Parlementaire enquête

Eric Wiebes: Stopzetten gaswinning was onontkoombaar

Eric Wiebes, voormalig minister van economische zaken en klimaat (2017-2021), tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie.  Beeld ANP
Eric Wiebes, voormalig minister van economische zaken en klimaat (2017-2021), tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie.Beeld ANP

Eric Wiebes besloot dat de gaskraan volledig dicht moest. ‘Dat was geen creatieve gedachte. Het was klinkklare logica.’

Niels Markus

Toen Eric Wiebes in 2017 aantrad als minister van economische zaken, stond hij 3-0 achter. De Groningers en lokale bestuurders hadden geen enkel vertrouwen meer in diens ministerie. “Mensen maakten zich primair zorgen over hun veiligheid. Met heel aangrijpende voorbeelden. Eén mevrouw vroeg: horen wij nog bij Nederland?”

Meer getuigen bij de parlementaire enquêtecommissie zeiden het hem voor, en ook Wiebes zei maandag tijdens zijn verhoor dat de veiligheid vooropstond. Wel durfde Wiebes als eerste minister de “onontkoombare” conclusie te trekken dat de gaswinning naar nul moest. “Er waren veel mensen die zeiden: wat een creatieve gedachte. Dat was het niet. Het was klinkklare logica.”

Wiebes moest het lang geheim houden voor zijn collega’s in de ministerraad. En toen hij kort voor het ‘gasbesluit’ met Nam-aandeelhouders Shell en Exxon sprak, sprak hij ‘met meel in de mond’. Dat het besluit voor de winningsbedrijven als een verrassing kwam, bleek volgens Wiebes toen een van zijn topambtenaren belde met de bedrijven. “Toen bleef het aan de andere kant van de lijn heel stil.”

Tijdens een eerder verhoor zei Marjan van Loon, directeur van Shell-Nederland, dat haar bedrijf al in 2017 voorstelde om de gaswinning naar nul terug te brengen. Wiebes: “Dat zou goed kunnen. Elke gasproducent weet dat elk veld ooit op nul uitkomt. Zeggen dat je op termijn naar nul wilt, zegt niets. Ik sluit goede wil niet uit, maar als je er geen beeld en geluid bij levert, dan is het een gratuite opmerking.”

De stemming in Groningen sloeg weer om

Wiebes ervoer steun van de twee ministers met wie hij zijn plannen al vroeg deelde: premier Mark Rutte en toenmalig minister van financiën Wopke Hoekstra. Hoekstra’s ministerie was aanvankelijk sceptischer dan de minister zelf, zegt Wiebes. “Maar dat is ook precies hun rol. Als ze meegaan met iedereen die een gat in de begroting wil slaan, dan gaat het mis in het land.” Hoekstra zei later in zijn verhoor dat Rutte, Wiebes en hij ervan overtuigd waren “dat dit de keuze moest zijn.” De financiën mochten “niet in de weg staan” van de veiligheid.

Zo populair als Wiebes zich maakte met zijn ‘nulbesluit’, zo snel sloeg de stemming in Groningen ook weer om, toen hij besloot de versterking van woningen stil te leggen. De argumentatie was dat er door de winning minder aardbevingen zouden optreden, waardoor er ook minder schade zou ontstaan én er dus minder huizen verstevigd zouden moeten worden.

Dat de versterking helemaal stil kwam te liggen, was vooral een frame, zegt Wiebes. Dat jaar werden alsnog meer huizen versterkt dan het jaar ervoor. Wel zette Wiebes de aanpak een tijdje op pauze, in afwachting van een nieuwe wijze van risicobeoordeling.

‘We beloven vaak te veel in de politiek’

Hij neemt het zichzelf kwalijk dat hij in de Kamerbrief waarin hij de afbouw van de gaswinning aankondigde, nogal vaag was over de versterking. De gebruikte versterkingsmethode werkte volgens Wiebes niet meer, omdat die te veel tegelijk wilde: huizen sterker maken, verduurzamen, en als middel dienen voor stadsvernieuwing. “De versterking ging uit van precisie, maatwerk én snelheid. Ik geloof helemaal niet dat dat kan. We beloven vaak veel te veel in de politiek.”

Die veelomvattende methode was gedoemd te mislukken, zegt de oud-minister. Bovendien betekende het vaak sloop van woningen, terwijl Groningers het liefst in hun huis bleven wonen. “Je kon eeuwenlang doorgaan met het toevoegen van huizen in een aanpak waar ik al lang niet meer in geloofde. Dan creëer je steeds nieuwe verwachtingen bij mensen. Dat was voor de korte termijn buitengewoon aantrekkelijk geweest: sloop die huizen maar. Alle Groningse bestuurders zouden gelukkig zijn geweest. Maar je maakt het probleem alleen maar groter. Op de lange termijn ben je dan een waardeloze bestuurder.”

Lees ook:

Het contact met de Nam was intensief, maar niet leidend, zegt oud-minister Henk Kamp

Volgens oud-minister Kamp waren de belangen van Shell en ExxonMobil niet leidend op Economische Zaken. Voorvallen die daarop wijzen, kan hij zich niet herinneren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden