null

AnalyseToeslagenaffaire

En nu kijkt de ploeg-Rutte in de spiegel: kunnen we aanblijven?

Het kabinet is ernstig in verlegenheid gebracht door de snoeiharde conclusies in het rapport over de kinderopvangaffaire. Het beraadt zich op een gepaste reactie.

Een speciale onderzoekscommissie van de Kamer velde donderdag een vernietigend oordeel: bij de toeslagen zijn jarenlang, op alle niveaus, de grondbeginselen van de rechtsstaat geschonden. Bovendien heeft de Belastingdienst om politieke redenen informatie achtergehouden, voor bewindslieden, de Kamer en de media.

Het zijn verstrekkende ‘constateringen’ van de commissie, die werd voorgezeten door CDA-Kamerlid Chris van Dam (CDA). Volgens de commissie valt het kabinet, het parlement, de Belastingdienst én de rechtspraak te verwijten dat ze dertigduizend ouders in de ellende hebben gestort. Het heeft jaren geduurd voordat de omvang van het toeslagenschandaal volledig duidelijk werd.

Deze verwijten roepen onherroepelijk de vraag op welke politieke consequenties dit moet hebben. Premier Mark Rutte noemt de conclusies ‘heel heftig’, zowel voor ouders als voor het hele rechtssysteem. “De almacht van de overheid heeft zich tegen mensen gekeerd. Het rapport is gedegen, maar ik vrees ook terecht.”

Beraad in reces

Het kabinet heeft besloten volgende week een speciaal beraad over het rapport te houden in het Catshuis. Dat is middenin het kerstreces, wat de ernst van de situatie aangeeft. Het kabinet wil pas na het reces, midden januari, met een officiële en gedegen reactie komen.

De vraag is of het kabinet daar zolang mee kan wachten. Vanuit de Tweede Kamer klinkt nu vooral de roep om heel snel alle gedupeerde ouders in één keer te compenseren, omdat ze met de huidige individuele benadering tot sint-juttemis kunnen wachten. Er zijn momenteel nog geen vijfhonderd ouders schadeloos gesteld. Maar Rutte benadrukte opnieuw dat juist deze individuele aanpak de gedupeerde ouders beter helpt. Wel zal het kabinet tijdens het kerstreces kijken dit sneller kan verlopen.

De ultieme consequentie

Bronnen op het Binnenhof bevestigen dat binnen het kabinet is gesproken over de optie om als regering de volle verantwoordelijkheid te nemen voor dit falende overheidsoptreden. De ultieme consequentie is om als geheel kabinet af te treden. De regering zou dan tot de verkiezing in maart demissionair zijn. Wat de situatie complex maakt is dat Nederland middenin de tweede coronagolf zit. Is een gehavend kabinet nog wel in staat het land uit deze ernstige crisis te leiden? Toch is er vaker een kabinet tijdens een crisis afgetreden. In 2010 viel het kabinet-Balkenende IV middenin de banken- en economische crisis, omdat de PvdA geen militairen meer wilde uitzenden naar Uruzgan.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Een val zo vlak voor nieuwe verkiezingen zou veel lijken op het scenario van de val van het tweede kabinet-Kok in april 2002. De premier nam destijds de verantwoordelijkheid voor de rol die het Nederlandse VN-bataljon had gespeeld in het bloedbad Srebrenica. De volle omvang van de Nederlandse bijdrage werd pas duidelijk na het NIOD-rapport hierover.

Ook nu is pas na het rapport van de commissie de volle omvang van het toeslagenschandaal duidelijk. Een verschil is wel dat Kok destijds had aangekondigd na de kabinetsperiode uit de politiek te zullen stappen. Dat geldt niet voor premier Rutte, die zich juist opnieuw kandidaat heeft gesteld als lijsttrekker van de VVD. Een val van zijn kabinet brengt dat plan in gevaar. Ook andere bewindslieden die bij dit schandaal betrokken zijn geweest, zullen zich achter de oren krabben of ze nog verder kunnen in dit kabinet.

Lees ook:

Zo verdwenen in de toeslagenaffaire alle signalen in de Haagse Bermudadriehoek

Je zou bijna denken dat de ouders in de toeslagenaffaire zich jarenlang stil hebben gehouden ­– maar het tegenovergestelde is waar. Bij de verhoren bleek de afgelopen twee weken dat ambtenaren naar politici wijzen, en politici weer naar ambtenaren.

En het hele dossier over de toeslagenaffaire

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden