Beeld -

Plein 2Royale vergoedingen

Gedoe over het salaris van de koning is ook een oranjetraditie

De wenkbrauwen in de Tweede Kamer schoten vorige week weer omhoog. Vijf procent salarisverhoging voor Willem-Alexander en Máxima, en een forse ‘studiebeurs’ voor Amalia vanaf haar achttiende jaar van ruim tweeënhalve ton, is dat wel verantwoord in crisistijd?

Premier Rutte reageerde zoals hij dat (woensdag op de kop af) al tien jaar doet, als een discussie in de kiem gesmoord moet worden. Hij maakte het probleem klein en relativeerde het weg. “Wat is veel en wat is weinig? Daar kom je niet uit”, aldus de premier, die beloofde “zich te beraden” en het “op de hand te wegen.” In een vorige maand aangenomen motie van de Kamer om iedere vijf jaar de onkosten voor het Koninklijk Huis grondig te controleren, had de premier ook al weinig zin.

Willem-Alexander krijgt volgens de begroting in 2021 een staatsuitkering van ruim 6 miljoen, waarvan 1 miljoen (belastingvrij) inkomen. Máxima krijgt vier ton salaris, en zeven ton voor haar personeel en materiële uitgaven. De erfprins(es) van Oranje, Amalia, en de voormalige koning(in), Beatrix, en hun eventuele echtgenoten krijgen volgens de Grondwet ook een uitkering. Die stijgen mee met de cao voor rijksambtenaren. De staat trekt komend jaar in totaal bijna 46 miljoen euro uit. De bulk gaat op aan personeelskosten, de rest aan de paleizen, vliegtuigen, auto’s, het Militair Huis, het Kabinet van de Koning en de Rijksvoorlichtingsdienst. Overzichtelijk? De Koninklijke boekhouders raken weleens in de war, gezien de ophef vorig jaar over dure meubeltjes voor Paleis ten Bosch die per ongeluk dubbel vergoed waren.

Een oranjetraditie

Gedoe over het ‘inkomen van de Kroon’ is al evenzeer een oranjetraditie als de vlaggetjes op Koningsdag en de skivakanties in Lech. Een professor in Vrij Nederland van 1966: “Wat krijgt Nederland daarvoor terug? Uitsluitend imponderabilia, zoals het zich kunnen verlustigen in uiterlijk geschitter en een sprookjes- en mythencultus, voor zover het plezier vindt in dergelijke zaken”. Tegelijkertijd liepen opeenvolgende premiers op eieren: de koning kan zich immers niet verweren en mag niet in onverkwikkelijke discussies terecht komen.

Een gouden postzegel van koning Willem-Alexander uit 2009, ter ere van het tienjarig bestaan van Caribisch Nederland. Beeld ANP Handouts

Onvermijdelijk gebeurde dat natuurlijk toch. Gerenommeerde historici moesten er vorig jaar aan te pas komen om vast te stellen dat de Oranjes in de jaren zeventig geen ‘geheime belastingdeal’ hadden gekregen. De regering wilde destijds af van de oude regeling, waarbij de koning volgens de Grondwet sinds 1848 een vast bedrag van een miljoen gulden kreeg, plus de inkomsten uit de Kroondomeinen die Willem II aan de staat had geschonken. De regering kon deze bedragen wel bij wet verhogen, maar dat zorgde in de opstandige jaren zestig voor veel rumoer. De belastingvrijstelling van de Oranjes was de socialisten een doorn in het oog. Uit grondig onderzoek was desondanks gebleken dat Juliana inteerde op haar vermogen, vanwege de loonsverhogingen voor het personeel, de vele staatsbezoeken en de familie-uitbreiding. “De koningin zou miljarden bezitten! Dat is gewoon een sprookje (…). Zij zou tenminste honderden miljoenen bezitten; ook geen sprake van, dat kan ik U verzekeren”, aldus premier Cals.

Inkomen met royale vergoeding

De oplossing die het volgende kabinet van premier Piet de Jong bedacht – goedgekeurd door het parlement – is nog steeds de huidige. Een vast inkomen voor een kleiner Koninklijk Huis, plus een letterlijk royale vergoeding voor de uitgaven ‘die met de baan meekomen’. Van zijn salaris mag de koning kopen wat hij wil, tenzij dit een ecovilla in een ver Afrikaans land betreft. Koningin Juliana kreeg voortaan 4,2 miljoen gulden, prins Bernhard 5,4 ton, prinses Beatrix 6,2 ton en prins Claus 5,5 ton. Overigens moest het Koninklijk Huis sinds dat jaar zelf de postzegels betalen. De ‘vrijdom van port’ die de paleizen Soestdijk en Drakenstein genoten, werd opgeheven. De vrijstelling van inkomens- en erfbelasting bleef.

Rutte zal aan deze regeling niet tornen, maar toevallig verscheen vorige week een gedegen advies hoe het koningschap moderner en ‘toekomstbestendiger’ kan worden. Daarin wijdt historicus Paul Bovend’Eert passages aan de financiële regeling. Zet alle uitgaven op de begroting onder verantwoordelijkheid van de premier, geef de koning een overheidssalaris zoals iedere rijksambtenaar en laat de koning gewoon belasting betalen. Of de postzegels van Huis ten Bosch dan aftrekbaar zijn, is weer een andere vraag.

Top 3 Royale vergoedingen:

1. Britse koningin Elizabeth II, bijna 90 miljoen euro

2. Filip van België, ongeveer 12 miljoen euro

3. Margarethe van Denemarken, ruim 11 miljoen euro

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden