Soberheid

Geen rijtoer, Ridderzaal en Oranjefans: zo ziet Prinsjesdag er dit jaar uit

De Grote Kerk in Den Haag waar dinsdag Prinsjesdag wordt gehouden. Beeld Werry Crone

Prinsjesdag 2020 zal de geschiedenisboeken ingaan als één van de soberste ooit.

In alle vroegte trekt ieder jaar op de ochtend van Prinsjesdag een team van het Haagse vervoersbedrijf HTM door de hofstad. Met meer dan een kilometer touw vullen ze de tramrails langs de route van de koninklijke rijtoer, om te voorkomen dat de wielen van de Gouden Koets in de verraderlijke gleuven verdwijnen. Dinsdag kunnen de medewerkers van HTM thuisblijven. Net als de koetsier, de paarden en de rest van het koninklijk gevolg. Zoals alles in 2020, verloopt ook Prinsjesdag dinsdag nét even anders dan anders. Dit jaar geen rijtoer, geen balkonscène en geen Oranjefans.

Grote Kerk

Wel zal de koning zoals elk jaar de Troonrede voorlezen. Voor het eerst in ruim honderd jaar doet hij dat niet in de Ridderzaal. Die ruimte is niet groot genoeg om toch in elk geval de belangrijkste gasten op gepaste afstand van elkaar te ontvangen en dus is de jaarlijkse toespraak van het staatshoofd verplaatst naar de Grote Kerk in Den Haag. Rond het middaguur zullen koning Willem-Alexander en koningin Máxima samen met prins Constantijn en prinses Laurentien op paleis Noordeinde in de auto stappen. Om te voorkomen dat nieuwsgierige toeschouwers toch proberen een glimp van de koninklijke familie op te vangen, zijn hoge hekken neergezet.

Voor de Kamerleden zijn busjes geregeld die hen van het Binnenhof naar de Grote Kerk zal brengen. Dat is lopend ongeveer vijf minuten. De busjes moeten voorkomen dat Kamerleden met hoedjes en feestelijke kleding toch nog veel bekijks trekken. Zoals iedereen in Nederland moeten de politici een mondkapje dragen in het openbaar vervoer, maar niet iedereen ziet dat zitten. Verschillende politici klaagden afgelopen week al bij de Tweede Kamervoorzitter dat ze toch liever te voet naar de kerk gaan.

Beperkte gastenlijst

De Grote Kerk biedt aanzienlijk meer ruimte aan toeschouwers dan de Ridderzaal, maar om de anderhalve meter afstand tussen de toeschouwers te kunnen handhaven is de gastenlijst dit jaar desondanks beperkt. In plaats van de gebruikelijke duizend gasten is slechts plek voor ongeveer 270 mensen. Om die reden mogen Eerste en Tweede Kamerleden geen introducé meenemen naar de Troonrede, en zijn topambtenaren, burgemeesters en diplomaten niet welkom.

De troon van koning Willem-Alexander wordt klaargezet voor Prinsjesdag in de Grote Kerk in Den Haag. Daarnaast die van koningin Máxima. Beeld Werry Crone

Ook het kabinet zal in afgeslankte vorm verschijnen. Hoewel de zestien ministers van Rutte III gewoon in de zaal zitten dinsdagmiddag, zullen de negen staatssecretarissen de Troonrede elders volgen. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (infrastructuur en waterstaat) heeft haar collega’s uitgenodigd in het nucleaire bunkercomplex Overvoorde in Rijswijk, voor een rondleiding door het museum Bescherming Bevolking en een lunch. Daar zullen de staatssecretarissen samen naar de koning kijken.

Kamerleden niet aanwezig

Hoewel er voor de Eerste en Tweede Kamerleden dus wel ruimte gemaakt is in de Grote Kerk, komen ze lang niet allemaal. Ondanks de voorzorgsmaatregelen vindt niet iedereen het gepast om met zoveel mensen bijeen te komen. Al ruim een week geleden maakten vijftien VVD-Kamerleden bekend vanwege het coronavirus de Troonrede niet bij te wonen. Ook politici van andere partijen besloten om niet te komen. Volgens de woordvoerder van de Eerste Kamer, verantwoordelijk voor de organisatie van Prinsjesdag, hebben 35 Kamerleden zich voor de plechtigheden afgemeld. Andere jaren waren dat er drie tot vijf. 

Webinar via zoom

Normaal gesproken is Prinsjesdag voor veel politici, lobbyisten en ondernemers een dag om te netwerken op de vele bijeenkomsten die op de derde dinsdag van september in Den Haag worden georganiseerd. Ook die borrels zullen in er dit jaar anders uit zien. In plaats van de bekende netwerkbijeenkomst organiseren VNO-NCW en MKB Nederland bijvoorbeeld een webinar via zoom.

Grote Kerk in Den HaagBeeld Werry Crone

De Algemene Politieke Beschouwingen

Net als andere jaren gaan de Tweede Kamerleden de dagen na Prinsjesdag in debat met de premier over de plannen van het kabinet voor het komende jaar. Maar dit jaar zal de plenaire zaal van de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen niet vol zitten. Kamerleden mogen met slechts vijftig tegelijk plaatsnemen op hun blauwe stoelen, en moeten dus kiezen wie de debatterende fractievoorzitter mag ondersteunen. Ook in vak K moet anderhalve meter afstand gehouden worden, en dus kunnen er slechts zeven bewindspersonen tegelijk aanwezig zijn. Backbenchers, overgebleven ministers en staatssecretarissen en ondersteunend personeel zullen de debatten vanuit hun huis- of werkkamer moeten volgen.

Historisch sobere Prinsjesdagen

Prinsjesdag 2020 zal de geschiedenis ingaan als een van de meest sobere derde dinsdagen van september. Toch is het in het verleden vaker gebeurd dat de Troonrede niet in de Ridderzaal kon worden gehouden, of dat de rijtoer werd afgezegd.

In 1911 werd de Troonrede in de Tweede Kamer voorgelezen. Dat werd gedaan door de toenmalige premier, omdat koningin Wilhelmina  niet aanwezig was. Formeel liet ze het afweten omdat ze een legeroefening wilde bijwonen die dag, maar in werkelijkheid kwam ze niet opdagen omdat ze ontevreden was met de herbenoeming van Kamervoorzitter Van Bylandt.

Ook direct na de Tweede Wereldoorlog, in 1945, had Prinsjesdag een sober karakter. In dat jaar werd er geen rijtoer gehouden, want een spektakel vond de koninklijke familie gezien het recente leed niet gepast. In een zwarte auto werd koningin Wilhelmina van haar tijdelijke adres in Scheveningen naar de binnenstad gereden.

De een zat altijd op de eerste rij, de ander werkte mee aan de ere-escorte. Zo vieren zij nu Prinsjesdag

Mini Oranje Museumhouder Piet JelsmaBeeld Reyer Boxem

Piet Jelsma (49), eigenaar van het Mini Oranje Museum Oosterwolde

“De tribune langs Het Lange Voorhout in Den Haag, dat was de afgelopen jaren mijn vaste plek op Prinsjesdag”, zegt Piet Jelsma. “De koets komt er twee keer langs, en dan heb je ongeveer een minuut de tijd om naar de koning of koningin te zwaaien, of nee, ik moet zeggen: wuiven. Op de heenweg naar Willem-Alexander, want die zit altijd rechts achterin het rijtuig, en op de terugweg naar Máxima, op haar vaste plek ernaast. Dát moment is altijd belangrijk voor mij en anderen op de tribune, want dan kunnen we de jurk van de koningin zien.”

Hij is teleurgesteld dat ‘de pracht en praal’ dit jaar niet doorgaat. “Sinds een vriend van mij, ook een oranjeverzamelaar, mij zo’n vijf jaar geleden meenam, ben ik besmet met het Prinsjesdagvirus. Elk jaar doe ik mijn oranje shirt en schoenen aan en zet ik mijn grote oranje hoed op en gaan we naar de hofstad.”

Jelsma, administratief medewerker orthopedie, heeft in zijn woonplaats een zogenaamd Mini Oranje Museum. “Ik ben nogal een oranjefan en -verzamelaar, dat neemt tamelijk extreme vormen aan.” Wat begon met een lepeltje dat ik kreeg op de basisschool toen Beatrix tot koningin werd gekroond, is inmiddels een klein museum op de bovenverdieping van Jelsma’s huis in Oosterwolde.

‘Ik weet niet of ze mij herkennen’

Het pronkstuk is een zilveren armband van Wilhelmina-dubbeltjes, vervaardigd tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Die haal ik alleen op verzoek tevoorschijn, of op speciale gelegenheden.” Ook heeft de Fries een handgeschreven ansichtkaart van Prinses Armgard von Cramm, de moeder van Prins Bernhard in zijn collectie.

Jelsma probeert het koningspaar zo vaak mogelijk te zien: “Ik weet dat Willem-Alexander en Máxima binnenkort ook in Friesland op bezoek komen, waar ik woon, maar de exacte locatie wordt geheim gehouden. Men is bang voor een toeloop van mensen en dat kan nu natuurlijk niet. Anders was ik daarheen gegaan. Ik heb ze al een paar keer Fryske Dúmkes, een lokaal gemaakt koekje, gegeven. Ik weet niet of ze mij herkennen, maar het cadeau kennen ze inmiddels wel. De laatste keer dat ik het meebracht zei koningin Máxima meteen: ‘Dit zijn Friese koekjes.’”

“Helaas kan ik deze Prinsjesdag door een BHV-cursus op mijn werk niet live volgen, maar als het koningspaar rond een uur of één bij de Grote Kerk aankomt, dan schakel ik stiekem even in. En ’s avonds ga ik languit op de bank lekker alles terugkijken.”

“Ik vermoed dat Máxima dit jaar een sobere jurk draagt. Het is denk ik niet gepast om erg uit te pakken. Ook doe ik mijn oranjekostuum dit jaar niet aan. Ik hoop eigenlijk dat de optocht volgend jaar gewoon weer doorgaat, en dat we dan dubbel feest kunnen vieren.”

Robert van den Berg, Regelingsofficier van het Cavalerie Ere-EscorteBeeld Herman Engbers

Robert van den Berg (57), Regelingsofficier van het Cavalerie Ere-Escorte

“Het is gek om deze Prinsjesdag niet zelf met het Cavalerie Ere-Escorte in Den Haag te zijn”, geeft Robert van den Berg toe. Normaliter begeleiden ruiters te paard van deze reserve-eenheid de Gouden of Glazen Koets. Ze zijn herkenbaar aan de attila, het gala-uniform met blauwe tressen en een bontmuts. “Maar dit jaar ga ik de dag heel aandachtig online volgen. Op normale Prinsjesdagen, en overigens ook bij andere vieringen van het Koninklijk Huis, verzorgt het Ere-Escorte het ceremoniële gedeelte. Wie verzorgt dat deze editie?”

Zelf meerijden met het eskadron doet Van den Berg al zo’n dertien jaar niet meer. Wel houdt hij sindsdien samen met een paardenarts tijdens de stoet het gedrag en de fitheid van de paarden in de gaten. “We inspecteren de dieren vlak voor het vertrek en tijdens de troonrede. We hebben elk jaar ongeveer 80 paarden, waarvan er 64 uiteindelijk meelopen. Je moet het zien als een voetbalelftal. Als er eentje niet fit is, of uit vorm, dan stellen we die niet op. Uiteraard worden ze ook voor Prinsjesdag al uitvoerig getest, dus we hoeven eigenlijk nooit op de dag zelf een paard te wisselen.”

Als ritmeester selecteert Van den Berg de paarden die meelopen in de stoet. “Daar lopen paarden mee van de Nationale Politie, de Koninklijke Marechaussee en uit de Koninklijke Stallen, maar het bijzondere van onze eenheid is dat we op paarden van particulieren rijden. Die probeer ik steeds te vinden. Omdat ik reservist ben, werk ik naast deze functie ook als manager bij Voermeesters, dat paardenvoer levert aan onder andere winkelketens en stallen. Daardoor heb ik aardig wat connecties in het wereldje.”

‘Normaal gesproken zouden we nu een strandoefening doen’

“Ik ben het hele jaar bezig met lobbyen namens het Ere-Escorte, en het selecteren en opleiden van paarden en ruiters voor ons eskadron. Normaal gesproken zijn er vijf of zes oefendagen door het jaar heen, waarop we allerlei rijvaardigheden testen. Ook zijn de paarden al zo’n vijf dagen voor Prinsjesdag hier in de buurt van Den Haag ter voorbereiding.”

Maar dit jaar gaat de stoet niet door en dat voelt raar. Van den Berg: “Ik dacht de afgelopen dagen de hele tijd: ‘Het is tien uur, normaal gesproken doen we nu een strandoefening’, of ‘Rond dit tijdstip zouden we de definitieve selectie maken.’ Dat soort momenten zal ik dinsdag ook hebben.”

“Ik ga dit jaar alles rechtstreeks volgen op mijn computer. Ik ben zeer geïnteresseerd om te zien hoe deze editie verschilt van normale Prinsjesdagen. Volgend jaar hoop ik dat alles weer bij het oude is. Niet alleen voor ons, voor iedereen.”

Lees ook:

75 jaar Troonredes: zo onderscheidt Willem-Alexander zich van zijn voorgangers

Van alle koninklijke toespraken is de Troonrede de meest formele. Maar in tijden van crisis wenden vorsten zich soms toch persoonlijk tot de natie, blijkt uit alle 75 naoorlogse Troonredes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden