Corona

Deze maatregelen kan het kabinet nog nemen om het aantal besmettingen te verlagen

Premier Mark Rutte arriveert zondag bij het Catshuis voor het overleg tussen ministers en deskundigen over het coronavirus.Beeld Phil Nijhuis, ANP

Mogelijk kondigt het kabinet nieuwe beperkingen aan, nu het aantal besmettingen hoog blijft. Welke maatregelen kan het kabinet nog nemen?

Het kabinet staat voor een dilemma, nu het aantal ziekenhuisopnames blijft toenemen. Verder ingrijpen, met alle gevolgen van dien voor de economie en de samenleving? Of erop rekenen dat de huidige maatregelen afdoende zijn om de tweede coronagolf te doen afvlakken en uiteindelijk te laten krimpen? 

Afgelopen weekend vlakte het aantal besmettingen nog niet af. Zondag meldde het RIVM 10.211 nieuwe positieve tests. Dit is vermoedelijk vertekend, omdat er zaterdag door een softwarestoring minder nieuwe coronagevallen gemeld werden, namelijk 8669. Zaterdag werden er 284 nieuwe ziekenhuisopnamen gemeld, zondag 191.

Tijdens zijn wekelijkse persconferentie op vrijdag wilde premier Mark Rutte nog niet vooruitlopen op eventuele nieuwe beperkingen. De laatste maatregelen gingen vorige week donderdag in; daarom zou je op zijn vroegst afgelopen weekend kunnen zien of ze werken.

Zondag kwamen Rutte, OMT-voorzitter Jaap van Dissel en een aantal ministers weer bijeen op het Catshuis. Maandag praat het kabinet verder, dinsdag volgt vermoedelijk een persmoment, vooralsnog zonder stevige besluiten. Als het nodig is, schuwt het kabinet verdere ingrepen niet, zei Rutte. “Alle scenario’s liggen op tafel.” Maar waar kan het kabinet nog ingrijpen? En wat leveren die maatregelen op?

Om te zien welke scenario’s op tafel liggen, kun je het beste de ‘routekaart’ erbij pakken die het kabinet twee weken geleden publiceerde. Nederland zit al een tijdje op risiconiveau ‘zeer ernstig’, waarbij vergaande beperkingen gelden. Er rest nog één zwaarder regime: de lockdown. Vanuit de zorg en vanuit sommige regio’s klinkt de roep om volledig op slot te gaan steeds luider. Een aantal potentiële maatregelen zijn nog strenger dan tijdens de ‘intelligente lockdown’ van maart en april.

In de thuissfeer

Wat kan het kabinet doen?

De ‘routekaart’ toont zeer ingrijpende beperkingen voor de thuissfeer. In maart en april gold nog het dringende advies maximaal drie mensen (uitgezonderd gezinsleden) thuis te ontvangen. Dat advies geldt nu ook. Bij een volledige lockdown is ‘blijf thuis’ de richtlijn.

Zal het werken?

Zoals voor de meeste coronamaatregelen staat of valt dit bij de wil van mensen om zich eraan te houden. Zuid-Europese landen schreven in het voorjaar massaal boetes uit aan mensen die niet in een straal van een paar kilometer rond hun huis waren. Nederland koos veel minder voor dwang. Uit het aantal verplaatsingen blijkt dat Nederlanders de discipline nu moeilijker kunnen opbrengen dan in maart en april. Daarom kiest het kabinet nu al voor een strengere toon: zo wordt straks het niet dragen van een mondkapje bekeurd. Handhaving van het maximale aantal gasten achter de voordeur zal niet gebeuren. Dit is na protest uit de coronawet geschrapt.

Scholen

Wat kan het kabinet doen?

Scholen sluiten is voor het kabinet een paardemiddel. De maatschappelijke gevolgen zijn groot. Kinderen zullen onderwijs missen en ouders moeten hun werkdagen aanpassen om hun kinderen te begeleiden. Als Nederland in lockdown gaat, zal het kabinet daarom in eerste instantie alleen de mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten sluiten. Studenten moeten dan online onderwijs volgen.

Zal het werken?

Uit virologisch onderzoek blijkt dat het coronavirus zich moeilijker verspreidt via jonge kinderen en dat zij ook nauwelijks ziek worden. Het virus gaat wel rond onder studenten; dit was een van de groepen waarin het coronavirus afgelopen zomer zijn opmars begon.

Of het basis- en voortgezet onderwijs tijdens een lockdown openblijven, is de vraag. In maart besloot het kabinet na maatschappelijke druk alle scholen te sluiten. Die druk zal toenemen als steeds meer docenten ziek worden en uitvallen.

Verpleeghuizen/zorg

Wat kan het kabinet doen?

Sluiting van de verpleeghuizen, zoals in het voorjaar, moet koste wat kost voorkomen worden, zei minister Hugo de Jonge (zorg) de afgelopen maanden meermaals. Alleen ‘in het uiterste geval’ gaan verpleeghuizen dicht voor bezoek. De maatregel hakte er in het voorjaar in bij kwetsbare bewoners. De beslissing of een verpleeghuis open kan blijven, ligt daarom bij de instellingen zelf. Die kunnen dat volgens de minister het best zelf inschatten. De verpleeghuizen zeggen beter voorbereid te zijn, onder meer door afsluitbare corona-afdelingen.

Zal het werken?

Inmiddels zijn er meer beschermingsmiddelen in de zorg en krijgt zorgpersoneel voorrang in de teststraat. Toch zijn er zorgen, nu het aantal besmettingen in de verpleeghuizen stevig oploopt. Enkele instellingen gingen al over op een volledige bezoekersstop.

Sport

Wat kan het kabinet doen?

Sporten is belangrijk voor de afweer en voor de mentale weerbaarheid. Daarom laat het kabinet tot nu toe groepstrainingen met maximaal vier personen doorgaan, en zijn de sportscholen nog open. Maar als verdere ingrepen nodig zijn, dan zal het kabinet vermoedelijk de sport verder platleggen. Dan gaan de sportscholen dicht, en is sporten in de buitenlucht nog toegestaan met twee personen, op anderhalve meter afstand.

Zal het werken?

Het is onduidelijk hoeveel sport bijdraagt aan de verspreiding van het virus, schrijft het RIVM. Maar bij zweten en hijgen komen net als bij zingen en schreeuwen veel grote druppels vrij, waar veel virusdeeltjes in kunnen zitten. Bovendien leidt het openhouden van sportscholen tot verplaatsingen, wat het kabinet wil vermijden. Én mensen van 20 tot 35 jaar sporten veel, een leeftijdsgroep die veel bijdraagt aan de virusverspreiding.

Vervoer

Wat kan het kabinet doen?

Het aantal ‘verplaatsingen’ moet omlaag. We reizen al een stuk minder dan een paar weken geleden, zei Rutte afgelopen vrijdag, maar nog altijd meer dan in maart en april. Het kabinet kan ervoor kiezen ‘alleen noodzakelijke reizen’ toe te staan. Dat is nu nog niet zo. Nu geldt het advies ‘zo min mogelijk reizen’.

Zal het werken?

Ook dit afhankelijk van de bereidheid van mensen om minder te reizen. En in hoeverre werkgevers het toestaan dat mensen thuiswerken. Wat voor reis ‘noodzakelijk’ is, is immers nog altijd een eigen inschatting. In het uiterste geval kan het kabinet mensen een briefje van de werkgever of dokter verplicht stellen in het openbaar vervoer, zoals ook in andere landen gebeurde.

Winkels/publieke ruimte

Wat kan het kabinet doen?

Veel winkels waren tijdens de lockdown In het voorjaar dicht. De drukkere straten komen voor een groot deel doordat de winkels nu wel open zijn. Maar de winkelsluiting in maart en april was niet verplicht. Omdat ze aanspraak konden maken op steunpakketten van de overheid, gingen veel winkels vrijwillig dicht. In de routekaart van het kabinet is bij een lockdown geen verplichte winkelsluiting opgenomen. Of winkeliers – met de feestdagen in aantocht – nog een keer bereid zijn de deuren te sluiten, is de vraag.

Zal het werken?

Om de straten leger te krijgen, heeft het kabinet niet veel middelen meer achter de hand. Een avondklok werd een tijdlang genoemd, maar hiertegen is veel weerstand, ook binnen het kabinet. Bovendien is het ’s avonds al een stuk stiller op straat, door de horecasluiting en het verbod op drankverkoop na acht uur.

Lees ook:

De Eerste Kamer wordt bestookt met boze mails over de coronawet, maar dan de versie van vijf maanden geleden

Eerste Kamerleden zien hun mailbox overstromen: parlementariërs die voor de coronawet stemmen worden op een lijn gesteld met nazi’s. Na vijf maanden discussie neemt de Eerste Kamer de komende week het finale besluit over de coronawet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden