Analyse Invasie Syrië

Europa aarzelt over straffen Turkije (want dat kan pijn doen)

De door de Turken gesteunde FSA-vechters rijden richting de Syrische stad Tal Abyad. Beeld AP

Turkije’s Europese bondgenoten, waaronder Nederland, veroordelen de inval in Syrië, maar deinzen terug voor een geopolitieke strijd die ook henzelf raakt.

Nederland en Europese bondgenoten zijn woedend op Turkije vanwege de aanval op het noorden van Syrië. Het kabinet wil binnen de Europese Unie zelfs pleiten voor strafmaatregelen tegen Ankara. Maar zolang Nederland en andere EU-leden zelf geen pijn willen lijden, zijn de mogelijkheden voor een confrontatie beperkt. En de Turkse president Erdogan liet donderdag weten dat ook hij over machtsmiddelen beschikt: als de EU zijn militaire operatie een invasie noemt, dan duwt hij de Syrische vluchtelingen in zijn land richting Europa.

Ondertussen gaan het Turkse grond- en luchtoffensief in het noordoosten van Syrië onverminderd door. Volgens het Turkse ministerie van defensie voerde het leger al 181 luchtaanvallen in het gebied uit. Volgens de autoriteiten zijn bij die aanvallen tot nog toe zeker 109 Koerdische strijders omgekomen, verwond of gevangen genomen. Het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten houdt het op zestien doden. Daarnaast zouden volgens het observatorium zeker 60.000 mensen inmiddels uit het gebied gevlucht zijn.

Toch zwakte de Tweede Kamer een verzoek om sancties donderdagochtend flink af. Coalitiepartijen CDA, D66 en ChristenUnie wilden, met steun van de linkse oppositie, het kabinet vragen om in Brussel te pleiten voor beperkingen van de douane-unie tussen de EU en Turkije. Zo’n maatregel zou Ankara hard treffen. De helft van de Turkse export gaat naar de EU.

Coalitiepartner VVD schaarde zich achter de motie, maar toen was de verwijzing naar de douane-unie eruit gehaald. In een aparte motie verduidelijkte VVD-Kamerlid Sven Koopmans dat hij dacht aan het gericht bevriezen van tegoeden of reisverboden voor Turken die bij het offensief in Syrië mensenrechten schenden. Sancties mogen het Nederlandse bedrijfsleven geen schade berokkenen.

President Erdogan op een partijbijeenkomst van de AKP donderdag in Ankara. Beeld AFP

Een Kamermeerderheid wil een nationaal wapenembargo

Een Europees wapenembargo kan evenmin op veel steun in Europa rekenen, waarschuwde minister voor buitenlandse handel Sigrid Kaag de Kamer. Wel is er een Kamermeerderheid voor een nationaal wapenembargo, maar de Nederlandse export van militaire goederen naar Turkije is beperkt. Nederland zou zich met een volledig embargo aansluiten bij een klein groepje EU-landen. Finland kondigde deze week een exportverbod af, Oostenrijk deed dat al eerder.

Het verschil van opvatting binnen de EU is terug te lezen in de verklaring over het Turkse offensief. Woensdagavond uitte de EU kritiek, maar in een verklaring waar alle lidstaten het over eens konden worden, komt de diplomatiek beladen term ‘veroordelen’ niet voor. Een aantal lidstaten, waaronder Frankrijk en Nederland, gebruiken die wel. Minister Stef Blok (buitenlandse zaken) riep woensdagavond de Turkse ambassadeur op het matje.

Toch verschuift er iets in de relatie tussen de EU en Turkije. Toen het land vorig jaar het Koerdische gebied Afrin in het noorden van Syrië binnenviel, namen Nederland en Frankrijk de term ‘veroordelen’ nog niet in de mond.

Wie zulke grote woorden gebruikt zonder er consequenties aan te verbinden, verliest zijn geloofwaardigheid. Wie een geopolitieke speler wil zijn, moet bereid zijn in confrontaties zelf pijn te lijden. Tegen Rusland is de EU dat wel. Stevige economische sancties verbieden de levering van technologie voor nieuwe olieboringen op zee en in schalievelden. Dat schaadt Rusland en belemmert tegelijkertijd investeringen van Europese energiebedrijven in Russische projecten. Als tegenmaatregel boycot Rusland Europees vers voedsel, wat fruittelers raakt.

Tegen Turkije lijken zulke maatregelen ver weg. Aversie tegen risico is al maanden zichtbaar. Europese landen bekritiseren de Amerikaanse terugtrekking uit het noorden van Syrië, maar met uitzondering van Frankrijk en Groot-Brittannië negeerden ze het Amerikaanse verzoek om zelf met militairen te helpen in de bufferzone tussen Koerden en Turken. Veel te gevaarlijk en volkenrechtelijk niet in de haak, oordelen de meeste Nederlandse politici.

Met de migratiedeal uit 2016 heeft de EU zich bovendien afhankelijk gemaakt van Turkije. Zolang het land miljoenen Syriërs opvangt en de doorreis van mensen uit Irak, Afghanistan of Pakistan naar Europa beperkt, heeft Erdogan invloed in Brussel. De EU kan zich uitspreken tegen Turkse plannen om Syrische vluchtelingen naar de veroverde bufferzone te deporteren, maar Ankara weet dat Europese landen pas echt wakker liggen van een herhaling van de vluchtelingenstroom uit 2015.

Lees ook: 

Turkse aanval in Syrië moet Koerden breken

De Turkse inval komt op het moment dat Koerdisch-Syrische strijders van de SDF waren begonnen zich te mobiliseren langs de Syrisch-Turkse grens om de invasiemacht af te slaan. De Turken begonnen vroeger met hun invasie dan de Koerden en de Turkse bondgenoten hadden verwacht.

Wat wil Nederland met zijn jihadgangers? Daar moet het kabinet ineens snel over beslissen

Jarenlang rekenden Nederland en andere Europese landen erop dat de Koerden en de VS hun jihadgangers wel gevangen hielden. Door de aanstaande Turkse invasie van Noord-Syrië valt dat plan in duigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden