ReportageCDA-congres

Geen bloederig partijcongres: tijdens het ‘familieberaad’ komt het CDA even op adem

Partijleider Wopke Hoekstra spreekt op zaterdag het CDA-congres in Den Bosch toe. Beeld Werry Crone
Partijleider Wopke Hoekstra spreekt op zaterdag het CDA-congres in Den Bosch toe.Beeld Werry Crone

Het was een op voorhand beladen congres, met alle ogen gericht op leider Wopke Hoekstra. Echt vuurwerk bleef uit. De CDA-leden wilden vooral een streep zetten onder het geruzie.

“Zie je dat?” In de wandelgangen van de Brabanthallen is Bart van Horck, voorzitter van het netwerk Midvoor, opgetogen. In de grote zaal hebben de aanwezigen zojuist bepaald dat Nederlandse IS-vrouwen met hun kinderen wat de CDA’ers betreft opgehaald moeten worden uit Syrië. “Dit is een mooi moment”, zegt Van Horck. “Hier kantelt het.”

Er hangt enige spanning in de lucht, deze zaterdag op het congres in Den Bosch. Hier moet de partijtop zich verantwoorden voor het rampzalig verlopen jaar, met de mislukte leiderschapswissel, de verloren verkiezingen en tot overmaat van ramp het vertrek van het populaire Kamerlid Pieter Omtzigt. Er zijn meer dan 1500 CDA’ers aanwezig. Het is ook voor het eerst dat Wopke Hoekstra als partijleider de achterban toespreekt. Van hem wordt een gloedvol verhaal verwacht dat de onvrede smoort.

Al in de ochtend klinken vanuit de partijtop nederige woorden. “We hebben de verkiezingen alleen van onszelf verloren”, zegt prominent Liesbeth Spies. “We hebben niemand anders dan onszelf iets te verwijten.” Interim-voorzitter Marnix van Rij spreekt zijn teleurstelling uit dat Omtzigt bij de partij is vertrokken. “We hebben indringende gesprekken met hem gehad en dit was niet de gedroomde uitkomst.” Maar Van Rij zegt ook: “Wanneer de club in verwarring is, moet je niet weglopen. Aan het lidmaatschap zitten ook verplichtingen.”

Een streep onder de affaires zetten

Het is de centrale boodschap van de dag, die vanuit de top op de leden neerdaalt: alleen door de gelederen nu te sluiten en een streep onder de affaires te zetten kan de partij verder. Volgend jaar maart wachten de gemeenteraadsverkiezingen en daar mag het ‘Haagse gedoe’ geen invloed op hebben.

Er is – vanzelfsprekend – ook kritiek. Over de ruwe, soms zelfs asociale omgangsvormen binnen de partij. Over de missers in de campagne. Over het verkiezingsprogramma dat vlak voor de verkiezingen door Hoekstra naar rechts is bijgestuurd. Een enkele CDA’er roept in de microfoon tegen de partijvoorzitter dat hij zijn lidmaatschap opzegt. “U kunt mijn brief verwachten.” Stilte volgt. Niemand applaudisseert.

Al snel wordt duidelijk dat het geen bloederig congres wordt, zoals in 2010, toen de partij moest beslissen over de gedoogconstructie met de PVV. Nog altijd is het CDA herstellende van de scheuren die daar, in de Rijnhal in Arnhem, zijn ontstaan. Later die dag zal Hoekstra er in zijn toespraak naar verwijzen. Er gebeurde destijds volgens hem ‘iets heel ernstigs’. “Men ging elkaar moreel de maat nemen. Praten over elkaar in plaats van met elkaar. Eigenlijk tot op de dag van vandaag. Als we daar nou eens mee ophouden?”

De oproep tot verzoening slaat aan. De CDA’ers zijn het geruzie en gekonkel beu, zoveel wordt duidelijk in de Brabanthallen. De wens van vele aanwezigen, dat de partij zich meer manifesteert als een middenpartij en niet meer als ‘VVD-light’, komt uit. Van Horck ziet het bijvoorbeeld terug in de congresuitspraak over de IS-vrouwen en kinderen. Hoekstra zegt dat het CDA een partij is van ‘midden in de samenleving, midden op het marktplein’, om eraan toe te voegen dat de ‘meest bevoorrechten’ extra moeten bijdragen.

Wopke Hoekstra en interim-voorzitter Marnix van Rij.  Beeld Werry Crone
Wopke Hoekstra en interim-voorzitter Marnix van Rij.Beeld Werry Crone

Kiezen voor het harmoniemodel

Wat helpt is dat rond het middaguur Thomas Steenkamp opstaat en de microfoon pakt. De zoon van Piet, ‘geestelijk vader’ van het CDA, doet een dringend beroep op zijn partijgenoten om te kiezen voor het ‘harmoniemodel, boven de polarisatie’. “Dat heb ik geleerd van mijn vader. Denk daaraan.”

Dit congres, zo beseffen de aanwezigen, is slechts het eerste begin van herstel. Bij de raadsverkiezingen moet blijken in hoeverre de kiezer de partij nog ziet zitten. En in Den Haag kijken de CDA’ers gespannen naar komende woensdag, wanneer Omtzigt als zelfstandig Kamerlid zijn rentree maakt.

Toch is na afloop bij ‘coronaminister’ Hugo de Jonge opluchting zichtbaar. “Hier is wel een bladzijde omgeslagen. De partij zit misschien wel in de moeilijkste fase van haar bestaan en dan doet het mij heel goed dat ik ferme wil bij leden zie om door te gaan. Er is zoveel binnen het CDA om van te houden.” Ook hij merkte de afgelopen dagen toenemende en zelfs ongezonde druk op dit congres. “Ik denk dat van dit evenement minder dvd-boxen worden verkocht dan van het congres in 2010. Dit is echt een familieberaad geweest. Een heel goed beraad.”

CDA-leden: ‘We hebben een te rechts-conservatieve koers gevaren’


Bart van Horck (CDA Voorschoten, voorzitter van netwerk Midvoor):

“Ik beschouw dit congres als een kantelmoment. Op enig moment moet je een streep zetten onder al het gedoe van het afgelopen jaar. Het is wel belangrijk dat er vanuit de partijtop ruiterlijk wordt erkend dat er fouten zijn gemaakt. Door de voorzitter, maar ook door de partijleider. Een mea culpa. Ik merk dat veel leden daar behoefte aan hebben.

“Dit is het eerste congres dat Wopke Hoekstra echt als leider op het podium staat. Hij heeft het zwaar. Ga maar na: vlak voor de verkiezingen instappen, midden in een crisis. En tel daar de fouten in de campagne bij op. In 1986 was de leus ‘Laat Lubbers zijn karwei afmaken’. Laat Hoekstra zijn karwei nu eens beginnen.

“Mijn kritiek op de partij is dat we een te rechts-conservatieve koers hebben gevaren. Maar óók een te reactieve koers. We lopen achter ontwikkelingen aan, achter uitkomsten van Motivaction-onderzoeken. We moeten meer zelf de regie nemen. Ik zie dat gelukkig nu gebeuren met de Kamerleden Derk Boswijk en Henri Bontenbal, die met eigen visies komen over stikstof en klimaat.

“Natuurlijk maak ik me zorgen over de raadsverkiezingen volgend jaar. Maar onze politieke kracht zit lokaal. In Voorschoten maken we ons hard voor de scouting, voor de voetbalclub, de bieb. Ik denk dat mensen dat zien. Maar het gedoe binnen het CDA moet wel een keer afgelopen zijn. In een verdeeld huis wonen geen kiezers.”

Gerben van Voorden (CDA Hilversum):

“Ik zou dit niet direct een verzoeningscongres noemen, want voor verzoening moeten alle hoofdrolspelers aanwezig zijn. En Pieter Omtzigt is er niet. Voor mij is dit vooral een evaluatie van het afgelopen jaar, over alle gemaakte fouten. Zelf was ik geen voorstander van die lijsttrekkersverkiezingen. Je kreeg kamp-Omtzigt, kamp-De Jonge. Een garantie voor problemen. Inmiddels zitten we wel op een dieptepunt. Het is goed te zien dat er op het congres ruimte is voor emotie. Ik heb niet de indruk dat iemand is gesensibiliseerd vandaag.

“Zelf heb ik een resolutie ingediend over een waardevol leven. Daar kwamen talloze steunbetuigingen op binnen, uit het hele land. Ik vind dat het CDA niet mag meewerken aan de invoering van de ‘Voltooid leven’-wet van D66. Dat moet een breekpunt zijn in de formatie. Deze wet druist in tegen de beginselen van de partij. Kamerleden moeten hier vrij over kunnen stemmen, zeker, maar met D66 kunnen hier geen afspraken over worden gemaakt. Het kan gevolgen hebben voor de formatie, we zullen zien.

“Over een halfjaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen en natuurlijk dreigen we last te krijgen van wat er aan de hand is in de partij. Maar we hebben lokaal een heel duidelijk profiel. En we zullen gewoon extra hard moeten werken om dat te laten zien aan de kiezer.”

Lees ook:

CDA-leden: Afschaffing leenstelsel moet breekpunt formatie zijn

Het handhaven van het huidige leenstelsel moet een breekpunt voor het CDA in de kabinetsformatie zijn, zo hebben de leden zaterdag gestemd op het partijcongres in Den Bosch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden