InterviewGedeputeerde Rik Grashoff

Gedeputeerde Rik Grashoff: Forum voor Democratie in het college zou een ramp zijn voor Noord-Brabant

Rik Grashoff moet nog maar zien of VVD, CDA en Forum er samen uitkomen.Beeld Phil Nijhuis

Als Forum voor Democratie in het Brabantse college komt, dan valt de aanpak van de stikstofproblematiek stil, zegt gedeputeerde Rik Grashoff. Hij probeert nu natuurorganisaties en boeren achter zijn plannen te krijgen.

Als Rik Grashoff zijn eerste kop koffie van de dag drinkt in een hotelbar in Rotterdam-Zuid, dringen de boeren en de stikstofproblematiek zich alweer op de voorgrond. Letterlijk. Als de GroenLinks-bestuurder uit het raam kijkt, rijdt een stoet tractoren voorbij. De boeren zijn op weg naar Den Haag en mogen niet de snelweg op. Daarom rijden ze door de Rotterdamse binnenstad.

Na het gesprek zal hij weer vertrekken naar Den Bosch, waar hij nog altijd gedeputeerde is in het college waar het CDA uit stapte. De christendemocraten konden zich niet langer vinden in het stikstofbeleid van het provinciebestuur dat verder bestond uit VVD, D66, PvdA en Grashoffs GroenLinks. Nu onderhandelen CDA, VVD en Forum voor Democratie over het vormen van een nieuw college. Grashoff doet voor het eerst zijn verhaal over de ontstane situatie.

Als er inderdaad een college komt met Forum, dan zou dat een ramp zijn voor Noord-Brabant, zegt Grashoff. “Van het stikstofbeleid van de provincie zal niets overblijven.” Terwijl volgens hem een voortvarende aanpak nodig is, juist in die provincie. “Er is een noodzaak voor de natuur én voor de economische ontwikkeling. De economie zal, als de stikstofplannen van tafel gaan, eerder worden afgeremd dan gestimuleerd. Daarom wil ik een oproep doen aan vooral de VVD: denk na over waar je vrienden zitten.”

Verregaande maatregelen om stikstof terug te dringen

De VVD zat niet alleen in het huidige college, maar ook in het vorige, met SP, D66 en PvdA. Na de verkiezingen had dat provinciebestuur geen meerderheid meer en moesten andere partijen gezocht worden. De liberalen wilden geen college over links met de SP erbij. Het resulteerde in een college zonder de socialisten, mét GroenLinks en CDA.

Het voorgaande college had in 2017 al vergaande stikstofmaatregelen doorgevoerd, ingrijpender dan de landelijke regelgeving. Stallen moesten ‘emissiearm’ worden. Dat was noodzakelijk, zegt Grashoff, omdat Noord-Brabant met zijn zeer grote hoeveelheid varkensstallen – alleen al de gemeente Deurne telt 430 veehouderijen – tegen de grenzen van de wet aan liep. Zelfs binnen de soepele en inmiddels bij de Raad van State onwettig verklaarde Programmatische Aanpak Stikstof (Pas) dreigde de vergunningverlening stil te komen liggen, omdat normen in natuurgebieden overschreden zouden worden.

Het strenge Brabantse beleid werd inzet van de collegeonderhandelingen, omdat het CDA het niet zag zitten. Het werd op een aantal punten genuanceerd, maar het belangrijkste onderdeel werd overgenomen: het emissiearm maken van stallen in 2022 in plaats van 2028.

Haarscheuren in de coalitie

Onder druk van boerenprotesten in het najaar kwamen de eerste haarscheuren in de coalitie en trokken in november de CDA-gedeputeerden zich terug. In december zegde de partij ook het vertrouwen op in het bestuursakkoord, dat begin juni was gesloten. Het stikstofbeleid moest van tafel. Na een informatieronde in januari begonnen de gesprekken tussen VVD, Forum en CDA.

Grashoff – die als gedeputeerde over natuur en milieu gaat – probeerde de afgelopen maanden het college te redden. Hij probeerde Provinciale Staten ervan te overtuigen dat de Brabantse stikstofaanpak niet meer zo streng hoefde als eerder voorgenomen. De termijnen konden ruimer en de regels minder strak. Het Rijk nam immers maatregelen die de stikstofuitstoot óók terugdrongen. Zo schroefde het kabinet de maximumsnelheid op snelwegen terug en nam het een spoedwet aan voor onder meer ander veevoer. Ook werden uitkoopregelingen opgezet, waarvan één vooral voor boeren in Brabant. “Ik deed mijn stinkende best om het Brabantse beleid af te stemmen op het landelijke. Anders zouden we het kind met het badwater weggooien.”

Gedupteerden Marianne van der Sloot (CDA, samenleving, cultuur en erfgoed) en Rik Grashoff (GroenLinks, natuur, water en milieu) tijdens een debat over de landbouw.Beeld ANP

Zijn boodschap kwam niet aan. “Ik merkte dat de gesprekken steeds minder over de inhoud gingen, maar steeds meer over wie met wie zou gaan besturen.” De inhoud was, en is nog steeds, overbrugbaar, denkt hij. “Dit college was een variant door het politieke midden. Het VVD was daar vanaf het begin de drijvende kracht achter. Het is vreemd en onnodig dat dit nu door die partij als een onhoudbare optie lijkt te worden gezien.”

Geen steun over rechts

Hij moet nog maar zien of VVD, CDA en Forum er samen uitkomen. Afgelopen vrijdag was een stikstofdebat in de Provinciale Staten. De VVD diende een motie in over het innoveren van stallen en ging er daarbij van uit dat die steun over rechts zou krijgen. Dat bleek niet het geval: CDA, Forum en PVV neigden naar een tegenstem en de liberalen hielden de motie aan. “Als de VVD aansluiting zoekt bij Forum, dan moet ze een haakse bocht maken met haar eerdere overtuigingen.” Bovendien: hoe wil de VVD zo’n college uitleggen aan de kiezer, vraagt hij zich af. “De VVD in Den Haag en de eigen minister-president hebben een handtekening gezet onder het klimaatakkoord.”

Grashoff hoort de verhalen ook dat Forum in de provincies een heel andere partij zou zijn dan in de Tweede Kamer, waar Thierry Baudet klimaatverandering en stikstofproblematiek ontkent en geregeld in opspraak komt vanwege discriminerende uitspraken. “Maar ik hoor de Statenleden geen afstand nemen van uitspraken van Baudet. Bovendien hebben ze het ook over klimaatonzin, en zeggen ze dat stikstof alleen een juridisch probleem is. Toen er een debat was over economische verbindingszones, opperde Forum de vraag of Brabant te dichtbevolkt is, waarmee de fractie suggereerde dat er te veel migranten wonen.” Volgens Grashoff ontlopen de standpunten van Forum en de PVV elkaar nauwelijks. “Forum verwoordt het alleen wat vriendelijker, minder direct.”

Mocht er een college met Forum komen dat de stikstofaanpak van tafel veegt, dan zal de Brabantse economie veel schade lijden, voorspelt Grashoff. Er slaat in de provincie zoveel stikstof neer in natuurgebieden, dat de vergunningverlening tot stilstand zal komen. “Door de maatregelen van het kabinet en provincie komt een deel van de ruimte om stikstof uit te stoten vrij als bedrijven stoppen. Een deel daarvan gaat naar de natuur, een ander deel naar de economie. Natuurbeleid draagt dan bij aan economische ontwikkeling.”

Rik GrashoffBeeld Phil Nijhuis

Mestscheidingsvloeren voor stallen

Het Nederlandse stikstofbeleid komt in gevaar als Noord-Brabant stopt met stikstofmaatregelen, vreest Grashoff. Omdat de provincie al in 2017 aanzet gaf tot stikstofbesparende plannen, wordt er in Brabant geïnvesteerd in innovatie en worden emissiearme systemen, zoals mestscheidingsvloeren voor stallen ontwikkeld. “Als je nu stopt, dan valt de innovatiedruk weg. Je moet dit blijven stimuleren, anders komt de ontwikkeling tot stilstand.” Die innovaties zullen nodig zijn, zegt Grashoff. “Zelfs wanneer je een groot deel van de boeren zou uitkopen, dan nog moet je maatregelen nemen in de stallen om voldoende stikstof te reduceren.”

En dat terwijl hij ziet hoe de landelijke politiek langzaam het strengere Brabantse voorbeeld volgt. “Ook in Den Haag gaan stemmen op om de verplichting van emissiearme stallen naar voren te schuiven van 2028 naar een eerder jaar. Dat moet gebeuren, anders kom je er nooit.”

Ja, beaamt hij. Hij is milder over het kabinet dan zijn partijleider Jesse Klaver. “We hebben ook verschillende rollen. Ik vond dat in het initiatiefvoorstel van GroenLinks om stikstof terug te brengen heel veel goede dingen stonden. Maar in de provincie heb je te maken met de barre praktijk van politieke compromissen. Een aantal dingen kunnen daadkrachtiger en sneller, maar het kabinet gaat langzaam de goede kant op.”

Alle partijen aan tafel brengen

Grashoff wil niet bij de pakken neerzitten en de Brabantse coalitiebesprekingen afwachten. Volgens hem kunnen natuur- en boerenorganisaties in de provincie het goed met elkaar vinden en is er bereidheid om er samen uit te komen. “De Brabantse milieufederatie en boerenbranchevereniging ZLTO zijn on speaking terms.” Ook boeren veel Brabantse agrariërs op grond van Natuurmonumenten. Ze doen hun werk natuurinclusief: ze bemesten hun grond niet en ze zorgen dat de koeien de grond veel beweiden. “Ik wil die partijen met elkaar aan tafel brengen, zodat ze er met elkaar uit kunnen komen. Ongeacht de politieke ontwikkelingen zou dat moeten lukken.” Gedeputeerde Staten gaf hem deze week het mandaat om die gesprekken te voeren. “Ik heb de ruimte en die wil ik nemen. Niet omdat ik de coalitieonderhandelingen een spaak in de wielen wil steken. Wel omdat ik energie wil steken in een oplossing.”

Wie is Rik Grashoff?

Krimpen aan den IJssel, 5 april 1961

Rik Grashoff was van 1998 tot 2006 wethouder in Delft, waar hij onder meer verantwoordelijk was voor het opknappen van het spoorgebied. Van 2008 tot 2010 was hij wethouder in Rotterdam. Tussen 2010 en 2012 en van 2015 tot 2018 was hij Kamerlid voor GroenLinks en in de tussenliggende periode was hij voorzitter van die partij. Hij vertrok in juni 2018 uit Den Haag toen uitkwam dat hij een relatie met partijvoorzitter Marjolein Meijer verzwegen had. Er was een vertrouwensbreuk ontstaan, omdat zij over de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen ging waar Grashoff op stond. Vanaf juni 2019 is Grashoff als gedeputeerde in Noord-Brabant verantwoordelijk voor natuur, water en milieu.

Lees ook:

Dreigende boeren drijven Brabant richting Forum voor Democratie

Het boerenprotest heeft in Brabant de weg geplaveid naar Forum. Na een maandenlange bestuurscrisis wil de VVD nu met CDA en de partij van Thierry Baudet een nieuw college onderzoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden