Update formatie

Hamer haalt nieuwe truc uit de doos om formatie vlot te trekken

Mariëtte Hamer.  Beeld EPA
Mariëtte Hamer.Beeld EPA

Informateur Mariëtte Hamer moet een nieuwe truc uithalen om partijen in beweging te krijgen. Waarschijnlijk vraagt ze Kaag en Rutte dinsdag om een onderhandelingsdocument te schrijven.

Na een weekend waarin zes partijleiders onderling veel belden, zit de formatie nog steeds muurvast. Niemand wil als eerste bewegen. De irritatie tussen de VVD en CDA enerzijds, en de PvdA en GroenLinks anderzijds lijkt zelfs toe te nemen.

Informateur Mariëtte Hamer gaf de zes partijen, die vrijdag voor het eerst samen bij haar zaten, een duidelijke opdracht: kom er dit weekend met elkaar uit. Dat is niet gelukt. VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie kwamen daarom maandag opnieuw één voor één bij haar langs. Te beginnen met VVD-leider Mark Rutte, CDA-voorman Wopke Hoekstra sloot het rijtje. Met Sigrid Kaag (D66) werd gebeld omdat ze als minister naar de Raad van Buitenlandse Zaken in Luxemburg moest.

Mark Rutte. Beeld ANP
Mark Rutte.Beeld ANP

Mochten de zes (of vijf, als er één zou afhaken) er niet uitkomen, dan had Hamer andere ‘suggesties’, zei ze vrijdag. Dinsdag zal ze de meest logische daarvan in stelling moeten brengen: Rutte en Kaag de opdracht geven om alvast nieuwe plannen op papier te zetten. Geen volledig regeerakkoord, maar een soort onderhandelingsdocument waarbij anderen kunnen aanhaken. Hamer zou dit proces blijven begeleiden.

Vooral de linkse partijen vinden dat een ‘politiek zwaktebod’. Zij wilden dat er eerst echt wordt onderhandeld met zes of vijf partijen. Maar zo’n start van de echte formatie stuit tot nu toe op blokkades.

Links ergert zich rot

Hoekstra zou vrijdag binnenskamers gezegd hebben dat regeren met beide linkse partijen voor het CDA net zo onbespreekbaar is als regeren met PVV of FvD. PvdA en GroenLinks ergeren zich rot aan deze vergelijking. Zeg dan wat je wél wilt, klinkt het daar.

Daarop had Hoekstra na afloop van zijn onderhoud met Hamer een antwoord. Op een regenachtig Binnenhof ontkende hij dat zijn weerzin tegen het linkse duo hetzelfde is als de principiële weigering om met radicaal rechts te regeren. Hij vindt gezien de verkiezingsuitslag van 17 maart ‘een coalitie met vier partijen’ het meest voor de hand liggen. Hoekstra wilde niet vooruit lopen op de vraag of het CDA zich dan bij Rutte en Kaag zou aansluiten. Een rol in de oppositie acht hij ‘niet ondenkbaar’.

Hoekstra zou tijd winnen als Rutte en Kaag samen eerst gaan schrijven. Het CDA verkeert in crisis sinds het vertrek van Kamerlid Pieter Omtzigt. Het CDA kan dan eerst een zware evaluatie verwerken die de partij laat maken van de mislukte campagne en het verkiezingsverlies.

Wopke Hoekstra. Beeld EPA
Wopke Hoekstra.Beeld EPA

Hoekstra herhaalde dus de woorden van Rutte eerder op de dag dat ‘vier partijen’ zijn voorkeur heeft. Het lijkt een andere manier om PvdA en GroenLinks uit elkaar te halen. Beide linkse partijen willen niet zonder elkaar regeren. Dat zorgt weer voor ergernis bij de VVD, die zich tegelijkertijd vasthoudt aan het CDA.

De favoriete variant van Rutte

De nu opnieuw uitgesproken voorkeur van Rutte en Hoekstra voor een vierpartijen-coalitie is ook een bittere pil voor Kaag, die de progressieve vijfpartijen-variant als favoriet heeft. Nog zo’n teleurstelling voor D66 is dat Rutte zich al weken op de vlakte houdt en Hoekstra niet beweegt tot onderhandelen. Hij lijkt af te willen stevenen op een doorstart van het huidige kabinet, ook al wil de ChristenUnie daar niet aan meewerken voordat andere formatiepogingen zijn gestrand.

De demissionair premier overleefde in april een motie van afkeuring, die weliswaar werd gesteund door zijn coalitievrienden D66, CDA en ChristenUnie. Maar die gingen niet zo ver dat ze de motie van wantrouwen van de PVV steunden.

Die benarde positie gaf Rutte tijdelijk weinig recht van spreken, maar nu vinden sommigen dat hij als leider van de grootste partij de impasse zou moeten doorbreken. De verkiezingen zijn bijna honderd dagen geleden. Op het verwijt dat hij de regie niet zou nemen, zei Rutte maandag: “Dat is zo’n fopspeenwoord, regie. Je zuigt erop en er komt niets uit.”

Herstelplan voor coronacrisis

Ondertussen stelt Rutte met zijn ministers de begroting voor Prinsjesdag op. Die gaat verder dan gebruikelijk voor een demissionair kabinet. Er liggen rechterlijke uitspraken voor klimaat en stikstof, waaraan voldaan moet worden, en het economisch herstel kan ook niet wachten.

Mocht hij dus met Kaag dinsdag aan de slag moeten, dan heeft Rutte meer dan ooit uitzicht én invloed op zijn vierde kabinet. Eenmaal eerder kwam het voor dat een beoogd premier zelf een regeerakkoord schreef waarbij anderen zich konden aansluiten. Dat was in 1994, met Wim Kok van de PvdA. Daaruit ontstond het Paarse Kabinet, de eerste samenwerking zonder deelname van een christelijke partij sinds 1918. Groot verschil is dat er toen al uitputtend was onderhandeld. Kok kende van alle partijen de pijnpunten en wist tot hoever ze zouden willen gaan in bepaalde kwesties.

Als Hamer dinsdag met haar eindverslag komt, dan kan de Tweede Kamer daar donderdag over debatteren. Daarin zit ook het herstelplan om uit de coronacrisis te komen. Dat kan rekenen op een groter draagvlak in de Tweede Kamer, dankzij eerdere gesprekken van de informateur met partijen.

Lees ook:

CDA-perikelen doen de liefde tussen PvdA en GroenLinks alleen maar opbloeien

De problemen bij het CDA maken de linkse vriendschap alleen maar sterker. PvdA en GroenLinks gebruiken de lange weken waarin informateur Mariëtte Hamer aan het zwoegen is, voor het verder aanhalen van de banden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden