Macht en tegenmachtClash Gaswet

‘Dit is een ongekende schoffering van de Tweede Kamer’: Kabinet negeert uitkomst van stemming

SP-Kamerlid Sandra Beckerman (links) bij een protestactie in het Groningse Appingedam. Beeld Kees van de Veen
SP-Kamerlid Sandra Beckerman (links) bij een protestactie in het Groningse Appingedam.Beeld Kees van de Veen

De Tweede Kamer voelt zich geschoffeerd door het kabinet. Dat wil delen van een wet niet uitvoeren, omdat die een Kamermeerderheid kregen door vergissingen van coalitiepartijen CDA en D66.

Opnieuw liggen de Tweede Kamer en het kabinet op ramkoers over het vraagstuk macht en tegenmacht. De Kamer voelt zich geschoffeerd door het kabinet, omdat dat delen van een wet over de versterkingsoperatie in Groningen niet in werking wil stellen, ook al stemde een Kamermeerderheid voor. Die handelswijze kan op gespannen voet staan met de grondwet, oordelen door de Kamer geraadpleegde staatsrechtdeskundigen.

Het conflict draait om twee amendementen van SP-Kamerlid Sandra Beckerman die de positie van Groningers met kwetsbare of beschadigde huizen moeten verbeteren. Die aanpassingen aan de wet kregen een Kamermeerderheid, dankzij stemmen van CDA en D66. Na afloop lieten de coalitiepartijen weten dat zij per ongeluk voor de amendementen hadden gestemd. Een kabinet kan amendementen, anders dan moties, niet naast zich neerleggen.

Toch liet de minister van economische zaken twee weken geleden weten dat hij deze onderdelen van de wet niet wil uitvoeren, vanwege ‘vergaande (financiële) gevolgen’. De minister wil de wet nu alsnog laten ingaan zonder de gewraakte amendementen, om die later met een wetswijziging opnieuw in stemming te brengen. Het demissionaire kabinet heeft ook na de verkiezingen nog altijd een meerderheid in de Tweede Kamer.

Beckerman heeft geen enkel begrip voor de voorgenomen handelwijze van het kabinet. Om haar zaak kracht bij te zetten, heeft zij met steun van alle partijen in de Kamer een notitie van het bureau wetgeving van de Tweede Kamer openbaar laten maken. Dat bureau, dat Kamerleden ondersteunt bij het opstellen van wetten en amendementen, concludeert spijkerhard over het voorstel van het kabinet. De Tweede Kamer wordt ‘als medewetgever buitenspel’ gezet. Bovendien staat het voorstel van het kabinet ‘op gespannen voet met de grondwettelijke positie van de Kamer(s) als medewetgever’.

Als we verliezen van Duitsland, hebben we gewoon verloren, ook al zijn we boos

Dat een amendement op deze manier genegeerd wordt, is volgens de geraadpleegde staatsrechtdeskundigen uniek. Beckerman: “Het kabinet zegt: foutje. Maar het kabinet heeft hier niets mee te maken. Vergelijk het met voetbal. Als we verliezen van Duitsland, hebben we gewoon van de Duitsers verloren, ondanks dat we heel boos zijn.”

De botsing komt op een moment dat de verhouding tussen Kamer en kabinet toch al gespannen is. Na de verkiezingen ontspon zich een hevig debat over de bestuurscultuur en macht- en tegenmacht. Ook premier Mark Rutte erkende dat de Tweede Kamer de afgelopen jaren te weinig in te brengen had, omdat het kabinet en de coalitiepartijen alle besluiten voorkookten.

Beckerman: “Deze discussie is veel groter dan alleen die amendementen. Het gaat erom hoe je als kabinet omgaat met de medewetgever. Wekenlang is plechtig beloofd: er komt een nieuwe bestuurscultuur, we gaan het nu beter doen. En bij de eerste de beste wetswijziging komt het kabinet met deze ongekende schoffering.”

Het is voor het kabinet mogelijk om de fout bij de stemmingen op een andere manier recht te zetten. De Eerste Kamer, die nog moet debatteren over het wetsvoorstel, kan vragen of een zogeheten novelle ingediend kan worden, waarmee de wet wordt gewijzigd. Die novelle moet dan opnieuw naar de Tweede Kamer, die erover moet stemmen.

Maar het kabinet voelt tijdsdruk en wenst daarom die route niet te bewandelen. De wet moet ingaan op 1 juli. Tijdelijk minister Stef Blok van economische zaken stuurde deze week een brief naar de Eerste Kamer, waarin hij opriep snel over de wet te stemmen.

Beckerman: “Volgens mij is een van de lessen van de toeslagenaffaire juist dat we een belangrijke wetgevende taak hebben, waarin we niet met haast slechte wetten er doorheen moeten duwen.”

Een woordvoerder van het ministerie van economische zaken laat weten dat de wet met enige spoed moet worden aangenomen, omdat eerder gemaakte afspraken met de Nam over het betalen van de versterking deze zomer aflopen. Het ministerie bestudeert het advies van bureau wetgeving nog. De woordvoerder benadrukt dat het om een voornemen van het kabinet gaat.

Wat staat er in de aangenomen amendementen?

Het conflict draait om amendement 38 en 68 van de Tijdelijke wet Groningen in verband met de versterking van gebouwen in de provincie Groningen. In het eerste amendement is geregeld dat het Instituut Mijnbouwschade, dat speciaal is opgericht om schademeldingen af te handelen, alle juridische en bouwkundige advieskosten afhandelt. Het ministerie van binnenlandse zaken moet volgens het amendement betalen voor alle kosten van rechtszaken of bouwkundig advies voor de versterking van woningen. Hier stemde D66 abusievelijk voor.

Amendement 68 geeft eigenaren van gebouwen veel meer mogelijkheden om zelf te kiezen hoe zijn of haar huis hersteld of versterkt wordt. Als een huiseigenaar het niet eens is met de gekozen oplossing voor de versterking, dan kan die beslissen de verbouwing op een andere manier uit te voeren. Het ministerie van binnenlandse zaken vergoed het grootste deel van de kosten door middel van een bouwdepot. Door een vergissing van het CDA kreeg dit amendement een meerderheid.

Lees ook:

De Nam weigert de rekening voor Groningen te betalen

De staat ruziet met de Nam over de betaling van de rekeningen voor Groningen. De kosten van schade en herstel zijn miljarden hoger dan in 2018 was berekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden