InterviewKlimaatgezant Ed Nijpels

Ed Nijpels over klimaatplannen: Niemand vroeg of het coronabeleid wel betaalbaar was

Ed Nijpels Beeld Werry Crone
Ed NijpelsBeeld Werry Crone

Ed Nijpels heeft een boodschap aan de formerende partijen: kom met een zeer uitgebreid hoofdstuk over het klimaatbeleid. ‘Het is ondenkbaar dat je dit in twintig regeltjes afdoet.’

Haalbaar en betaalbaar. Ed Nijpels veert op tijdens een persgesprek over de laatste klimaatcijfers als de vaak in VVD-kringen gehoorde leus over het klimaatbeleid valt. Nijpels: “Dat is één van de uitspraken waar ik me de afgelopen anderhalf jaar buitengewoon aan geërgerd heb.”

“Haalbaar, dat is absoluut niet aan de orde. Dat gaat aan de realiteit voorbij dat alle klimaatdoelen dwingende opgaven zijn. Je bent verplicht die uit te voeren. En betaalbaar? Alsof we het alleen maar gaan doen als het betaalbaar is. Stel het zou onbetaalbaar zijn, dan zijn we er nog toe verplicht.”

Overigens zijn de klimaatplannen wél betaalbaar, zegt de voorzitter van het klimaatberaad, dat de uitvoering van het Klimaatakkoord uit 2019 volgt. Dat bleek uit een analyse van het Centraal Planbureau (CPB). “De extra uitgaven voor het verhogen van het klimaatdoel van 49 procent naar 55 procent, zijn ongeveer 5,6 miljard per jaar. Ik heb nooit iemand horen vragen: die 80 miljard voor het coronabeleid, is dat wel betaalbaar?”

‘Voor sommige groepen is de transitie niet betaalbaar’

Dat neemt niet weg dat klimaatbeleid financieel grote gevolgen kan hebben voor kleine bedrijven en burgers. VVD-coryfee Nijpels: “Voor sommige groepen is de transitie niet betaalbaar, als het beleid niet gewijzigd wordt. Het is van belang goed te kijken hoe de kosten neerslaan. En er zal meer aan het normeren en beprijzen van uitstoot gedaan moeten worden. Je kunt klimaatbeleid niet blijven betalen uit de huidige subsidiepotjes. Wat is je alternatief? Haal je het uit de algemene middelen, of ga je specifieke heffingen invoeren? Rekeningrijden, om iets te noemen, is ook een vorm van beprijzing. Daar zou het meer over moeten gaan.”

Nijpels schreef eerder tijdens deze formatie al een brief naar toenmalig informateur Herman Tjeenk Willink om zijn zorgen over de voortgang van het klimaatakkoord te uiten. “Ik heb daarin een aantal dingen duidelijk willen maken. Bijvoorbeeld: het Urgendavonnis moet het kabinet gewoon nakomen. Daar is geen discussie over mogelijk. Daarnaast moet alles erop gericht zijn om de doelen voor 2030 te halen. Wat mij betreft moet het kabinet het Europese doel van 55 procent niet vertalen naar 52 procent voor Nederland. Wij hebben in het Klimaatakkoord plannen gemaakt voor 49 procent en voor 55 procent. Ook 55 procent hebben wij als nationaal doel opgevat. Dat zou het kabinet ook moeten doen.”

Daar komt bij, zegt Nijpels, dat demissionair premier Mark Rutte en andere bewindslieden steevast zeggen dat zij op klimaatgebied tot de top van Europa willen behoren. “Duitsland streeft naar 65 procent CO2-reductie in 2030, het Verenigd Koninkrijk wil 68 procent, Zweden 63 procent en Denemarken 70 procent. Als je tot de top wilt behoren, moet je in de buurt komen van die landen.”

Ondertussen verloopt de uitvoering van het klimaatakkoord stroperig, vooral als het gaat om landbouw en de woningbouw. Volgens het PBL is het nu al bijna onmogelijk om in 2030 voldoende woningen te verduurzamen.

“Het probleem op dit terrein is dat er heel veel kleine schakels zijn. Dat geldt ook voor mobiliteit, waar het ook stroef loopt. De gebouwde omgeving levert als geheel de minste tonnen CO2-winst op, maar het is wel het duurst en het zorgt voor de grootste maatschappelijke onrust. Sommige media schetsen het beeld alsof iedereen overmorgen van het gas af moet, maar we hebben nog een kleine dertig jaar. Overigens gaan sommige dingen wel goed. Vorige week werd het anderhalf miljoenste huis met zonnepanelen opgeleverd. Dat had niemand zo snel verwacht.

“Bij landbouw constateer ik dat partijen er niet in slagen hun huiswerk te maken. Nu spelen er meer problemen op dat ministerie.”

U doelt op stikstof. Vindt u dat de veestapel moet inkrimpen? Dat scheelt naast stikstof ook CO2-uitstoot.

“Het probleem voor de landbouw is heel helder. Daar moet één ding gebeuren, en daar moeten politici een keer eerlijk over zijn.”

Wat is dat ene ding, krimp van de veestapel?

“Nee, de stikstof moet omlaag. En daar moet ook CO2 in worden meegenomen.”

Eerder schreef het PBL een rapport waarin krimp van de veestapel ‘onvermijdelijk’ werd genoemd voor het halen van de stikstof- en klimaatdoelen.

“Dan zou ik dat PBL-rapport graag op de formatietafel zien. Dat lijkt me een verstandig rapport.

“Er wordt nu vaak een semantische discussie van gemaakt. Maar dan ben je niet eerlijk tegen de boeren. En daardoor krijg je buitengewoon boze boeren. Wees eerlijk. Dat heb ik ook gezegd over die term ‘haalbaar en betaalbaar’. En dat heb ik ook gezegd tegen mijn eigen politiek leider (VVD-voorman Mark Rutte, red).”

Als de Nederlandse ambitie omhoog gaat, zullen er veel extra maatregelen genomen moeten worden. Moeten die besluiten dan weer genomen worden aan de klimaattafels, die u leidde voor het klimaatakkoord?

“Nee, er gaat niet opnieuw onderhandeld worden over een klimaatakkoord. Wij vragen een nieuw kabinet om alle vraagstukken tegelijk te behandelen. Het klimaatakkoord, de Europese Green Deal en Urgenda lopen allemaal in elkaar over. Daar moet je niet allemaal losse discussies over voeren.

“Daarom vind ik ook dat klimaat uitgebreid in een regeerakkoord vastgelegd moet worden. Het kabinet streeft naar een beknopt regeerakkoord met vervolgens een uitgebreid regeerprogramma per departement. Dan zou je bij klimaat heel summier een doelstelling krijgen in een regeerakkoord, met daarna een heel uitgebreid programma. Het is ondenkbaar dat je klimaatbeleid in twintig regeltjes afdoet. Dan wens ik veel succes aan de minister die alle maatregelen mag uitleggen in de coalitie en de Tweede Kamer. Je weet hoe dat gaat, nu zijn de politici aan de formatietafel nog elkaars vrienden, maar over een week zijn ze weer elkaars vijanden.”

Lees ook:

Klimaatdoelen van kabinet raken uit zicht

Het kabinet wordt wederom op de vingers getikt: het doet te weinig om in 2030 de zelf gestelde klimaatdoelen te halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden