Verkiezingsuitslag

Een moeizame formatie dreigt voor Rutte en Kaag; dit zijn hun opties

Sigrid Kaag omringd door pers bij het fractieberaad van D66 op donderdagochtend.  Beeld EPA
Sigrid Kaag omringd door pers bij het fractieberaad van D66 op donderdagochtend.Beeld EPA

De kabinetsformatie start donderdagmiddag al. Het belooft een ingewikkeld proces te worden, waarbij de vraag is welke partijen bij VVD en D66 zullen aanschuiven.

Het moet een snelle formatie worden, vinden alle partijen aan het Binnenhof. Geen herhaling van 2017, toen het 225 dagen duurde voordat het derde kabinet-Rutte kon aantreden. Maar deze wens is geen garantie voor succes. Het dreigt alsnog een moeizaam proces te worden.

Donderdagmiddag ontvangt Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib de lijsttrekkers van alle gekozen partijen, ook de nieuwelingen. Het belangrijkste besluit dat zij moeten nemen is het aanwijzen van een verkenner, die de komende dagen (weken wellicht) de mogelijke coalitiesamenstellingen gaat onderzoeken.

Dat VVD en D66, de grote winnaars van de verkiezingen, tot elkaar zijn veroordeeld, is evident. Een regering zonder één van deze twee partijen lijkt uitgesloten. De grote vraag is dan wie zich daar straks bij aansluit.

Jorritsma (VVD) en Ollongren (D66) aangewezen als verkenners

Donderdagmiddag zijn Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) door de lijsttrekkers aangewezen als verkenner, zo maakte Kamervoorzitter Khadija Arib bekend na overleg met de lijsttrekkers. De verkenners moeten uitzoeken welke coalitie de meeste kans maakt. Uiterlijk op 30 maart dienen ze hun verslag in te leveren, aldus Arib. Daags daarna komt de nieuwe Tweede Kamer voor het eerst samen, om te debatteren over het verslag. De Kamer zal vervolgens een of meerdere informateurs aanwijzen.

Jorritsma is oud-vicepremier en minister van Verkeer en Waterstaat en van Economische Zaken, en momenteel fractievoorzitter voor de VVD in de Eerste Kamer. Ollongren dient in het demissionaire kabinet as minister van Binnenlandse Zaken en is vicepremier. Daarvoor was ze wethouder in Amsterdam en topambtenaar op het ministerie van Algemene Zaken.

Mogelijke coalities en gevoelige kwesties

Een mogelijkheid is dat de huidige coalitie (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) een doorstart maakt. Zij lijken samen af te stevenen op 79 Kamerzetels, zelfs meer dan ze nu hebben. Maar daar doemt een groot obstakel op: D66 en CU staan lijnrecht tegenover elkaar op medisch-ethische onderwerpen. Tijdens Rutte III hebben ze gevoelige kwesties weten ze pacificeren, maar dat zal vermoedelijk niet nog eens vier jaar lukken. D66 wil de ‘voltooid leven’-wet van Pia Dijkstra in stemming brengen in de Kamer. CU-partijleider Gert-Jan Segers heeft al laten weten dat zijn partij, mocht die ook straks in de regering komen, daar niet aan zal meewerken: “Er is geen scenario waarin de ChristenUnie deze wet gaat uitvoeren.”

Een andere optie is dat Joost Eerdmans zich met zijn JA21 (4 zetels) aansluit bij VVD, D66 en CDA. Maar ook dit is bepaald niet voor de hand liggend. Sigrid Kaag zal liever naar links kijken tijdens de formatie dan naar rechts. Een mogelijkheid is dan dat VVD en D66 een regering vormen met PvdA en SP. Paar problemen: Mark Rutte heeft veel liever CDA aan boord dan deze linkse partijen. En Lilianne Ploumen en Lilian Marijnissen zeggen dat een plek in de oppositie voor hen waarschijnlijk is.

De rol van GroenLinks lijkt uitgespeeld, nu Jesse Klaver een zeer slecht resultaat behaald: van 14 naar 7 zetels. Wat nog mogelijk is, in theorie, is een coalitie met VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Maar zowel Rutte als CDA-leider Wopke Hoekstra heeft herhaaldelijk laten doorschemeren dat Klaver geen favoriete partner is. Zij vinden de klimaatplannen van GroenLinks veel te radicaal.

VVD en CDA zullen, mocht de coalitie inderdaad met links worden aangevuld, liever willen samenwerken met PvdA en SP. Een voordeel van die samenstelling, aangevuld met D66: deze vijf partijen bezitten samen ook een meerderheid in de Eerste Kamer. Dat regeert een stuk comfortabeler.

Lees ook:

Klappen voor links, en dat ondanks vier jaar oppositie

Verlies voor SP, verlies voor GroenLinks, geen winst voor PvdA. Vier jaar oppositie voeren tegen een strubbelend kabinet heeft links niets opgeleverd. Integendeel zelfs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden