Plein 2Lijsttrekkersverkiezing

Een recept voor rampspoed, zo'n lijsttrekkersstrijd als die van D66

Zelden lopen lijsttrekkersverkiezingen goed af voor een partij. Toch gaat D66 het erop wagen. Vanaf deze week kunnen kandidaten zich melden.

Alexander Pechtold verzon van alles om te winnen, in 2006. Hij liet truien bedrukken, en vroeg D66-leden om die aan te trekken bij de lijsttrekkersdebatten in zaaltjes in het land. ‘Alexander Pechtold. De nieuwe generatie’, stond er op de rug, een leus die hij zelf bedacht had. Dat hij al veertig was en minister, mocht de pret niet drukken. De slogan moest hem een air geven van de frisse buitenstaander die de ‘vunzige en vuile’ politieke stal op het Binnenhof zou uitmesten.

D66 heeft bepaald geen romantische herinneringen aan de vorige lijsttrekkersverkiezing. Pechtold wist te winnen, maar vraag niet hoe. Zijn concurrent was Lousewies van der Laan, de toenmalige fractievoorzitter. Pechtold kreeg 41 procent van de leden achter zich, maar een paar procent meer dan zij. Geen meerderheid.

De spindoctors van de partij zullen er nu al onrustig van slapen dat er deze zomer weer een lijsttrekkersstrijd voor de deur staat. Kandidaten kunnen zich vanaf deze week melden. Eind augustus volgt de verkiezing zelf. D66-minister Sigrid Kaag gooit in de voorspellingen hoge ogen. Zulke verkiezingen zijn vaak een garantie voor narigheid geweest, bij veel meer partijen, en zeker ook bij D66.

Een toenmalige Trouw-verslaggever (nu hoofdredacteur) vond in 2006 de verkiezingen zo’n treurig schouwspel, dat hij er een dagboek aan wijdde in de krant: ‘De knagende leegte van D66’. De partij was verzwakt door interne strijd en politiek gezwalk. Zelfs de leden van de partij hadden nauwelijks nog interesse.

Traumatische ervaring

Ook VVD, PvdA en GroenLinks kan nóg het zweet uitbreken bij de gedachte aan lijsttrekkersverkiezingen uit het verleden. De relatief onbekende Mark Rutte werd, ook in 2006, de leider van de VVD. De partij lag nog een jaar daarna in puin, van de strijd die eraan vooraf was gegaan tussen Rutte en de populaire Rita Verdonk.

GroenLinks was in 1994 de eerste partij, na D66, die de leden de lijsttrekker liet aanwijzen. Ook dat werd een traumatische ervaring. Het duo van topkandidaat Paul Rosenmöller samen met Leoni Sipkes nam het op tegen het duo Ina Brouwer en Mohammed Rabbae. Ze bestreden elkaar onderling nauwelijks op inhoud, wel hard op de persoon. Een weinig verheffende aanblik, schreven de kranten. Rosenmöller had gedacht dat hij op zijn sloffen zou winnen, maar verloor. Verbitterd vroeg hij zich af of hij en Brouwer nog wel lid van dezelfde partij konden zijn. GroenLinks had zo zijn bekomst van het kooigevecht, dat het vele jaren duurde voor er weer op die manier een nieuwe leider werd gekozen.

Een schijnvertoning

Recenter schrikvoorbeeld is de strijd bij de PvdA in 2016, tussen Lodewijk Asscher en Diederik Samsom. Het moest een flitsende strijd worden, in de stijl van Amerikaanse voorverkiezingen, met veel publiciteit voor de spannende kandidaten. Niet-leden mochten voor twee euro meestemmen.

Het hele scenario was eigenlijk onwerkbaar. Twee kopstukken uit de partij, samen betrokken bij het regeringsavontuur met de VVD, namen het tegen elkaar op. Diederik Samsom als fractievoorzitter, Lodewijk Asscher als minister. Opnieuw noteerde de pers: een schijnvertoning. Een jaar later onthulde NRC Handelsblad dat Samsom die hele verkiezingen niet had gewild. Hij had Asscher gevraagd zich alsjeblieft niet kandidaat te stellen.

Een fractievoorzitter die het opneemt tegen een eigen minister. Het is precies dat scenario waar D66 nu ook aan gaat beginnen.

Tragische lijsttrekkersverkiezingen

1. Rosenmöller/Sipkes vs Brouwer/Rabbae 1994

2. Pechtold vs Van der Laan 2006

3. Asscher versus Samsom 2016

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw. Eerdere afleveringen van onze parlementaire rubriek zijn hier te vinden.

Lees ook: 

Asschers dreigementen werkten deze week wél

Met succes kreeg de PvdA de afgelopen week de ontslagboete grotendeels van tafel.  Anders dan bij de lerarensalarissen, werkten dreigementen van Lodewijk Asscher dit keer wél.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden