null Beeld
Beeld

Plein 2Duo’s

Dit zijn de schaduwleiders achter Rutte, Kaag, Hoekstra en Segers

Mark Rutte en Sophie Hermans bij aankomst bij het Logement op maandag, voor het voortgangsgesprek over de kabinetsformatie. Beeld Lex van Lieshout, ANP
Mark Rutte en Sophie Hermans bij aankomst bij het Logement op maandag, voor het voortgangsgesprek over de kabinetsformatie.Beeld Lex van Lieshout, ANP

Wie zijn de schaduwleiders achter de hoofdrolspelers in de formatie? Welke relatie hebben Sophie Hermans, Rob Jetten, Pieter Heerma en Carola Schouten met hun politieke bazen?

Wendelmoet Boersema

Nu de secondanten van Mark Rutte, Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra en Gert-Jan Segers dagelijks meer uren in de formatie steken dan wie dan ook, is het tijd de schijnwerpers in deze rubriek eens te richten op deze mannen en vrouwen. NRC-journalist Kees Versteegh schreef een boek met de titel Schaduwleiders. Rollen en invloeden van ‘tweede mannen’ in de politiek. Waarbij hij met ‘mannen’ kennelijk ook vrouwen bedoelt.

De historische voorbeelden liggen voor het oprapen. Versteegh zoekt het dicht bij huis: CDA’ers Ruud Lubbers en Jan de Koning, PvdA’ers Diederik Samsom en Jeroen Dijsselbloem en bij de VVD Mark Rutte en Edith Schippers. Dat laatste duo is nu nog het meest relevant. Edith hield Mark bij de les als hij weer eens ‘zwetste’. Ze weersprak hem, of gaf hem op het juiste moment een zetje. Bij de cruciale stap om rivaal Rita Verdonk uit de fractie te zetten was het Edith die Mark de dolk overhandigde.

Het duo voldoet helemaal aan de definitie die Versteegh aan een schaduwleider geeft: complementair in karakter aan de baas, een harde werker op de achtergrond, een tegendenker, misschien niet minder energie maar wel minder charismatisch dan zijn wederhelft. Belangrijk is ook dat de ambities van de tweede ‘man’ duidelijk zijn: hij of zij moet uiterst loyaal zijn (Dijsselbloem werd ook wel Samsoms ‘blindengeleidehond’ genoemd) en geen zaag achter de hand hebben om de stoelpoten van de baas te lijf te gaan. Al mag hij of zij best ambitie hebben voor de opvolging; de schaduwleider wacht op zijn beurt.

Zelfs nu nog is Edith de vrouw met wie Ruttes nieuwe rechterhand, Sophie Hermans, rekening te houden heeft. Rutte belt Schippers regelmatig; als president-directeur van DSM Nederland stak ze de helpende hand toe in de coronacrisis, al ging ze niet in op Ruttes verzoek om de ingestorte minister Bruno Bruins tijdelijk te vervangen.

Verhouding Rutte-Schippers is gelijkwaardiger

Wie Hermans als potentiële opvolger van Rutte bij volgende verkiezingen noemt, vergeet de fanbase die Schippers nog steeds heeft in de partij. Hermans kent Rutte ook door en door, uit haar tijd als politiek assistent van de premier en later campagneleider. Maar hun politieke samenwerking begon minder gelijkwaardig dan die tussen Rutte en Schippers, destijds beiden Kamerlid in de oppositie. Onbekend is in hoeverre Rutte steunt op het oordeel van Hermans. Zeker is dat zij als relatieve nieuwkomer een verfrissende, bemiddelende rol speelt in de formatie en in debatten in de Kamer, iets wat Rutte na de ‘functie elders’-crisis minder makkelijk afgaat.

Sigrid Kaag steunt zichtbaar op de dossierkennis van Rob Jetten en zijn goede contacten met de coalitiepartijen. Jetten bracht in de zomer van 2020 het ultieme offer van een schaduwleider: hij deed een stap opzij om Kaag het lijsttrekkerschap te gunnen. Zijn eigen ambities zijn waarschijnlijk niet verdwenen, maar moet hij nog even voor zich houden als Kaag besluit om fractievoorzitter in de Tweede Kamer te blijven.

Ultieme schaduwman

Over Pieter Heerma is weinig twijfel: hij is de ultieme schaduwman, aangezien hij zijn gebrek aan leiderschapsambitie voortdurend verkondigt. De vraag is zelfs of hij de fractie blijft voorzitten als Hoekstra in het kabinet wil; misschien kiest de fractie wel voor Anne Kuik. Bij de ChristenUnie is het duo Segers-Schouten weliswaar goed op elkaar ingespeeld – ze deden ook samen de formatie van 2017 –, maar Schouten is veel minder ‘schaduw’ dan Hermans.

Hoe lastig het is om een goede schaduwleider te zijn én te blijven, blijkt ook uit de geschiedenis. Veel vaker hielpen politieke duo’s of kroonprins(ess)en en leiders elkaar om zeep. Het is tenslotte best koud in de schaduw.

Duo’s waar het misliep:

1. Ruud Lubbers en Elco Brinkman

2. Lodewijk Asscher en Diederik Samsom

3. Thierry Baudet en Theo Hiddema

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden