null Beeld -
Beeld -

Plein 2Eerste bijdrage

Geen vragen stellen bij de maidenspeech vond Hans Wiegel al een ouderwetse gewoonte

Niels Markus

Nu fracties al verkiezingen op rij gestaag krimpen, worden nieuwe Kamerleden steeds sneller voor de leeuwen gegooid. Een Kamerlid dat pas na acht maanden zijn maidenspeech geeft, is daarom een zeldzamer wordend fenomeen.

Toch gebeurt het nog; zie het VVD-Kamerlid Ruud Verkuijlen vorige week. Hoewel die zich, na al die maanden in de Kamer, zijn eerste bijdrage in de plenaire zaal waarschijnlijk anders had voorgesteld: waar de meeste Kamerleden na hun maidenspeech door hun fractie worden onthaald met bloemen en felicitaties, kreeg Verkuijlen vrijwel de gehele Tweede Kamer én de publieke tribune over zich heen.

De ongeschreven regel bij een maidenspeech

Verkuijlen deed zijn maidenspeech tijdens het debat over de uithuisplaatsing van kinderen in het toeslagenschandaal. Een gevoelig onderwerp, waarover de Tweede Kamer toch al onder hoogspanning stond, zeker met enkele tientallen getroffen ouders op de publieke tribune.

Kamerleden kregen al een vermoeden dat er een maidenspeech op komst was, toen het vak van de VVD vol begon te stromen. Toen Kamervoorzitter Vera Bergkamp even later Verkuijlen aankondigde, vermeldde zij dat die niet geïnterrumpeerd wenste te worden. Dat zit zo: de ongeschreven regel bij een maidenspeech is dat het Kamerlid ononderbroken zijn verhaal kan doen. De zenuwen zijn immers al groot genoeg en in de toekomst zijn er nog genoeg gelegenheden om de nieren van de nieuwkomer te proeven.

De vraag is alleen of een dermate precair debat als dat over de uithuisplaatsingen zich leent voor een maidenspeech, die door Kamerleden steeds vaker wordt opgeleukt met een verhaal over persoonlijke ervaringen en drijfveren. Ook diverse Kamerleden stelden zich die vraag. Zoals Lisa Westerveld (GroenLinks): “De VVD is niet alleen de grootste partij, maar de VVD heeft de afgelopen jaren natuurlijk ook de ministers voor rechtsbescherming geleverd. Daar zit wel een dilemma.” Lilian Marijnissen (SP) opperde dat VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans de bijdrage kon doen, het was immers een belangrijk debat en Hermans was toch naar de zaal gekomen om Verkuijlen zijn maidenspeech te zien geven. Volgens Pieter Omtzigt kon Verkuijlen de vragen ook ná zijn bijdrage beantwoorden, of een tweede woordvoerder naar voren schuiven voor de beantwoording.

Toen Bergkamp bij Verkuijlen informeerde over die suggesties, antwoordde hij: “Voorzitter, ik zou toch graag aan de traditie willen vasthouden, met uw welnemen.” Geen interrupties dus. Verkuijlens verhaal over zijn verleden bij de Amsterdamse politie ging vervolgens langs vrijwel iedereen heen. Verontwaardigde collega-Kamerleden keken boos voor zich uit, en de ouders op de tribune hadden demonstratief de zaal verlaten. De oppositie suggereerde dat de VVD een onervaren Kamerlid naar voren had geschoven om moeilijke vragen over de uithuisplaatsingen te ontlopen.

‘Een lelijke inschattingsfout’

Na de lunchpauze, en nadat half twitterend Nederland over de VVD was gevallen, was Verkuijlen alsnog bereid vragen te beantwoorden. Hij had ‘een lelijke inschattingsfout’ gemaakt, klonk het schuldbewust.

Je kunt best van die ongeschreven regel over niet-interrumperen bij een maidenspeech afwijken. Daar zijn alleen al het afgelopen jaar meer dan voldoende voorbeelden van. Zoals het beruchte 1 aprildebat van vorig jaar, toen de formatie tot stilstand was gekomen na het opduiken van een foto met een formatiedocument met daarop ‘positie Omtzigt, functie elders’.

Omdat het een van de eerste grote debatten na de verkiezingen was, gaven zowel Sigrid Kaag (D66), Wopke Hoekstra (CDA), Laurens Dassen (Volt), Caroline van der Plas (BBB) én Sylvana Simons (Bij1) hun maidenspeech tijdens dit explosieve debat. Allemaal lieten zij weten dat zij er vanwege het belang van het debat geen moeite mee hadden om geïnterrumpeerd te worden. Hoekstra en Kaag zouden hun maidenspeech niet meer op een ander moment inhalen. Voor het zover was, gingen ze opnieuw het kabinet in.

Rest de vraag of de Kamer überhaupt niet te star omspringt met die officieuze regel over niet-interrumperen bij een eerste speech. Tijdens een debat op 13 december 1967 over volkshuisvesting verontschuldigde PSP’er Henk Lankhorst zich bij de voorzitter, omdat hij het nieuwe VVD-Kamerlid Hans Wiegel een vraag had gesteld tijdens diens maidenspeech. Wiegel, een verre voorganger van Ruud Verkuijlen, had zich er niet aan gestoord: “Iemand die zijn maidenspeech houdt niet interrumperen is, geloof ik, een wat ouderwetse gewoonte.”

Zij werden wél geïnterrumpeerd tijdens hun maidenspeech:

Hans Wiegel (VVD)

Sigrid Kaag (D66)

Wopke Hoekstra (CDA)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden