Kritiek

Gaat ‘19 december’ toch door? Kabinet moet flink aan de bak voor slavernij-excuses

 Johan Roozer (Surinaamse Nationaal Comité Herdenking Slavernij) na afloop van een gesprek op het Catshuis over de excuses van het kabinet voor het Nederlandse slavernijverleden. ‘Je kunt wel je excuses aanbieden, maar die moeten ook geaccepteerd worden.’ Beeld ANP
Johan Roozer (Surinaamse Nationaal Comité Herdenking Slavernij) na afloop van een gesprek op het Catshuis over de excuses van het kabinet voor het Nederlandse slavernijverleden. ‘Je kunt wel je excuses aanbieden, maar die moeten ook geaccepteerd worden.’Beeld ANP

Het kabinet wil op 19 december excuses aanbieden voor het Nederlandse slavernijverleden. Maar of die ook geaccepteerd worden? Daarvoor moet komende anderhalve week nog een hoop gebeuren.

Auke van Eijsden

Het is nog steeds niet duidelijk wanneer, waar en op welke manier het kabinet excuses gaat aanbieden voor het Nederlandse slavernijverleden. Donderdag spraken premier Mark Rutte en vijf andere kabinetsleden met vertegenwoordigers uit Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk, maar dat leverde geen definitieve conclusies op. Intussen komt de beoogde datum van 19 december steeds dichterbij. Daarover zei Rutte slechts dat het ‘een betekenisvol moment’ zou worden.

Sinds uitlekte dat de regering deze maand formeel excuses wil aanbieden voor de slavernij, wordt dat besluit hevig bekritiseerd. Belanghebbenden vragen zich af waarom voor 19 december is gekozen, in plaats van 1 juli 2023 – precies honderdvijftig jaar na de volledige afschaffing van de slavernij. In een brief aan premier Rutte pleitten de nationale herdenkingscomités van Nederland, Suriname, Curaçao en Aruba donderdagochtend nogmaals voor die datum.

Toch op 19 december

Hoewel Rutte na het gesprek in het Catshuis, zijn ambtswoning, zei dat het kabinet ‘nieuwe inzichten’ had opgedaan, lijkt hij toch vast te houden aan de oorspronkelijke plannen. Ook organisaties die aan het overleg deelnamen, zetten de deur voor ‘19 december’ inmiddels op een kier. “Maar dan moet er nog wel een hoop gebeuren”, zei Johan Roozer van het Surinaams Nationaal Comité Herdenking Slavernij. “Want je kunt wel je excuses aanbieden, maar die moeten ook geaccepteerd worden.”

Betrokken organisaties moeten volgens Roozer inspraak krijgen bij de totstandkoming van de exacte excuustekst. Daarnaast wil hij dat een bewindspersoon ‘deze of volgende week’ in Suriname verantwoording komt afleggen. “Dat moet een Johan Remkes-type zijn, iemand die tekst en uitleg kan geven over de kabinetsplannen.”

Geen excuses van Weerwind

Dat Rutte vooralsnog wil vasthouden aan excuses op 19 december, zou volgens Roozer ook een politieke oorzaak hebben. “De premier heeft erop gewezen dat de Nederlands politiek aan het veranderen is, aan het verrechtsen. Bij nieuwe verkiezingen of als het kabinet valt, ziet het plaatje er mogelijk heel anders uit en kunnen excuses en herstel in het gedrang komen.”

Als het kabinet inderdaad deze maand excuses aanbiedt, is de volgende vraag wie dat precies gaat doen. Het plan was om zeven bewindslieden te laten afreizen naar overzeese gebieden, om daar namens Nederland spijt te betuigen. Maar op de mogelijke komst van minister Franc Weerwind (rechtsbescherming) naar Suriname is in dat land verontwaardigd gereageerd. “Hij is zélf nazaat, hij heeft zelf reparations nodig”, zegt Roozer. “Als hij excuses aanbiedt, zullen die niet geaccepteerd worden.” In plaats van Weerwind moet ‘een wit persoon’ uit het kabinet naar Suriname komen, vindt hij.

Onbehoorlijk bestuur

Met het Catshuisberaad hoopte het kabinet tegemoet te komen aan belanghebbenden die vinden dat ze te weinig zijn betrokken. “Voor het eerst had ik het gevoel een gelijkwaardig gesprekspartner te zijn”, zei Mercedes Zandwijken van de Stichting Keti Koti achteraf. Ook anderen spraken van een ‘goed en open gesprek’. Komende dagen gaat die ‘dialoog’ op volle snelheid door. Dinsdag is opnieuw een Catshuisberaad gepland, met organisaties die donderdag niet konden of wilden komen.

Intussen neemt in het parlement de onvrede toe over de chaotische gang van zaken. Wat vooral voor frustratie zorgt, is dat het kabinet formeel nog steeds zwijgt over eventuele excuusplannen. Tweede Kamerleden eisen daarom uiterlijk maandag duidelijkheid.

Voor vijf Surinaamse organisaties is de maat in ieder geval vol. Ze zijn verbolgen over de overhaaste manier waarop excuses worden voorbereid, en dreigen zelfs met een kort geding. Het kabinet zou zich schuldig maken aan onbehoorlijk bestuur.

Volgens advocaat Joancy Breeveld kan het kabinet pas excuses aanbieden als volkomen duidelijk is waarvóór precies. Daarover lopen momenteel nog diverse onderzoeken – sinds deze week ook naar de rol van het koningshuis. “Eerst moeten alle feiten op tafel.”

Lees ook:

In de geschiedenisles over slavernij is het verband met het heden snel gelegd

De maatschappelijke discussie over het slavernijverleden van Nederland dringt door tot in de geschiedenisles. ‘We beginnen ons langzaam te realiseren dat het een verhaal van ons allemaal is.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden