Kamerdebat

Een Kamermeerderheid is nu toch voor EU-kandidatuur Oekraïne

Premier Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over de komende EU-top, woensdag in Den Haag.  Beeld ANP
Premier Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over de komende EU-top, woensdag in Den Haag.Beeld ANP

Na de verrassende wending van het kabinet is nu ook de Tweede Kamer door de bocht. Dankzij veranderde standpunten van VVD en CDA is een Kamermeerderheid nu toch voor EU-kandidatuur van Oekraïne.

Christoph Schmidt

Wat tot vorige week nog onmogelijk leek, is sinds woensdag zowaar een politiek feit: een meerderheid in de Tweede Kamer is vóór het toekennen van de EU-kandidaat-status aan Oekraïne. Dat bleek tijdens een debat over de EU-top van de komende dagen. Beslissend zijn de nieuwe standpunten van regeringspartijen VVD en CDA. Die stemden eind maart, toen de oorlog al ruim een maand aan de gang was, nog tegen een motie over die EU-kandidatuur.

De symbolische stap in de toenadering tot de EU is een van de onderwerpen van de Europese top, die donderdag en vrijdag plaatsvindt in Brussel. De 27 regeringsleiders moeten een unaniem besluit nemen over het positieve advies dat de Europese Commissie eind vorige week gaf over Oekraïne en Moldavië.

Jarenlang was er in de Tweede Kamer in geen velden of wegen een meerderheid te bekennen voor welke soort EU-uitbreiding of -toenadering ook, of het nu over Albanië ging of over Schengen-toetreding van Bulgarije en Roemenië. De oorlog in Oekraïne die op 24 februari uitbrak heeft in heel Europa echter menig taboe doen sneuvelen.

Verrassende steun van de VVD

Vooral de steun van de VVD voor de Oekraïense kandidatuur mag verrassend heten. Tot vorige week zag de grootste regeringspartij het toekennen van de kandidaat-status niet zitten. “Een op het oog sympathiek gebaar zonder concreet vervolgperspectief kan snel in teleurstelling eindigen”, liet Kamerlid Roelien Kamminga toen weten.

Nu sprak haar collega Ruben Brekelmans de (voor Oekraïne) verlossende woorden: “Wij steunen de inzet en de opstelling van het kabinet”. Dat had zich tijdens de ministerraad van afgelopen vrijdag verrassend achter de EU-kandidatuur geschaard.

Zowel het kabinet als de Kamerfracties van VVD en CDA baseren hun veranderde standpunt geheel op het nieuwe advies van de Europese Commissie. “Lange tijd had de VVD aarzelingen of dit wel het goede moment is”, zei Brekelmans. “We hadden zorgen over corruptie en over de rechtsstaat. We zien deze zorgen terug in het advies van de commissie.”

Ruben Brekelmans (VVD) tijdens een eerder debat in de Tweede Kamer over Oekraïne.  Beeld ANP
Ruben Brekelmans (VVD) tijdens een eerder debat in de Tweede Kamer over Oekraïne.Beeld ANP

Zeven verbeterpunten voor Oekraïne

Die laat het positieve advies vergezeld gaan van zeven verbeterpunten waaraan Oekraïne moet voldoen voordat een volgende stap kan worden gezet in het ellenlange EU-toetredingstraject. Brekelmans noemde dat een ‘actuele update, goed onderbouwd’.

Ook CDA’er Mustafa Amhaouch verwees naar het commissie-advies van vrijdag als kantelmoment in de standpuntbepaling van zijn partij. “De huidige situatie vraagt om een hernieuwde blik.” Wat ook meespeelt, is dat Nederland met een eventueel veto op de EU-top mogelijk alleen zou komen te staan. “Het is belangrijk om als hele EU op te treden”, aldus Amhaouch. “Nederland moet niet als enige zo’n besluit blokkeren.”

Ook premier Rutte was een en al lof voor de analyse van de Europese Commissie. “Nederland was bezorgd dat er een compulsieve behoefte was om Oekraïne de status van kandidaat te geven.” Maar volgens Rutte heeft de commissie die zorg gelogenstraft. “Ik zeg als politicus, en als vakman, dat de commissie knap werk heeft geleverd.”

Premier Rutte tijdens het Kamerdebat over de aanstaande Europese top. Beeld ANP
Premier Rutte tijdens het Kamerdebat over de aanstaande Europese top.Beeld ANP

Rutte was jarenlang zeer kritisch

PvdA-Kamerlid Kati Piri wierp de premier voor de voeten dat zijn eerdere kabinetten steevast minder boodschap hadden aan de adviezen vanuit Brussel, zoals over de Schengen-toetreding van Bulgarije en Roemenië. “Nu heeft de commissie een goed stuk afgeleverd, dat is niet altijd zo”, antwoordde Rutte.

De VVD-leider was jarenlang zeer kritisch over EU-toenadering tot Oekraïne. In een interview in maart 2016 sprak hij zich uit tegen een toekomstig lidmaatschap, ‘omdat wij vinden dat Oekraïne zowel een goede relatie moet hebben met Europa als met Rusland. Dat kan niet als ze in de Europese Unie zouden zitten’.

Tijdens het debat verdedigde Rutte zijn nieuwe standpunt, dat hij echter geen ‘draai’ wilde noemen. ‘Een groot moment in de wereldgeschiedenis’, noemde Rutte de Russische invasie in Oekraïne. “Als je dat niet mag meewegen in je standpunten, zou dat raar zijn.”

De andere partijen die op 31 maart tegen de motie stemden, blijven bij hun ‘nee’, maar zijn nu in de minderheid. Daartoe behoren de twee grootste oppositiepartijen PVV en SP. Vicky Maeijer van de PVV schaarde de kandidaat-status van Oekraïne in een lange lijst van recente maatregelen die zouden wijzen op aanhoudende machtsgrepen van de EU. “Nu cirkelen de aasgieren boven het slagveld Oekraïne.” Jasper van Dijk (SP) noemde de kandidaat-status voor Oekraïne een ‘fopspeen’.

Lees ook:
Kievs smeekbeden ten spijt, Den Haag blijft sceptisch over EU-kandidatuur

EU-leiders hakken deze week knoop door. Nederland is sceptisch.

Premier Karins van Letland: ‘Oekraïne moet winnen en wij moeten ze daarbij helpen’

De Letse premier Krisjanis Karins schoof vorige week in het Catshuis aan bij een prominent gezelschap: zes EU-regeringsleiders en Navo-chef Stoltenberg. Trouw sprak met hem. De Nederlandse bezwaren tegen een EU-kandidaat-status voor Oekraïne begrijpt hij ‘niet helemaal’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden