null Beeld  Trouw
Beeld Trouw

Weekboek formatieWeek 30

Eindelijk is het stil rond de formatie, maar van rustig vaarwater is geen sprake

Bart Zuidervaart

De kabinetsformatie is beland in de stille fase. Eindelijk. Hoe minder de buitenwacht meekrijgt van de onderhandelingen, hoe eerder er witte rook dwarrelt boven het Logement in Den Haag, waar VVD, D66, CDA en ChristenUnie bijna dagelijks werken aan een regeerakkoord.

Deze zaterdag overleggen de informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees op het Catshuis met de partijleiders. Maandag nemen de vier secondanten het weer over, op de gebruikelijke vergaderplek bij het Binnenhof. Want dat is typerend voor de situatie waarin de formatie nu zit: niet de partijleiders doen het meeste werk, dat doen hun secondanten Sophie Hermans (VVD), Rob Jetten (D66), Pieter Heerma (CDA) en Carola Schouten (CU).

Formatie uitgebreid met ‘zijtafels’

Secondanten hebben het geluk dat zij meer in de luwte kunnen opereren dan hun politieke bazen, die ieder woord tegen de pers op een goudschaaltje moeten wegen. Toen Gert-Jan Segers maandagmiddag aan journalisten vertelde dat ‘er nog heel veel moet gebeuren’, ging dat direct het internet over. Mark Rutte had namelijk ook gezegd dat de gesprekken ‘in goede sfeer’ verlopen, waarop Segers aanvulde dat er ‘een goede start’ is gemaakt. Iedere kruimel wordt door de pers gretig verorberd, bij gebrek aan een fatsoenlijke maaltijd.

De secondanten hebben daar geen last van. Zij voeren nu de moeilijke onderhandelingen over stikstof, medische ethiek, het klimaat, de toekomst van de arbeidsmarkt. De kabinetsformatie wordt uitgebreid met zogeheten ‘zijtafels’, waaraan specialisten uit de fracties voorstellen uitwerken waarover de leiders en secondanten aan de ‘hoofdtafel’ het vervolgens eens moeten worden.

Vooralsnog zijn de politici hoopvol gestemd. Achter de schermen klinkt dat er over een week of vijf, halverwege november dus, een coalitieakkoord moet kunnen liggen. Maar er zijn nog ingewikkelde hindernissen te nemen.

Dualisme zal zegevieren

Koolmees noemde de formatie van 2021 onlangs niet voor niets ‘een experiment’. Remkes sprak over ‘pionieren’. Het is de bedoeling dat in november een dun regeerakkoord wordt gepresenteerd, waarin slechts de hoofdlijnen van nieuw beleid staan. Vervolgens is het aan de ministers om concrete maatregelen uit te werken in een dikker regeerprogramma. De coalitiefracties hebben dus minder te zeggen over alle plannen voor de komende jaren. Dualisme zal zegevieren.

Een prachtig idee, maar het is de vraag of de partijen zo ver durven gaan. Dit zou, bijvoorbeeld, betekenen dat er tussen de coalitiefracties geen afspraken worden gemaakt over de Voltooid leven-wet van D66. Van de ChristenUnie is bekend dat zij het liefst in de formatie wil vastleggen dat dit geen vrije kwestie wordt voor de Tweede Kamer, uit angst dat een meerderheid deze wet zal steunen.

Het is ook de vraag of D66 en ChristenUnie bereid zijn om discussies over klimaat en migratie over te laten aan een minister en de Kamer, wetende dat er, op deze thema’s, een overwegend rechts parlement zit. Kunnen deze partijen de neiging bedwingen om toch in de formatie kwesties dicht te willen regelen?

Bananenschillen

En dan zijn er altijd de gevaren van onverwachte wendingen, bananenschillen die niemand ziet liggen. In 2017 onderhandelden de specialisten van VVD, CDA, D66 en CU aan een zijtafel over de onderwijsparagraaf voor het regeerakkoord. Het verliep voorspoedig, de partijen werden het snel eens. Totdat VVD-onderhandelaar Pieter Duisenberg op een avond meedeelde dat hij het Kamerlidmaatschap inruilde voor een baan bij de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten.

Sander Dekker, op dat moment staatssecretaris van onderwijs, nam de plek van Duisenberg in. De VVD’er wilde alle gemaakte afspraken van tafel hebben. De sfeer zakte tot een dieptepunt. De tekst van de onderwijsparagraaf bleef daarmee veranderen, totdat de hoofdtafel er genoeg van had en een klap gaf op de tekst die er op dat moment lag.

Lees ook:

Medische ethiek is splijtzwam in formatie: op deze punten moeten D66 en ChristenUnie tot elkaar komen

De kabinetsformatie belooft spannend te worden. Er zijn diverse ingewikkelde kwesties die de onderhandelende partijen verdelen. Vandaag probleem 1: medische ethiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden