null Beeld
Beeld

Plein 2Partijleiders

Geen kiezer is zo streng als de PvdA-kiezer

Lodewijk Asscher zal afgelopen week waarschijnlijk nog teruggedacht hebben aan de woorden waarmee hij zich in 2012 introduceerde in Den Haag. Diederik Samsom had hem als ‘politieke wonderboy’ uit Amsterdam gehaald om vicepremier te worden en de verwachtingen waren - zacht gezegd - hooggespannen. Waar hij kon, stelde Asscher zichzelf voor met: “Ik ben Lodewijk. Ik ga u teleurstellen.”

In een interview met Vrij Nederland zei hij dat hij ‘ontdaan’ was door al die positieve pers. Hij had zelf gezien hoe de toenmalige burgemeester van Amsterdam, Job Cohen, naar Den Haag werd gehaald als de man die alles goed zou maken. Twee jaar later verliet Cohen Den Haag via de achterdeur. Dik acht jaar later zegt Asscher in zijn afscheidsvideo: “Ik accepteer het als mensen (...) teleurgesteld zijn in hetgeen ik niet heb bereikt.”

Partijen zonder morrende achterban:

1. PVV
2. VVD
3. SGP

Kiezers hebben hoge verwachtingen van politici. Ze moeten integer zijn, standvastig, daadkrachtig, scherp debatteren, vlot praten, liefst ook vriendelijk en benaderbaar zijn én weten wat een halfje wit kost. De állerhoogste verwachtingen heeft de kiezer van één type politicus in het bijzonder: de PvdA-politicus.

Bij andere partijen zullen ze met een mengeling van ontzag en meewarigheid naar de zuiverheid van de PvdA-kiezer kijken. Vorige week maakte EenVandaag de resultaten van een opinieonderzoek bekend. 95 procent van de VVD-kiezers vond dat Mark Rutte ondanks de toeslagenaffaire lijsttrekker kon blijven van de VVD. Voor 82 procent van de CDA-kiezers is Wopke Hoekstra nog altijd de gewenste voorman. Slechts 55 procent van de PvdA-kiezers vond dat Lodewijk Asscher, die geen deel uitmaakt van het inmiddels demissionaire kabinet, als lijsttrekker kon aanblijven. Sociaaldemocraten zagen zelfs liever de eigen partijleider opstappen dan het kabinet. Na Asschers terugtreden noemde 65 procent van de PvdA-kiezers dit terecht. Slechts 47 procent van de PvdA’ers was voor een kabinetsval, van 51 procent mocht het blijven zitten.

PvdA-congres in februari 2014: toenmalig vicepremier Lodewijk Asscher, PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom, partijbestuurder Fouad Sidali en oud-partijleider Job Cohen. Beeld ANP
PvdA-congres in februari 2014: toenmalig vicepremier Lodewijk Asscher, PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom, partijbestuurder Fouad Sidali en oud-partijleider Job Cohen.Beeld ANP

In geen andere partij is de neiging tot zelfkastijding zo groot als in de PvdA. De eerder genoemde Job Cohen vatte het zondag in Buitenhof adequaat samen: “De PvdA is erg voor de mensheid en niet erg voor de mensen”.

Hij kan erover meepraten. Zijn terugtreden als fractievoorzitter werd ingezet na steeds luider gemor vanuit de partij zelf. Uitgerekend de nieuwe partijleider Lilianne Ploumen kwam eind 2011 als partijvoorzitter met forse kritiek op Cohen. Die was volgens haar ‘meegesleurd door de Haagse dynamiek’. Hij moest zich ‘veel meer rekenschap geven’ van de discussie over de vernieuwing van de sociaaldemocratie. Toen Cohen dat vervolgens deed, rekende de partij definitief met hem af. De fractievoorzitter had in een interview met Trouw gezegd dat de SP qua standpunten staat ‘waar wij staan’. Dit schoot zijn partijgenoten in het verkeerde keelgat. ‘SP-light’ foeterde Kamerlid Frans Timmermans in een e-mail aan de hele fractie. Uitlekken verzekerd, wist ook Timmermans. Het was exit Cohen.

Een opmerkelijke dosis zelfspot

In de zomer van 2016 trad PvdA-fractieleider Diederik Samsom in een overvol Haags café op voor Kamerleden en medewerkers van zijn partij en coalitiepartner VVD. Met een gitarist aan zijn zijde en met een opmerkelijke dosis zelfspot legde hij zichzelf en zijn partij op de pijnbank.

“Het is allemaal de schuld van Diederik”, zong Samsom; een eigentijdse versie van het lied van cabaretier Jeroen van Merwijk over Wouter Bos: “Ja, tel het maar op al je vingers na, op alle rampspoed zit PvdA. En zit het ons een keertje lekker mee. Dan komt het juist weer door de VVD.” Samsom had een vooruitziende blik. Er zat een lijsttrekkersverkiezing aan te komen, die Samsom na een venijnige strijd zou verliezen van Lodewijk Asscher: “Want Lodewijk is beminnelijk en braaf. Gaat niet schelden op De Telegraaf. Nee, het is de droomprins van het Rode Koninkrijk. Nee, het is nooit de schuld van Lodewijk.”

Dat was zo tot Lodewijk Asscher zelf partijleider werd, natuurlijk.

Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden