Formatieproces

Formatie nieuwe stijl wordt een experiment

Mark Rutte tijdens het Kamerdebat woensdag over het eindverslag van informateur Herman Tjeenk Willink (rechts). Beeld Werry Crone
Mark Rutte tijdens het Kamerdebat woensdag over het eindverslag van informateur Herman Tjeenk Willink (rechts).Beeld Werry Crone

De kabinetsformatie-nieuwe-stijl kan beginnen. Over ‘wie met wie’ gaat het voorlopig nog niet.

Pas op, zei informateur Herman Tjeenk Willink onlangs nog. Er is in de Tweede Kamer misschien veel steun voor een nieuwe werkwijze bij de kabinetsformatie. Maar die werkwijze is zo totaal anders dan eerder, dat het voor politici als een ‘tegennatuurlijk’ proces zal aanvoelen.

VVD en D66 zijn dus gewaarschuwd, nu zij het voortouw hebben genomen voor een formatie-nieuwe-stijl. In de Tweede Kamer stelden zij woensdag voor om de volgorde van de formatie te veranderen. Eerst de thema’s aanwijzen voor een regeerakkoord, dan pas kijken welke partijen willen meedoen in een kabinet. Ook moet er vast begonnen worden met een groot coronaherstelplan voor economie en samenleving.

Het plan krijgt de instemming van vrijwel de hele Tweede Kamer. Alleen PVV en Forum voor Democratie stemmen tegen, bleek tijdens een opnieuw hectisch debat over de formatie.

D66’ers Rob Jetten en Sigrid Kaag overleggen tijdens het Kamerdebat over de formatie. Beeld Werry Crone
D66’ers Rob Jetten en Sigrid Kaag overleggen tijdens het Kamerdebat over de formatie.Beeld Werry Crone

Alle fracties kunnen de komende weken voorstellen inleveren voor vijf of zes grote, urgente problemen in Nederland. Ze moeten met concrete en onderbouwde doelen komen. De nieuwe informateur Mariëtte Hamer gaat die plannen naast elkaar leggen.

Eerste beeld van het regeerakkoord

De verwachting is dat dan vanzelf zichtbaar wordt welke partijen logischerwijs met elkaar een kabinet zouden kunnen vormen. Ook kan er in theorie al een eerste beeld ontstaan van hoe het regeerakkoord eruit kan zien, op hoofdlijnen. Ambtenaren kunnen zelfs al beginnen met de eerste doorrekeningen, op basis van bestaande onderzoeken en adviezen.

Het betekent dat gesprekken tússen politieke leiders de komende weken nog steeds niet aan de orde zijn. Dat is het gevolg van deze methode, die door de vertrekkende informateur Herman Tjeenk Willink is voorgesteld. De grote ‘wie-met-wie’-vraag wordt met nog eens vier extra weken uitgesteld. De volgende informateur Hamer heeft van de Kamer ruim de tijd gekregen: zij mag tot 9 juni inventariseren wat de bouwstenen zijn voor een nieuwe coalitie. Dan zijn de verkiezingen inmiddels drie maanden achter de rug.

VVD en D66

De eerste twee partijen voor een kabinet zijn er al: VVD en D66. D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag opereert sinds woensdag nadrukkelijk als een tandem met de VVD. Samen met VVD-lijsttrekker Rutte diende zij het voorstel in voor de volgende formatiefase, inclusief de kandidaat van een nieuwe informateur. Kaag houdt nog steeds een minieme slag om de arm wat betreft samenwerken met de persoon van VVD-leider Rutte. “Ik ben van eerst zien dan geloven. Maar ik denk dat we gewoon door moeten op inhoud. En zo vertrouwen met elkaar bouwen”.

Rutte beloofde in het debat ‘passioneel’ te zullen werken aan een nieuwe bestuursstijl. Beeld Werry Crone
Rutte beloofde in het debat ‘passioneel’ te zullen werken aan een nieuwe bestuursstijl.Beeld Werry Crone

Als derde partij komt het CDA langzaam ook in beeld. CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra laat nog steeds in het midden of hij met Rutte in een kabinet wil, na alles wat er gebeurd is rond CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Maar voorzichtig, via een omweg, heeft hij toch het vertrouwen in Rutte weer uitgesproken. “Als je niet een motie van wantrouwen steunt, dan is het vertrouwen er.” Hoekstra heeft sowieso als eis dat een volgend kabinet de voorstellen overneemt van Omtzigt voor een ‘nieuw sociaal contract’ tussen overheid en burger.

De wonden zijn nog niet geheeld

De wonden van de eerste fase van de kabinetsformatie zijn nog niet geheeld, werd woensdag duidelijk in de Tweede Kamer. Demissionair premier Rutte had harde confrontaties met partijen die waarschijnlijk de komende jaren de nieuwe oppositie vormen. Ook met PvdA-fractievoorzitter botste hij. “Wat heeft de PvdA zelf eigenlijk aan ideeën over macht en tegenmacht”, daagde hij haar uit. Ploumen sprak uit dat het vertrouwen in Rutte “nog niet is hersteld”. Wel wil de PvdA dat de formatie-op-inhoud snel gaat beginnen. “Het wordt tijd dat we hier in de Kamer wat minder met onszelf bezig zijn en wat meer met de mensen in het land”, aldus Ploumen.

Rutte herhaalde, net als eerder op tv, dat hij vindt dat hij één grote fout heeft gemaakt: het geheugenverlies over de gesprekken in de formatie over een ‘functie elders’ voor Pieter Omtzigt. Hij vindt ook dat zijn stijl van besturen heeft bijgedragen aan het ‘toedekken van politieke verschillen’. Maar in een nieuw kabinet zal hij ‘passioneel’ werken aan een nieuwe bestuursstijl en het herstel van de menselijke maat bij de uitvoering van overheidsbeleid.

Confrontaties komen later

De politieke confrontaties zullen later in de formatie komen. Rutte heeft al vuurwerk aangekondigd. De VVD gaat “met het mes tussen de tanden onderhandelen over de inhoud, en dan proberen tot verstandige compromissen te komen”.

Lees ook:

De hoogtepunten uit het Kamerdebat

Een nieuwe informateur, en opnieuw veel confrontaties over de persoon van premier Rutte. Lees hier terug hoe de Tweede Kamer woensdag debatteerde over de formatie.

Wie is Mariette Hamer, de vrouw die formatie moet vlot trekken?

De nieuwe informateur is een PvdA’er met een lange staat van dienst. Sinds 2014 is ze voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (Ser), het overlegorgaan van de overheid, werkgevers en werknemers. In die rol is ze ook een van de belangrijkste adviseurs van het kabinet. Hamer is dus wel gewend aan ingewikkelde overleggen die uiteindelijk moeten eindigen in compromissen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden