Privacy-eisen

Geheime diensten kunnen niet werken met de sleepwet

Onno Eichelsheim (MIVD) en Rob Bertholee (AIVD) tijdens het debat over de uitslag van het referendum over de Wet op de Inlichtingen-en Veiligheidsdiensten (Wiv) in de Tweede Kamer.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Onno Eichelsheim (MIVD) en Rob Bertholee (AIVD) tijdens het debat over de uitslag van het referendum over de Wet op de Inlichtingen-en Veiligheidsdiensten (Wiv) in de Tweede Kamer.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Door de invoering van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) hebben inlichtingendiensten minder tijd voor hun hoofdtaak: onderzoek doen naar de nationale veiligheid. Hun operationele slagkracht komt in gevaar, schrijft de Algemene Rekenkamer.

De slagkracht van de geheime diensten AIVD en MIVD staat onder druk, stelt de Algemene Rekenkamer in een donderdag verschenen onderzoeksrapport. Bij de voorbereiding van de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, in de volksmond bekend als de sleepwet, is niet goed gekeken hoeveel tijd en geld de uitvoering van deze wet kost.

De diensten hebben daardoor minder tijd voor hun hoofdtaak: onderzoek doen naar de nationale veiligheid. De eisen die de nieuwe wet stelt aan waarborgen voor de privacy vragen te veel menskracht, stelt de Algemene Rekenkamer. Dat brengt de ‘operationele slagkracht’ van de AIVD en MIVD in gevaar. De bedoeling van de wet was juist de diensten efficiënter te maken en dat is volgens de Rekenkamer nog niet gelukt.

Sleepfunctie niet gebruikt

Zo is een belangrijk onderdeel van de nieuwe wet – de kabelinterceptie waarmee de diensten zeer grote hoeveelheden data kunnen onderscheppen – nog nooit gebruikt. Deze sleepfunctie kreeg bij invoering veel kritiek. De diensten kunnen dan een tap zetten op een internetkabel en zo alle dataverkeer binnenslepen. In dat ‘sleepnet’ zit ook enorm veel informatie van in principe onschuldige burgers. Dat kan een inbreuk op hun grondrechten vormen.

Mede dankzij presentator Arjen Lubach kwam er in 2018 een referendum over de wet, waarin 49 procent van de kiezers tegen stemde. Het kabinet paste daarop de wet aan met strengere eisen en voerde hem per 1 mei 2018 in. Deze eisen zijn bijvoorbeeld dat de diensten vooraf toestemming moeten vragen voor de inzet van speciale bevoegdheden en dat ze alle opgehaalde gegevens op relevantie moeten toetsen.

De toezichthouder CTIVD constateerde een halfjaar geleden nog dat de diensten bij het opvragen van grote bulkdatasets zich niet goed aan de nieuwe wet houden. Dan gaat het bijvoorbeeld om passagiersgegevens van vliegtuigmaatschappijen of gegevens over belverkeer van telecomproviders. Deze gegevens moeten na analyse anderhalf jaar later vernietigd worden, maar de diensten halen uit tijdgebrek vaak allerlei kunstgrepen uit om de bewaartermijn te verlengen. Dat is onrechtmatig. Gegevens uit kabelinterceptie mogen drie jaar bewaard blijven, maar dat is dus nog nooit toegepast.

De Algemene Rekenkamer zegt dat de gevolgen van de nieuwe wet voor de dagelijkse praktijk door kabinet en parlement zijn onderschat. Zo kregen de diensten te weinig tijd, middelen en menskracht voor de invoering van de wet, die nog altijd niet is voltooid. De Rekenkamer ziet daarbij parallellen met andere uitvoeringsdiensten die te maken hebben met complexe eisen en regels en gebrek aan middelen.

Lees ook:

Waarom de ‘sleepwet’ te complex is voor de veiligheidsdiensten

De nieuwe inlichtingenwet is een hele kluif voor de AIVD en MIVD. Volgens de toezichthouder heeft de wetgever niet goed nagedacht over het effect op de dagelijkse praktijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden