Stikstofcrisis

Den Haag kan er niet meer omheen tijdens de formatie: de stikstofuitstoot moet fors omlaag

Fractieleider Mark Rutte (VVD) en fractieleider Sigrid Kaag (D66)  staan maandag de pers te woord na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.  Beeld ANP
Fractieleider Mark Rutte (VVD) en fractieleider Sigrid Kaag (D66) staan maandag de pers te woord na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.Beeld ANP

Stikstof is een van de hete hangijzers in de formatie. Het besef groeit dat meer nodig is, óók bij politieke partijen.

Een serie rapporten en brandbrieven drukt politiek Den Haag met de neus op de feiten: er is veel meer nodig om de stikstofcrisis te bezweren. De vorig jaar aangenomen stikstofwet - een zwaarbevochten compromis - voldoet niet. Het draagvlak voor verdergaande maatregelen groeit onder formerende partijen.

Maandag lichtten twee ambtenaren van adviesgroep ABDTopconsult in de Tweede Kamer een recent stikstofrapport toe. Zij onderschrijven een eerdere oproep van stikstofadviseur Johan Remkes: de uitstoot moet fors verder omlaag. Nu koerst het kabinet op 26 procent stikstofreductie in kwetsbare natuurgebieden in 2030. Volgens Remkes moet dat zeker 50 procent zijn. Volgens de ambtelijke onderzoekers is in sommige gebieden zelfs 70 procent nodig.

Volgens D66-Kamerlid Tjeerd de Groot moet een nieuw kabinet hierover harde afspraken maken, omdat het er anders door de rechter toe gedwongen kan worden. Twee jaar geleden verklaarde de Raad van State het vorige stikstofbeleid failliet. Abrupt kwam de vergunningverlening tot stilstand. Om de crisis te bezweren, verlaagde het kabinet onder meer de maximumsnelheid op snelwegen.

Aanpassing juridisch kader

In de stikstofwet staat dat de natuur moet verbeteren en dat die niet moet verslechteren. De Groot: “Tot nu toe dacht het ministerie dat als je stikstofuitstoot tegengaat en de natuur herstelt, de natuur verbetert én niet verder verslechtert.” Probleem is alleen dat er door de jaren heen zoveel stikstof is opgehoopt, dat de natuur ook na herstel nog kan verslechteren. “Het lijkt me reëel dat de Raad van State in nieuwe zaken strenger zal oordelen.”

Stikstof is één van de hete hangijzers in de kabinetsformatie, die hortend en stotend op gang komt. De onlangs afgezwaaide informateur Herman Tjeenk Willink schaarde stikstof bij de vijf grote problemen waarover een kabinet harde afspraken moet maken.

Voor het demissionaire kabinet waren afspraken over de landbouw het ingewikkeldste deel van de stikstofaanpak. Vooral CDA en VVD waren huiverig om in te grijpen op het boerenerf. De landbouw - vooral de veeteelt - veroorzaakt bijna de helft van de landelijke stikstofuitstoot. Minister Carola Schouten introduceerde vrijwillige uitkoopregelingen voor boeren. Ook rekent zij op stalinnovaties. Volgens deskundigen is het maar de vraag of de uitstoot zo voldoende afneemt.

Toch kantelt het debat langzaam. Landbouworganisatie LTO riep vorige week op de stikstofuitstoot met 40 procent terug te brengen, meer dan in de stikstofwet. En VVD-prominenten Neelie Kroes en Melanie Schultz - die laatste verhoogde de maximumsnelheid naar 130 - ondersteunen een oproep van het Wereldnatuurfonds om de uitstoot te halveren.

Verhoogde klimaatdoelen

Volgens GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet moet een nieuw kabinet niet alléén naar stikstof kijken. “We zijn tot nu toe alleen bezig geweest met brandjes blussen, maar er moet een integraal pakket komen.” Daarin moeten ook klimaat en waterkwaliteit geregeld worden, vindt zij. “Europa verhoogt de klimaatdoelen en volgens een richtlijn moet al het water in 2027 schoon zijn. Nu kunnen we nog voorkomen dat dit net zo’n fiasco wordt als stikstof.”

PvdA-Kamerlid Joris Thijssen: “Dit moeten we óók voor de boeren goed regelen. Anders lossen we het stikstofprobleem op en staan we een jaar later weer voor CO2 voor de deur. En even later weer vanwege water.”

Ook bij het CDA, met van oudsher een grote boerenachterban, klinkt een ander geluid. “Het landbouwsysteem zoals het nu is, is uit de hand gelopen”, zegt Kamerlid Derk Boswijk. “Rentmeesterschap, een christelijke waarde, is bijzaak geworden.” Boswijk pleit voor een bredere blik op stikstof, waarbij de natuur verbetert en waarbij ook de boer profiteert. Daarvoor zullen boerenbedrijven minder intensief moeten werken. Veel boeren gingen de afgelopen decennia over op grootschalige productie, om nog iets te kunnen verdienen. Met alle kwalijke gevolgen van dien voor de natuur, door stikstof- en CO2-uitstoot.

Lees ook:

Stikstofcrisis vraagt om scherpe keuzes

Al twee jaar debatteert Nederland over stikstof. Tijdens de formatie moeten fundamentele oplossingen op tafel komen. Maar is de politiek daar aan toe?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden