Onduidelijk profiel

GroenLinks presenteert evaluatie verkiezingsnederlaag: kiezer stapte massaal over naar D66

Jesse Klaver (Groenlinks) na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.  Beeld ANP
Jesse Klaver (Groenlinks) na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.Beeld ANP

GroenLinks tuimelde tijdens de verkiezingen van veertien naar acht zetels. Dat komt volgens het eigen wetenschappelijke bureau voornamelijk doordat de partij geen duidelijk politiek profiel had.

Potentiële GroenLinks-stemmers stapten tijdens de Tweede Kamerverkiezingen massaal over naar D66. Maar liefst drie van de zes verloren GroenLinks-zetels raakte de partij kwijt aan concurrent D66. Dat blijkt uit een zojuist gepubliceerde verkiezingsevaluatie van het wetenschappelijk bureau van de partij. Ook Volt, Partij van de Arbeid, SP, VVD en de Partij voor de Dieren kaapten stemmen weg, goed voor het verlies van een halve tot een hele zetel per partij.

GroenLinks tuimelde tijdens de verkiezingen van 17 maart van veertien naar acht zetels. De onderzoekers wijten dit met name aan het gegeven dat GroenLinks een ‘partij in transitie is’ en deze verkiezingen geen eenduidige boodschap wist te verkondigen. De tijd van een ‘frisse nieuwkomer’ heeft de partij allang achter zich gelaten, schrijven onderzoekers. Maar tegelijkertijd heeft de partij nooit geregeerd en slaagde er niet in een duidelijk politiek profiel neer te zetten, aldus de onderzoekers.

Thema's waar GroenLinks zich bij vorige verkiezingen duidelijk op wist te profileren, worden ook door andere partijen toegeëigend. Zo wedijverde de partij op het thema klimaat met concurrenten D66 en Partij voor de Dieren. Had GroenLinks het wel over klimaat, dan schoot de partij vaak in een defensieve houding door standpunten op gevoelige kwesties als kernenergie en windturbines. Daardoor kwam ze onvoldoende aan de eigen boodschap. Linkse onderwerpen als armoede en inclusiviteit liet GroenLinks meer dan voorgaande jaren liggen. Daardoor verloor de partij linkse kiezers aan onder andere de SP en BIJ1. ‘Voor kiezers was het (...) minder duidelijk wat een stem voor GroenLinks betekende en wat de partij concreet voor hen wilde veranderen, schrijven de onderzoekers dan ook. Die onduidelijkheid is een van de redenen dat de partij stemmen verloor.

Te graag regeren

Ook een oorzaak van het stemverlies is het beeld dat de partij koste wat het kost wilde regeren, blijkt uit het rapport. Door dit streven zou de partij onvoldoende vasthouden aan de eigen idealen. Als voorbeeld geven onderzoekers dat GroenLinks in 2019 plots besloot voor alle kabinetsbegrotingen, ook de omstreden onderwijsbegroting, te stemmen. Daarmee sloeg de partij ook de PvdA het wapen uit handen om hoge lerarensalarissen te eisen. Daarmee verraste de partij vriend en vijand, schreven diverse media. ‘Sindsdien is een terugkerend beeld in de media en onder de leden dat macht voor GroenLinks een doel op zich is geworden en daarbij haar idealen dreigt te verwaarlozen’, schrijven de onderzoekers.

Wat de partij ook niet geholpen heeft, is dat het geen bestuurlijke ervaring heeft in de Tweede Kamer. In deze coronacrisis kozen kiezers toch voor gevestigd leiderschap, ontdekten onderzoekers. Het maakte dat de boodschap van nieuw leiderschap van kabinetspartij D66 bij veel potentiële GroenLinks-kiezers aansloeg. Die hang naar stabiliteit van veel kiezers maakte zelfs dat GroenLinks wat stemmen verloor aan de VVD. Voor veel potentiële GroenLinks-stemmers was de boodschap over het nieuwe leiderschap van D66-leider Sigrid Kaag de reden om over te stappen, blijkt uit de beschikbare data van de onderzoekers. ‘Dit is een belangrijke verklaring voor het verkiezingsverlies', schrijven ze.

Nieuw leiderschap was doorslaggevend

En ook nu geldt weer dat het leidersprofiel van GroenLinks-leider Jesse Klaver onvoldoende eenduidig was. De ene keer zagen kiezers een partijleider die de verbinding zocht, dan was Klaver idealistisch en wilde hij grootse veranderingen. Kiezers snapten die wisselende houdingen niet, vooral niet omdat ze hem herinneren als de idealistische nieuwkomer uit 2017. Het had misschien geholpen als de partij tijdens de verkiezingscampagne de verschillen tussen D66 en GroenLinks beter had geaccentueerd, zo staat in het rapport. Maar, schrijven onderzoekers ook, dat was best lastig omdat de partij zelf een poster over een links-progressief blok naar buiten bracht waar naast de namen van Lilianne Ploumen (PvdA) en Lilian Marijnissen (SP) ook de naam van Sigrid Kaag stond. Tegelijkertijd kwam Kaag tijdens lijsttrekkersdebatten goed uit de verf, onder andere door de confrontatie met PVV-leider Geert Wilders niet te schuwen. Klaver had die confrontatie ook wat vaker op kunnen zoeken, zeggen onderzoekers.

Zorg voor een duidelijk profiel, is dan ook het advies van het wetenschappelijk bureau aan de partij. Opvallend is ook dat onderzoekers schrijven dat ‘intensieve samenwerking met nieuwe en bestaande politieke bondgenoten’ nodig is als GroenLinks verschil wil maken. Of dat betekent dat ook de vaak besproken fusie met Partij van de Arbeid goed moet worden overwogen, blijkt niet uit het rapport.

Lees ook:

Moeten GroenLinks en PvdA fuseren? In Etten-Leur trekken ze al samen op tegen de ‘ikke-ikke-maatschappij’

Landelijk wordt er vooral veel over gepraat, maar linkse Brabanders van GroenLinks en PvdA brengen het al in praktijk: samen optrekken tegen de ‘ikke-ikke-maatschappij’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden