Analyse Syriëgangers

Harde realiteit dwingt kabinet tot andere koers over Syriëgangers

Een recent beeld uit kamp al-Hol in Noord-Syrië waar Koerdische troepen de meeste buitenlandse IS-strijders en hun gezinnen vasthouden. Beeld AFP

De realiteit dwingt het kabinet het standpunt over terugkeer van Syriëgangers en hun kinderen aan te passen.

Het kabinet houdt tegen de klippen op vol dat het Syriëgangers niet in Nederland wil berechten en hen ook niet kan ophalen. Het vindt daarbij het Openbaar Ministerie, coalitiegenoten, advocaten, rechters, internationale verdragen, jeugdzorg, de VS, Irak en nu ook IS-vrouwen zelf op zijn pad.

In Den Haag eisten vrijdag 23 IS-vrouwen in een kort geding, dat Nederland hen met hun 56 kinderen ophaalt uit gevangenkampen in Noord-Syrië. Het verzoek is niet kansloos, de uitspraak volgt nog. Op de stoep van de Nederlandse ambassade in Ankara stonden deze week ook twee IS-vrouwen en hun drie kinderen, gevlucht uit een van de Koerdische kampen. Nederland zal om uitlevering vragen van één van hen, als Turkije niet zelf besluit tot berechting. De andere vrouw werd een dag ervoor het Nederlanderschap ontnomen. Jeugdzorg eist daarnaast dat Nederland twee jonge halfwezen uit Syrië ophaalt, over wie de instantie van een rechter de tijdelijke voogdij kreeg.

Er was een tijd dat Nederlandse autoriteiten harde maatregelen namen om te voorkomen dat Nederlanders naar Syrië of Irak vertrokken. Vooral als er kinderen in het spel waren. Die mochten niet worden blootgesteld aan het geweld van Islamitische Staat, dat in 2014 een kalifaat stichtte. Paspoorten werden preventief ingetrokken, kinderen uit huis geplaatst.

Open zenuw

Vijf jaar later is het terughalen van Syriëgangers en hun kinderen een open zenuw in de politiek. Zelfs nu de bakens in Syrië drastisch verzet zijn, met het vertrek van het Amerikaanse leger en de invasie van Turkije, noemde premier Rutte het nog ‘drie stappen te ver’ voor actie.

Maar de realiteit dwingt het kabinet tot praktische keuzes. Het politieke standpunt is nog altijd rotsvast: deze mensen hebben er zelf voor gekozen te vertrekken. De VVD gaat het verst in het uitdragen hiervan. Premier Rutte herhaalde gisteren zijn woorden uit 2015, op persoonlijke titel: liever dat jihadisten daar sterven dan terugkeren. Alleen als ze zich zelf melden bij een diplomatieke post in Irak of Turkije, mogen ze terug. Nederland stuurt officieel geen mensen gevaarlijke gebieden in.

Dat standpunt viel vol te houden zolang Koerdische milities IS-strijders bevochten en later in steeds grotere aantallen gevangen namen. Desondanks keerden meer dan vijftig Nederlandse jihadisten afgelopen jaren al op eigen houtje terug. Voor twee weeskinderen maakte het kabinet deze zomer een uitzondering, een Nederlandse diplomaat hielp mee hen op te halen.

Onmachtig Irak

De realiteit is dat de Koerden in Syrië niet langer in staat zijn de kampen te bewaken. De internationale druk op Europese landen om jihadgangers terug te nemen, groeit. Nederlandse pogingen om Irak de IS-strijders te laten berechten ogen uiterst wankel. De staat stuit hiermee op het internationale recht, zoals het Verdrag voor de Rechten van het Kind. En Irak wil en kan niet: het land verklaarde onlangs geen rechtsmacht te hebben over misdaden van buitenlanders die in Syrië zijn gepleegd. Bovendien volgt het eigen OM een heel andere lijn: dat bereidt rechtszaken voor tegen alle jihadgangers en heeft al voor bijna dertig personen een verzoek om repatriëring gedaan.

De realiteit is ook: aan zowel ophalen als niet ophalen kleven veiligheidsrisico’s. Dat stelde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid vorig jaar al in een analyse. Niet ophalen laat hen niet verdwijnen. Hierheen halen is geen garantie dat – ook na celstraf – hun denkbeelden veranderd zijn. 

De coalitie is verdeeld. Het CDA meent, met VVD: hier zijn ze na een half jaar vrij met een enkelband, terwijl ze liever een bomgordel dragen. D66 staat inmiddels op het standpunt dat naast vrouwen en kinderen, ook de mannen hier moeten worden berecht. Mochten de IS-vrouwen over twee weken gelijk krijgen van de rechter, dan ligt er inmiddels voor de meerderheid van de  gevangen genomen Syriëgangers ( in totaal 55 volwassenen en 90 kinderen) in een of andere vorm een rechterlijk bevel hen terug te halen. Het uitvoeren van die gerechtelijke bevelen zou het kabinet ontslaan van een gevoelige ideologische koerswijziging.

Lees ook: 

Ze zijn niet alleen broedmachines van het kalifaat

Wie zijn de vrouwen die terugkeerden uit het kalifaat? Ze moesten kinderen baren om voor nieuwe aanwas te zorgen. Dat vooral. Maar daarmee zijn ze niet onschuldig, er zijn ook talloze verhalen over wandaden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden