Omgang met burgers

‘Den Haag moet beter naar ambtenaren luisteren’

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt tijdens een hoorzitting van de tijdelijke commissie die onderzoek doet naar het functioneren van uitvoeringsorganisaties. Beeld ANP
CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt tijdens een hoorzitting van de tijdelijke commissie die onderzoek doet naar het functioneren van uitvoeringsorganisaties.Beeld ANP

Wetten zijn regelmatig te ingewikkeld. Als politici meer contact met ambtenaren hebben, is dat te voorkomen.

De politiek zadelt uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst, soms op met opdrachten die zij onmogelijk goed kunnen uitvoeren, vinden deskundigen Sandra van Thiel en Guido Enthoven. Zij adviseren om Kamerleden de mogelijkheid te geven rechtstreeks ambtenaren te benaderen. Dan komt de Kamer er eerder achter dat er iets mis is en leren politici om betere regels te maken.

Van Thiel, hoogleraar bestuurskunde, en Enthoven, oprichter van het Instituut Maatschappelijke Innovatie vielen het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt bij die ook meer rechtstreeks contact met ambtenaren wil. Zij werden maandag gehoord door een commissie van de Kamer die onderzoek doet naar de manier waarop de overheid met de burger omgaat en hoe dat anders kan. Den Haag ziet dat de burger regelmatig in de knel komt, de weg niet weet in het woud van regels of op onwillige ambtenaren stuit. Twee voorbeelden: ouders kwamen in de problemen met de kinderopvangtoeslag en herkeuring voor het aanvragen van een rijbewijs bij het CBR liepen spaak.

Volgens Van Thiel zeggen ambtenaren te makkelijk ‘ja’ tegen wensen van de Kamer of de minister. “Ze willen graag de minister een plezier doen en zeggen te vaak dat ze het wel even fixen.”

Beter zicht op de risico’s voor de Kamer

De Tweede Kamer komt er te laat achter dat regels te ingewikkeld zijn om uit te voeren. Enthoven: “Signalen van ambtenaren gaan laag voor laag naar de top van het ministerie. Het is net een fluisterspelletje. Iedere keer wordt een boodschap doorgegeven en aan het einde is de strekking veranderd. Dan vertelt de minister de Kamer dat het goed gaat terwijl de werkvloer een andere boodschap wilde afgeven.”

Kamerleden kunnen nu geen informatie opvragen bij ambtenaren. Dat heeft te maken met ‘de oekaze Kok’. Toenmalig premier Wim Kok signaleerde eind jaren negentig dat ambtenaren te vaak een eigen politieke agenda hadden. Zij roerden zich te veel met meningen in de publiciteit en voeden soms Kamerleden met (selectieve) informatie. Kok herstelde de oude regel dat het contact via de minister verloopt omdat ambtenaren niet zijn gekozen en geen politieke verantwoording afleggen.

Enthoven meent dat deze praktijk te ver is doorgeschoten. Er is de afgelopen decennia vaker gepleit voor ‘meer ontspanning’ en volgens hem moet daar nu werk van worden gemaakt. Uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst en het UWV kunnen beter laten weten hoe wetten in de praktijk werken. Ambtenaren zouden volgens Enthoven informatie moeten verstrekken en kunnen de uitleg over de politieke afweging aan de minister overlaten. Hij pleit er ook voor dat ministers bij voorstellen aangeven welke alternatieven zijn afgevallen. Dan krijgt de Kamer beter zicht op risico’s.

‘Het parlement komt in actie als er een schandaal is’

Kamerlid Pieter Omtzigt sprak maandag ook met de commissie. Hij zegt dat kritische ambtenaren soms worden weggehouden als hij met zijn collega’s op bezoek komt bij uitvoeringsorganisaties. “Zo komen signalen van de werkvloer niet naar voren.” De Tweede Kamer heeft ook boter op het hoofd, zegt Omtzigt. Zo is dezer dagen het Belastingplan voor 2021 aan de orde. Dat bestaat uit tien afzonderlijke wetten die de Kamer niet in een paar dagen kan doorgronden. “De Kamer klaagt, maar accepteert het toch.”

Omtzigt vindt dat de kwaliteit van de regels die de Tweede Kamer maakt omhoog moet. “De regels zijn zo ingewikkeld dat niemand ze kent. Als wij het niet begrijpen, moeten we tegen een wet stemmen. Kennis ontbreekt bij Kamerleden. Het parlement komt in actie als er een schandaal is, maar dan is het al te laat.”

Lees ook:
UWV worstelt met gaten tussen de wet en de praktijk

Bij het UWV zien ze graag de menselijke maat terug, maar de politiek bepaalt, bleek in Den Haag bij de enquêtecommissie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden