Vrijwillige brandweer

Deze vrijwilligers komen uw keukenbrand blussen. Maar als het aan minister Grapperhaus ligt, gaat hun rol veranderen

Karin Witteveen is vrijwilliger bij de brandweer. Beeld Koen Verheijden
Karin Witteveen is vrijwilliger bij de brandweer.Beeld Koen Verheijden

De positie van duizenden brandweervrijwilligers komt in de knel, doordat minister Grapperhaus van justitie de Europese wetgeving te streng uitlegt.

Grote kans dat uw schoorsteenbrand geblust wordt door iemand van de vrijwillige brandweer. Het is niet het eerste uniek Nederlandse cultuurgoed waar je aan denkt, maar de grote rol van vrijwilligers bij de Nederlandse brandweer is bijzonder in Europa. Zo’n 80 procent van de ‘uitruk’ bij branden bestaat uit vrijwilligers, van wie er ongeveer 19.000 zijn. Zij doen in opleiding, training en spe­cialismen niet onder voor brandweerlieden in vaste dienst.

Die gelijkwaardigheid met beroeps kan de positie van deze vrijwilligers in de knel brengen. Of liever: de interpretatie van Europese wetgeving op dit vlak door minister Ferd Grapperhaus van justitie. De Deeltijdrichtlijn schrijft voor dat parttimers of mensen die dezelfde taken doen als beroeps hetzelfde behandeld moeten worden in loon en pensioen. De minister ziet daarentegen een andere goedkopere oplossing: minder training en specialisaties voor vrijwilligers, zodat er toch onderscheid is met de brandweerlieden die verplicht op de kazerne werken en de EU-richtlijn niet opgaat.

In andere Europese landen zijn hiervoor verschillende oplossingen gevonden, zoals een deeltijdcontract. Niet ieder land kent ook hetzelfde systeem als Nederland.

Geen tweederangsbrandweermensen

Grapperhaus’ oplossing betekent meer taken en werkdruk voor de beroeps. Voor de financiering hiervan verwijst hij naar de veiligheidsregio’s, waar de brandweer onder valt.

“Degradeer de vrijwilligers niet ­tot tweederangsbrandweermensen”, zegt SP-Kamerlid Michiel van Nispen. “Dat willen ze helemaal niet, en de politiek zou juist trots op hun werk moeten zijn.”

Samen met de VVD pleit hij voor een Europese uitzondering voor dit type ‘professionele’ vrijwilligers, dat per verrichting betaald wordt “Beter nog zou een parttime-contract zijn”, aldus Van Nispen. Ook dat kost geld, maar volgens het Tweede Kamerlid staat de brandweer als geheel al langer onder druk door bezuinigingen. “Het aantal mensen op een wagen en het aantal brandweerwagens is teruggelopen.”

Onlangs pleitten ook Geerten Boogaard (hoogleraar decentrale overheden) en Armin Cuyvers (hoofddocent Europees recht) van de Universiteit Leiden voor een uitzonderingspositie voor de brandweervrijwilligers. Volgens hen laat het Europees recht hier ruimte voor. De Deeltijdrichtlijn is bedoeld om uitbuiting tegen te gaan, en niet maatschappelijk actieve vrijwilligers te beknotten, schreven ze in Trouw. Anders zouden op termijn ook vrijwilligers in de zorg of bij de reddingsbrigades in de knel kunnen komen.

Een motie om te pleiten voor een uitzondering

De Tweede Kamer houdt woensdag een debat met Grapperhaus over de kwestie. SP en VVD willen dan in een motie pleiten voor de uitzondering. Grapperhaus waardeert de vele ­vrijwilligers, schrijft hij in zijn laatste Kamerbrief, maar wil hen anders gaan inzetten. Hij verbindt in zijn brief de brandweerzorg met de gehele crisisbeheersing door de Veiligheidsregio’s, die vanwege de pandemie veel ­aandacht kreeg.

Maar volgens Van Nispen speelt deze kwestie al jaren en staat die er los van. “De minister schuift de uitvoering van de wetgeving op het bord van de Veiligheidsregio’s, maar hij moet deze uitzonderingspositie regelen. Anders trekt hij het hele goedwerkende systeem onderuit.”

Postcommandant Chris Buijtenhuis. Beeld
Postcommandant Chris Buijtenhuis.Beeld

Woensdag debatteert de Tweede Kamer over de vrijwilligers bij de brandweer. Wie zijn deze goed getrainde helden, die 80 procent van de brandweer uitmaken?

Postcommandant Chris Buijtenhuis (48) is brandweervrijwilliger sinds 1990

“Een vast dienstverband bij de brandweer? Nee. Zwartebroek, het Gelderse dorp waar ik vrijwilliger ben, is te klein voor een kazerne met beroeps. Dan zou ik moeten reizen naar een grotere plek in de buurt, als Amersfoort. Daar voel ik niks voor. Bovendien heb ik veel plezier in mijn werk als productspecialist bij een importeur van vrachtwagens.

“Op mijn post zijn enkel vrijwilligers, in de basis achttien man. Samen rukken we ieder jaar zo’n zestig keer uit voor onze gemeenschap, van brandbestrijding tot het redden van dieren uit gierkelders. De meerwaarde die wij vrijwilligers kunnen betekenen, dáár doe ik het voor. Net als voor de waardering die ik van medeinwoners krijg.

“Toen ik op mijn achttiende begon, ging het me meer om de uitdaging. En nog haal ik voldoening uit de actie. Besluit het ministerie tot ‘taakdifferentiatie’, dan zou dat kunnen betekenen dat de vrijwilligers alleen de buitenkant van een kippenschuur in brand mogen blussen. Dat zou ik heel jammer vinden.”

Kunstenares Karin Witteveen (38) is vrijwilliger bij de kazerne in het Gelderse Rheden

“Na een open dag was ik in 2016 net zo enthousiast over de brandweer als mijn kinderen. En nog steeds. Zodra die pieper gaat, begint de adrenaline door mijn lijf te gieren. Het werk geeft een kick, ook al haal je enkel een kat uit de goot. De blijdschap van het baasje maakt trots.

“Grofweg geef ik van tevoren aan wanneer ik beschikbaar ben. Gaat de pieper in die periodes, dan kan ik me alsnog afmelden. Vaak gaat de pieper voor. Zo ben ik midden in de tweede date met mijn huidige vriend naar de kazerne gesjeesd, haha. ‘Ga maar, mamma’, roepen mijn kinderen zodra ze dat ding horen.

“Ik zou best beroeps willen zijn, als dat parttime zou kunnen en binnen vaste kantooruren. Net als de mensen in dienst heb ik een opleiding van 2,5 jaar gevolgd en qua taken doen we bijna hetzelfde. Maar waar wij worden opgepiept, zitten de beroeps op de kazerne. Dat zou ik niet kunnen met de kinderen.”

Brandweervrijwilliger Jurriaan Jacobs. Beeld
Brandweervrijwilliger Jurriaan Jacobs.Beeld

Jurriaan Jacobs (31) werkt bij TNO en draait piketdiensten voor de kazerne in Wassenaar

“In het holst van de nacht stap je uit bed en race je naar de kazerne. Daar zie je de anderen ook al arriveren. Samen spring je op de autospuit, en scheur je met alle toeters en bellen naar mensen in moeilijkheden, om het probleem als een geoliede machine op te lossen. Dat is toch vet? Ik kan een verschil maken.

“Als vrijwilliger draai ik piketdiensten, waarbij ik tussen zes uur ’s avonds en zes uur ’s ochtends kan worden opgepiept. Daarnaast sta ik ongeveer eens in de maand een weekend paraat.

“Die piketdiensten hebben in principe wel iets raars. Word ik opgeroepen, dan ben ik verplicht om binnen drie minuten op de kazerne te zijn, net als een beroeps. Terwijl het idee van vrijwilligheid is dat je zelf bepaalt of je komt of niet.

“Anderzijds denk ik dat de plannen van het ministerie onwerkbaar zijn. Ik pleit ervoor terug te gaan naar de basis. Geen piketdiensten meer, maar werk waarbij vrijwilligers uit de buurt met een pieper worden opgeroepen. De eerste zes die kunnen, rukken uit.”

Lees ook:

Red de vrijwillige brandweer

Europees arbeidsrecht moet voldoende ruimte laten voor de inzet van professionele vrijwilligers, betogen Geerten Boogaard en Armin Cuyvers.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden