Verhoren

Geen enkel signaal over de toeslagenaffaire drong door de ‘leemlaag’ bij de Belastingdienst

Lodewijk Asscher, minister van sociale zaken en werkgelegenheid van 2012 tot 2017 werd maandag gehoord door de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.Beeld ANP

Bij de verhoren over de toeslagenaffaire lieten een oud-minister en oud-staatssecretarissen maandag weten dat ze niet op de hoogte waren van de misstanden. ‘Ik zag het lont niet branden van de bom die later ontplofte’. 

De oud-bewindslieden Frans Weekers (VVD), Eric Wiebes (VVD) en Lodewijk Asscher (PvdA) wisten alle drie weinig tot niets van de financiële ellende waar ouders in terechtkwamen in de toeslagenaffaire. Signalen kwamen niet door, werden verkeerd geïnterpreteerd of verzandden in overleg tussen de ministeries van financiën en sociale zaken en werkgelegenheid. Dat betoogden de drie maandag voor de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag.

Dat die signalen er volop waren, bleek uit de vele memo’s en notities die aan de bewindslieden waren gericht en waaruit door de commissie werd voorgelezen. Verhalen over grote groepen gedupeerde ouders, die terugvorderingen kregen van soms meerdere jaarsalarissen. “Ik had moeten aanslaan op de gevolgen voor ouders, daar heb ik echt spijt van”, zei voormalig minister van sociale zaken Lodewijk Asscher. “Ik zag het lont niet branden van de bom die later ontplofte”, aldus Eric Wiebes, oud-staatssecretaris van financiën.

Schaamte, spijt en buikpijn

Asscher, Wiebes en zijn voorganger Frans Weekers zeiden vrijwel niets te weten over de harde fraudeaanpak bij Toeslagen. Niet van de zero-tolerance-benadering, de groepsgewijze selectie op risico’s, of dat ouders grove opzet of schuld werd verweten als ze een fout hadden gemaakt en ze dan de toeslag volledig moesten terugbetalen. Een project van Sociale Zaken en de Belastingdienst samen, gericht op ‘kwaliteitsverbetering’ van gastouderbureaus, had als doelstelling ‘slechte’ gastouderbureaus ‘uit het stelsel te drukken’. Maar dat het middel daarvoor het aanpakken van de ouders was? De oud-bewindslieden zeiden het niet te weten.

Asscher kreeg ook persoonlijke brieven van gedupeerden, waarin zij hem voorhielden hoe groot de groep ouders was die het betrof. Bijvoorbeeld bij het gastouderbureau De Appelbloesem, waarvan de houder werd veroordeeld, maar de naar schatting 1400 ouders uiteindelijk al hun toeslagen moesten terugbetalen. Of kinderopvanginstelling De Parel, waar de rechtbank de ouders als slachtoffer typeerde, maar honderden ouders eveneens alles moesten terugbetalen. Asscher zei zich te schamen voor de manier waarop hij destijds op de brieven heeft geantwoord.

Vorige week stelden ambtenaren bij Financiën ‘buikpijn’ te hebben gehad, en meermalen bij hun politieke bazen aan de bel te hebben getrokken. Weekers en Wiebes konden zich dat niet herinneren. Wiebes verhaalde juist over een sessie waarin ambtenaren hém overtuigden dat ouders van De Parel wel hadden gefraudeerd, toen hij naar eigen zeggen ‘argwaan’ had gekregen en de aanpak van ouders wel erg hard vond.

'Pijnlijk’

Wiebes kreeg opnieuw flinke waarschuwingen dat er iets mis ging in 2017, toen de Nationale Ombudsman hard oordeelde over het optreden van de Belastingdienst bij een gastouderbureau uit Eindhoven. In deze veelbesproken CAF11-zaak heeft Wiebes de Kamer bovendien verkeerd geïnformeerd. Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) vroeg een maand na het rapport van de Ombudsman of er ouders zijn die onnodig grote schade hadden geleden, omdat de Belastingdienst onterecht de toeslagen had gestopt? Wiebes’ antwoord aan de Kamer was: “Daar is mij niets van gebleken”, terwijl de Ombudsman juist had geconcludeerd dat ruim driehonderd ouders onnodig in de problemen waren gebracht. “Ik had beter moeten weten. Het is pijnlijk”, zei Wiebes maandag.

Ook Weekers werd niet goed op de hoogte gesteld. Zo wist hij in 2014 niet dat de dienst Toeslagen bij het opstellen van criteria voor risico’s op fraude, ook als criterium ‘nationaliteit’ had ingevoerd. Hierdoor konden burgers met een andere nationaliteit worden geselecteerd als risicogroep voor fraude met toeslagen. Die informatie had hij ook niet opgevraagd. “Ik moet erop kunnen vertrouwen dat de dienst binnen de wet opereert en niet discrimineert”, zei Weekers. Hij dacht steeds dat de Belastingdienst “streng bij fraude, maar rechtvaardig tegen goedwillende burgers” werkte.

Volgens Weekers is er ergens een ‘leemlaag’ bij de Belastingdienst, waar je niet doorheen komt. “Je liep altijd achter de feiten aan”. Wiebes is het daar hartgrondig mee eens. Hij erkende als staatssecretaris vooral in het “donker te hebben gewerkt, op zoek naar een lichtknopje”.

Lees ook:

Verhoren van de commissie Kinderopvangtoeslag

Lees hier alle verslagen van de verhoren van de commissie kinderopvangtoeslag van de afgelopen dagen.

Dossier: de Toeslagenaffaire

Trouw bracht samen met RTL Nieuws de toeslagenaffaire aan het licht: duizenden ouders bij wie onterecht de kinderopvangtoeslag werd stopgezet en teruggevorderd, met alle gevolgen van dien. Via deze link vindt u alle verhalen van de afgelopen twee jaar.

Wie wist wat in de toeslagenaffaire? De kluwen van hoofdrolspelers ontward

Hoe kon de toeslagen­affaire ontstaan? Waarom werd niets gedaan met signalen van ouders die in de problemen raakten door de doorgeschoten fraudeaanpak?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden