Weekboek formatieWeek 23

Er komen barstjes in het plan om alles in de formatie vertrouwelijk te houden

Wopke Hoekstra (CDA) en Pieter Heerma (CDA) voorafgaand aan een gesprek met informateur Mariette Hamer over de kabinetsformatie.  Beeld ANP
Wopke Hoekstra (CDA) en Pieter Heerma (CDA) voorafgaand aan een gesprek met informateur Mariette Hamer over de kabinetsformatie.Beeld ANP
Bart Zuidervaart

Een van de hoofdrolspelers in de kabinetsformatie zei deze week in de wandelgangen van de nieuwe Tweede Kamer: “Eigenlijk zijn we allemaal een beetje opgeleid door Herman Tjeenk Willink.”

Het lijkt eeuwen geleden dat de inmiddels 79-jarige voormalige onderkoning van Nederland de formatie uit een diepe crisis moest helpen. Het was in april, na de rel rond Pieter Omtzigt en de ‘functie elders’. Tjeenk Willink had een belangrijk bericht voor de ruziënde politici: doe iets aan het diepgewortelde wantrouwen tussen burger en overheid. Voorkom dat mensen (blijven) denken dat politiek Den Haag ‘één pot nat’ is.

Tot zover de mooie beloftes

Die boodschap werd opgepikt door de partijen, met ferme uitspraken over meer openheid en een nieuwe bestuurscultuur. Om te beginnen zou deze kabinetsformatie transparanter worden dan de voorgangers. Tot zover de mooie beloftes.

De formatie is zo gesloten als een oester. Het laatste Kamerdebat over de vorming van het nieuwe kabinet dateert van eind juni, daarna heeft de huidige informateur Mariëtte Hamer er een zware deksel op geschoven.

Hamer blijft in de Stadhouderskamer op het Binnenhof onverstoorbaar haar gesprekken voeren met de onderhandelaars van VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. De buitenwacht krijgt er nauwelijks iets van mee. Politici die op weg zijn naar Hamer willen niets zeggen omdat ze ‘eerst naar binnen’ moeten. Als ze na twee uur praten weer naar buiten lopen, is de boodschap meestal dat het ‘een goed gesprek’ was.

Sommige dingen bevallen Hoekstra wel, andere niet

D66-leider Sigrid Kaag wil daar nog weleens aan toevoegen dat er wordt gesproken ‘langs de lijnen van de inhoud’. Welke inhoud ze precies bedoelt, is onduidelijk. Het document dat Kaag met VVD-collega Mark Rutte heeft opgesteld (‘een aanzet voor een opzet voor een mogelijk regeerakkoord’) is vooralsnog vertrouwelijk. CDA-leider Wopke Hoekstra heeft het stuk ingezien en zei vervolgens tegen de pers: “Er zitten dingen in die mij wel bevallen en die mij niet bevallen. Dingen waar we ons zeker in herkennen, maar ook dingen waar we ons niet in herkennen.”

De informateur zelf heeft zich na de formatie-vakantie niet meer laten zien, Hamer heeft zich achter de schermen teruggetrokken. Donderdagavond schreef ze nog een briefje aan de Tweede Kamer, waar steeds harder wordt gemopperd over het uitblijven van zelfs een snippertje nieuws. Hamer vraagt om nog iets meer geduld, omdat ‘de gesprekken nog gaande zijn’ en de door VVD en D66 ‘geformuleerde bouwstenen voor een mogelijk regeerakkoord nog in beweging’ zijn.

Ondertussen groeit ook de ergernis bij de persfotografen en de NOS omdat er niet eens beelden gemaakt kunnen worden van de gesprekken tussen Hamer en de onderhandelaars.

En nu gebeurt het onvermijdelijke

En nu, ruim vijf maanden na de verkiezingen, gebeurt het onvermijdelijke: er komen barstjes in het plan om alles vertrouwelijk te houden. Het begint te lekken in de wandelgangen, een typisch Haags verschijnsel. De inhoud van het document dat VVD en D66 deze zomer hebben opgesteld, druppelt naar buiten: meer regie op de woningmarkt, invoering van een brede brugklas, ‘moderniseren’ van artikel 23 van de Grondwet, speciale aandacht voor de lhbti-gemeenschap.

Lekken gebeurt nooit zonder reden. In dit geval is de buitenstaander fijntjes duidelijk gemaakt dat de notitie van de twee liberale winnaars van de verkiezingen genoeg aanknopingspunten lijkt te bevatten om met links verder te onderhandelen. Desondanks houden VVD en CDA de boot af.

In de zomer van 2017, tijdens de vorige kabinetsformatie, zorgde een lek richting de pers voor een forse crisis. Het AD had gevoelige informatie in handen gekregen over medisch-ethische kwesties, tot woede van de ChristenUnie. Het kostte tijd om het onderlinge vertrouwen te herstellen.

Nu is het lek onschuldiger. Maar de echte onderhandelingen moeten nog beginnen. Ook deze week zijn die geen stap dichterbij gekomen.

Politiek verslaggever Bart Zuidervaart blikt deze week terug op de kabinetsformatie.

Lees ook:

De ergernis over politieke blokkades rond de formatie groeit

Bij partijen neemt de irritatie toe over de formatie-impasse. De inhoud is niet het probleem. Politieke voorkeuren staan echte onderhandelingen in de weg.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden