Politiek(On)voltooid

Drie redenen waarom de coalitie verdeeld blijft over voltooid leven

Pia Dijkstra van D66 tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over euthanasie.Beeld ANP

Of ouderen zelf moeten kunnen beschikken over hun dood, blijft de politiek diep verdelen. Een langverwacht onderzoek dat vandaag verschijnt, zal aan die controverse weinig veranderen.

Een nieuwe fase breekt aan in het politieke debat over voltooid leven. Precies tien jaar geleden begon dat debat met 116.871 handtekeningen onder een burgerinitiatief, waarin bekende Nederlanders vroegen om ‘waardig sterven’ bij wet mogelijk te maken.

Voor het eerst wordt duidelijk over welke groep ouderen de discussie nu echt gaat. Hoeveel ouderen hebben een stervenswens zonder dat ze ziek zijn? Hoe concreet is hun wens? En wat steekt er achter, als je dieper doorvraagt?

De ontbrekende puzzelstukjes voor het politieke debat worden vandaag neergelegd door onderzoeker Els van Wijngaarden. Zij heeft, op verzoek van het kabinet, onderzoek gedaan onder 20.000 mensen van 55 jaar en ouder. Niet eerder hebben wetenschappers zo uitgebreid gekeken naar de doodswens van ouderen. Nederland is het eerste land waar een kabinet zoiets laat inventariseren.

Commissie-Schnabel

Het is onwaarschijnlijk dat dit nog iets kan veranderen aan de diepe verdeeldheid binnen de coalitie van Rutte-III. Om verschillende redenen.

In koor verzekeren de fracties van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie dat het altijd nog mogelijk is dat zij op basis daarvan hun eerdere standpunt bijstellen. De fractie van de ChristenUnie ‘kijkt uit’ naar het onderzoek, het CDA leest het ‘met veel interesse’, de fractie van D66 wil er ‘blanco ingaan’ en de VVD is ‘nieuwsgierig’.

Maar geen van de fracties houdt er rekening mee dat het rapport de hele discussie op zijn kop zet. VVD en D66 wijzen erop dat de commissie-Schnabel vier jaar geleden ook al onderzoek deed, zij het beperkter. Veel feiten zijn al bekend na tien jaar discussie. Dat is de eerste reden dat het onderzoek niet snel tot nieuwe politieke confrontaties zal leiden.

“Ik zie dit nieuwe onderzoek meer als een nieuwe bouwsteen in de zoektocht naar een oplossing voor deze groep ouderen”, zegt VVD-Kamerlid Ockje Tellegen. “Wat beweegt deze ouderen, daar krijgen we meer informatie over.” Bij D66 wijst Kamerlid Pia Dijkstra op de vele, intensieve gesprekken die zij voerde in het land, met ouderen zelf. “Mogelijk vult het onderzoek mijn beeld nog aan. Bijvoorbeeld over de vraag: in hoeverre willen ouderen dat een levenseindebegeleider is betrokken, of niet? Ik hoop het te gebruiken om mijn wetsvoorstel te verbeteren, te verfijnen”, zegt zij. D66 gaat dat wetsvoorstel hoe dan ook indienen.

De tegenstanders van voltooid leven kijken juist met een heel andere bril naar het onderzoek. De ChristenUnie verwacht er aanknopingspunten in te vinden voor het voorkómen van een stervenswens van ouderen. “Ik hoop dat de vraag achter de vraag duidelijker wordt. Zodat we beter weten wat ons als samenleving en overheid te doen staat om het lijden van ouderen waar mogelijk weg te nemen”, zegt Kamerlid Carla-Dik Faber. De partij is fel tegen nieuwe wetgeving.

Principieel verdeeld

Dan – de tweede reden – is er nog het gegeven dat de coalitie vooral principieel verdeeld is. Fracties doen er niet bepaald geheimzinnig over dat hun onderlinge, diepe verdeeldheid vooral principieel van aard is. “Het klopt, wij voelen er principieel weinig voor om de doodswens van ouderen mogelijk te maken”, zegt CDA-Kamerlid Harry van der Molen. “Het idee van zelfbeschikking, dat mensen autonoom moeten kunnen zijn met hulp van de overheid, daar kijken wij heel anders tegenaan. Al realiseren wij ons ook terdege: ze bestáán, ouderen die niet ernstig ziek zijn maar hun leven toch voltooid vinden.” Het CDA vraagt zich af in hoeverre sommigen van die ouderen via de bestaande euthanasiewet kunnen worden geholpen.

“De VVD wil de ouderen die vragen om zelfbeschikking al heel lang tegemoet komen”, zegt Ockje Tellegen, onomwonden. “Mensen die hun leven voltooid achten, moeten op een waardige manier kunnen sterven.” Of dat een grote of kleine groep is, is niet doorslaggevend, vindt de VVD-fractie. “Er zal altijd een groep overblijven die lijdt aan het leven zonder dat anderen of de samenleving dat lijden kan wegnemen”.

Scheidingsmoment

De derde reden dat er nu weinig commotie zal losbarsten, is dat er over dit rapport al afspraken zijn gemaakt in het regeerakkoord.

Het rapport geeft de coalitiepartijen de kans om de eigen standpunten tijdelijk weer eens te belichten. In het regeerakkoord zijn strakke afspraken gemaakt over medische ethiek, waar alle partijen zich tot nu toe aan houden.

Spannend wordt het vooral hierna, als D66-Kamerlid Dijkstra haar eigen wetsvoorstel indient, naar verwachting in februari. De afspraak binnen de coalitie is dat dat mag. Maar de manier waarop luistert nauw. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers heeft al eens gedreigd dat onbesuisde stappen kunnen leiden tot een ‘scheidingsmoment’ in Rutte-III.

(On)voltooid

Hoeveel mensen in Nederland hebben een doodswens, zonder dat ze ernstig ziek zijn? En waarom? Een onderzoek in opdracht van het kabinet geeft 30 januari antwoord op die vragen. In deze artikelenserie zoekt ook Trouw een deel van het antwoord, via interviews met ouderen met een doodswens en gesprekken met experts.

We zijn benieuwd naar uw ideeën over voltooid leven. Kan een leven voltooid zijn? En wanneer zou dat voor u zo zijn? Stuur uw reactie naar lezers@trouw.nl.

Lees ook: 

Bij voltooid leven wil je niet afhankelijk zijn van artsen

Ook een minderheid met de wens om weloverwogen over het eigen leven te kunnen beschikken, doet ertoe, meent Albert Heringa, die zijn 99-jarige moeder hielp bij zelfdoding.

Een voltooid leven, kunnen we daar samen wat aan doen?

Ouderen met een doodswens voelen er vaak niets voor afhankelijk te worden van zorg. Ze zijn eenzaam. En soms hebben ze een zeer negatief beeld van ouderdom. Kan de samenleving daar niet iets aan doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden