null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

ColumnBart Zuidervaart

Geef ruimte aan de minderheid, juist als het de coalitie niet uitkomt

Macht en tegenmacht zijn de nieuwe toverwoorden op het Binnenhof. Het ging er vorige week tientallen keren over, tijdens het debat waarin de Kamer een nieuwe voorzitter koos en tijdens de eerste persconferentie van informateur Herman Tjeenk Willink. Iedereen roept nu hardop: de macht verdient sterk tegenspel. En dat wordt eindelijk mogelijk gemaakt. Zou het echt?

Tjeenk Willink doet een dringende oproep aan de komende coalitiepartijen om het regeerakkoord dit keer niet tot ver achter de komma dicht te timmeren. Dat smoort elk debat. Dit pleidooi is niet nieuw, het klinkt zo ongeveer tijdens iedere kabinetsformatie. Ook in 2017, voordat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een regeerakkoord in elkaar zetten, zo dik als een telefoonboek.

Ruimte voor discussie

Maar laten we ervan uitgaan dat de nieuwe coalitie wel zo verstandig is om te luisteren en straks een akkoord op hoofdlijnen presenteert, met volop ruimte voor discussie met de oppositie. Dan moet die discussie wel mogelijk gemaakt worden, door de nieuwe Kamervoorzitter.

PVV’er Martin Bosma zei het een week geleden, tijdens zijn (kansloze) sollicitatie, treffend: een goede voorzitter fluit naar de wedstrijd, zorgt dat alle geluiden te horen zijn. Doet niet te moeilijk over de regels als er een mooie aanval wordt uitgevoerd en past dan de voordeelregel toe.

Ik zou er aan toe willen voegen: een goede voorzitter legt zich niet altijd neer bij de wens van de meerderheid. Niets zo fnuikend voor de tegenmacht als door de coalitie opgeworpen blokkades.

Grootste frustraties

Het behoort tot de grootste frustraties van de oppositie, dat regeringspartijen de hun onwelgevallige debatten tegenhouden. Dit is niet iets uitzonderlijks. Ook de vorige coalitie wist wel raad met haar minieme meerderheid in de Tweede Kamer. De ene keer ging het om door de Belastingdienst zwartgelakte dossiers van slachtoffers van de toeslagenaffaire, de andere keer om een Europese top over coronasteun aan Zuid-Europese landen. De coalitie wilde geen debat, dus kwam er geen debat.

Het zou zo verfrissend zijn als de nieuwe Kamervoorzitter breekt met deze verstikkende gewoonte. Maar het sollicitatiedebat van Vera Bergkamp, vorige week, belooft niet veel goeds. Ze zal, vertelde ze, altijd oog hebben voor het minderhedenbelang, maar blijft naar eigen zeggen afhankelijk van de wensen van de meerderheid.

We weten uit ervaring wat dat betekent. De coalitie blokkeert gevoelige kwesties, waarna het onderwerp op de beruchte lijst met dertigledendebatten komt, om nooit gehouden te worden. Het wordt hoog tijd dat de Kamervoorzitter het fenomeen dertigledendebat, de opvolger van het spoeddebat, failliet verklaart en zoekt naar een oplossing die tegemoet komt aan de oppositie en haar terechte wens om gehoord te worden. Juist als het de coalitie niet uit komt.

De agenda heeft lucht nodig

Die oplossing kan alleen worden gevonden als de oppositie niet meer bij ieder opmerkelijk krantenbericht geschokt en verbijsterd vraagt om een debat. De agenda van de Kamer heeft lucht nodig om plaats te maken voor onderwerpen die er werkelijk toe doen. En dan heeft de Kamervoorzitter eveneens de ruimte om de oppositie iets te gunnen, mocht de coalitie weer eens dwars liggen. Ook dat is een vorm van tegenmacht.

De Kamervoorzitter kan voor advies altijd nog te rade gaan bij Tjeenk Willink. Hij is er nu toch.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden