit Rusland kan verminderen. Maar daar hangt wel een prijskaartje aan, lng is fors duurder. Meerdere partijen in de Tweede Kamer willen dat het kabinet daarom scherp in de gaten houdt of de compensatie voor de energierekening wel voldoende is. Forum voor de Democratie wil dat het kabinet uit nationaal belang doorgaat met pompen in Groningen mits de Groningers dan ruime compensatie krijgen.

Lees ook:

De herinnering aan de vorige oorlog met Rusland maakt Duitsland huiverig voor een nieuwe

Duitsland is huiverig voor militaire hulp aan Oekraïne, en dat is deels door de geschiedenis ingegeven.

De gaspoort van Oekraïne vreest groot onheil door Nord Stream 2

Nog is Oekraïne essentieel als doorvoerland voor gas van Rusland naar Europa. De nieuwe verbinding, Nord Stream 2, brengt alleen maar onheil, vrezen ze in Soemi. ‘Ze zullen zonder ons beslissen over ons’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden