Regeerakkoord

Geen brede glimlach bij de coalitiepartijen: ‘Dit is niet zomaar een voortzetting’

De vier partijen geven een toelichting bij hun plannen. Beeld Werry Crone
De vier partijen geven een toelichting bij hun plannen.Beeld Werry Crone

De nieuwe coalitie stelt zich bescheiden op. Een jubelstemming vinden de partijleiders in deze tijd van gebrekkig vertrouwen in de politiek ongepast.

Jeannine Julen

Alsof ze vlak voor de presentatie van het regeerakkoord hebben afgesproken elk sprankje van uiterlijk enthousiasme direct te onderdrukken. Zo zuinig zijn de fractievoorzitters van VVD, D66, CDA en ChristenUnie met een brede glimlach of iets van opgetogenheid in hun stem tijdens hun toelichting. Om die bijna sobere uitstraling kracht bij te zetten, laten de partijleiders geregeld vallen dat deze nieuwe coalitie bescheidenheid past, dat ze het vertrouwen van de burger terug willen winnen, dat ze ‘aan de slag’ willen.

Een jubelgeluid, zeggen de partijleiders stuk voor stuk na de presentatie, is in deze tijd ongepast. Vanwege de nieuwe omikronvariant die Nederland na 21 maanden coronapandemie opnieuw plat dreigt te leggen. Vanwege de slachtoffers van de toeslagenaffaire. En vanwege de Groningers die nog altijd in geschonden huizen moeten bivakkeren. Met andere woorden: er is werk aan de winkel. “We liepen vandaag het risico”, zegt VVD-leider Mark Rutte naderhand, “dat vier partijchefs die in een tijd waarin het politieke vertrouwen laag is, heel erg enthousiast zijn over wat ze hebben opgeschreven. Dat past niet, dat matcht niet.” Oordeel zelf maar, zegt D66’er Sigrid Kaag daarom het liefst tegen de lezers van het akkoord. “Je kunt jezelf niet nu al feliciteren, je moet kijken naar wat je doet.”

Toeslagenaffaire en turbulentie

Maar los van de coronapandemie en de overige problematiek, is er nog iets anders wat deze nieuwe, oude coalitie tot bescheidenheid en slagvaardigheid dwingt. Het was een coalitie van exact deze samenstelling die vanwege de toeslagenaffaire aftrad. Het waren ook deze vier partijen die een grote rol hadden in wat informateur Johan Remkes omschrijft als ‘de turbulentie uit de beginfase van de formatie’. Met de uitgelekte notities van verkenner Kajsa Ollongren (D66), Rutte die vanwege een leugen een motie van afkeuring aan zijn broek kreeg, de ChristenUnie die bezwoer niet plaats te nemen in een kabinet-Rutte IV, D66 dat weigerde te formeren met diezelfde ChristenUnie en een tergend langzaam proces dat leidde tot de langste formatie ooit.

Hoe ze het vertrouwen in elkaar terugwonnen? Je praat maandenlang met elkaar, zegt Kaag. Je komt met bagage en verleden, evalueert ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, “maar ik proefde: dit zijn vier partijen die er echt voor gaan. Iedereen wil hier een succes van maken.” Voor de ChristenUnie hield het wel een offer in. Over medisch-ethische kwesties is niets afgesproken in het regeerakkoord, de Tweede Kamer mag hier vrij over beslissen. Maar, zegt Segers, mocht er een wet over voltooid leven komen dan kan zijn partij daar geen verantwoordelijkheid voor dragen. “Dat kan betekenen dat de uitvoering niet in deze kabinetsperiode is of dat we uit het kabinet stappen.”

Op de vraag hoe nieuw deze coalitie is, antwoordt Segers dat dit ‘geen business as usual is’. Anders dan vier jaar terug voelen alle partijen de urgentie om de bestaanszekerheid van veel mensen op te krikken. “Dit is niet zomaar een voortzetting.”

Rutte-truc

Daar gaat de oppositie nog niet in mee. “Ik hou van tweedehandsjes van Marktplaats, maar niet als het om een kabinet gaat”, grapt Esther Ouwehand van Partij voor de Dieren. Ze leest in het regeerakkoord terug wat ze de aloude Rutte-truc noemt: doen alsof problemen uit de lucht zijn komen vallen en hij er niets mee te maken had. Ook opvallend vindt ze dat dit nieuwe kabinet miljarden voor de stikstofproblematiek uittrekt, maar de problemen nauwelijks oplost.

Verder valt de gehele oppositie over de vijf miljard aan besparingen op zorguitgaven. Een slag in het gezicht van iedereen die dacht dat dit kabinet had geleerd van zijn fouten, zegt PVV-leider Wilders. “Een mes in de rug van de zorg”, aldus Lilian Marijnissen over een volgens haar ongeloofwaardig Rutte IV. Ook GroenLinks en de Partij van de Arbeid zijn niet te spreken over de besparingen. De nieuwe coalitie wacht donderdag daarom een pittig debat over deze kwestie.

Lees ook:

Het nieuwe regeerakkoord is een oefening in bescheidenheid, met torenhoge ambities

Als het coalitieakkoord één woord ademt, dan is het bescheidenheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden