ColumnLex Oomkes

Democratie is iets anders dan de volkswil

De democratie-opvatting van Thierry Baudet is op zijn minst erg mager. Waarom mogen kerken de klokken  op zondagochtend luiden en mag een moskee op vrijdag niet op een andere manier oproepen tot het gebed? Omdat ik het niet wil, aldus Baudet in een twistgesprek met collega Stevo Akkerman.

Het doet denken aan die man die in een straatinterview, ook in deze krant, ooit stelde dat Nederland geen democratie is. Waarom niet? Omdat ze niet doen wat ik wil.

Baudet verschuilt zich in gesprek met Akkerman niet achter het wat meer naar democratie riekende argument dat als de meerderheid van de kiezer het niet wil, de imam zijn mond moet houden. Nee, hij wil het niet en daarmee basta. Dat het ego van de man niet onderontwikkeld is, wisten we, al blijft het schokkend te constateren hoezeer het hem eigenlijk in de weg zit.

Maar ook het criterium dat een meerderheid beslist geeft blijk van een zeer beperkte democratie-opvatting. Als hij al had gewild, Baudet was er niet geweest met die vluchtweg.

Magere democratie-opvatting

In hetzelfde twistgesprek komt naar voren dat de parlementaire democratie voor Baudet heilig is. Hoe zich dat verhoudt tot zijn pleidooi voor het referendum blijft helaas onbesproken, maar ook hier geeft hij blijk van een zeer magere democratie-opvatting.

Tenminste, uit zijn opwinding over de macht van rechters in Nederland zou je de conclusie kunnen trekken dat, als de parlementaire democratie maar functioneert, de politiek de rechter negeren mag. Er zal in de democratie-opvatting van Baudet met andere woorden nooit ofte nimmer ruimte zijn voor een rechter om het stikstofbeleid van een kabinet in strijd te verklaren met Europese regelgeving.

Het is een opvatting die de populistische politieke stroming kenmerkt. Als je uitgaat van de premisse dat er zoiets is als een volkswil en als je ervan uitgaat dat die volkswil zich uit in een bij meerderheid in een parlement of voor mijn part in een referendum genomen besluit, is het vloeken in de democratische kerk als de rechter daar een streep door zou kunnen of mogen halen.

Rechters monddood maken

Het is daarom dat Baudet de pogingen van de Poolse regering rechters monddood te maken toejuicht en het besluit van de Kamer een werkgroep in te stellen, die gaat kijken naar de verhouding tussen de politiek en de rechterlijke macht, als een overwinning van Forum voor Democratie verkocht.

De voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak beklaagde zich in zijn nieuwjaarsrede over de kritiek van individuele politici op de rechterlijk macht. En dan vooral over het feit dat die kritiek niet vanuit de politiek zelf een fermer weerwoord krijgt.

De scheiding der machten is een essentieel onderdeel in een wat bredere opvatting over wat democratie is. Buiten kijf staat dat rechters meer invloed krijgen, zoals de initiatiefnemer van de door Baudet toegejuichte parlementaire werkgroep, VVD-Kamerlid Tobias van Gent, stelde. Maar hoe komt dat? Komt dat door een elitaire wil van de maatschappelijke groep waar rechters in verkeren en die denkt te weten wat goed voor ons is of ontstaat er ruimte door de onmacht van de politiek?

Dat debat wordt vervuild door het maakbaarheidsideaal van populisten als Baudet en Wilders. In dat ideaal staat de rechter realisatie van de volkswil in de weg. Net als in de jaren zeventig de rechter links in de weg stond toen die hen verbood het bevriende staatshoofd Johnson voor moordenaar uit te maken. Al ging het toen om bombardementen, ook destijds was maakbaarheid het politieke ideaal.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden