Debat woningmarkt

De wooncrisis? VVD en GroenLinks zien héél verschillende remedies

De woontoren B’mine in aanbouw op de noordelijke IJ-oever in Amsterdam. De bevolking van de hoofdstad blijft de komende jaren groeien. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De woontoren B’mine in aanbouw op de noordelijke IJ-oever in Amsterdam. De bevolking van de hoofdstad blijft de komende jaren groeien.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Er moet veel gebouwd worden om het tekort aan woningen weg te werken. Daarover zijn VVD en GroenLinks het eens. En verder over niets.

Het debat beginnen met een stelling van een partij die tussen hen in staat, het CDA? Het helpt niets. VVD-Kamerlid Daniel Koerhuis en Paul Smeulders van GroenLinks zijn het over bijna niets eens. Ook niet over wat het CDA-verkiezingsprogramma als reden van de wooncrisis noemt: ‘Het geloof in de vrije markt was te groot’.

Smeulders beaamt dat. “De kabinetten-Rutte hebben niets gedaan aan de wooncrisis. Het was: alle ballen op de markt. De gevolgen zijn desastreus.” 

Onzin, vindt Koerhuis. “De oorzaak van het woningtekort is dat we in 2010 net uit de grootste financiële crisis sinds de jaren dertig kwamen. Én er deden zich grote financiële schandalen voor bij woningcorporaties, waardoor die geen geld hadden om te bouwen.”

Daarna barst de discussie pas goed los.

Discussiepunt 1. Wie moet er zorgen voor nieuwbouw om het woningtekort weg te werken? Vooral woningbouwcorporaties (GroenLinks) of vooral marktpartijen (VVD)?

Koerhuis: “De sociale huursector zit verstopt met grote aantallen scheefhuurders, mensen die te veel verdienen voor een sociale huurwoning. Dus moet er doorstroming op gang komen naar koop- en middeldure huurwoningen. Die moeten we bouwen. Daar zijn de corporaties niet voor, die krijgen hun eigen bouwplannen op het gebied van sociale huur al niet eens uitgevoerd.

“En de rijksoverheid? Het zijn bouwers die bouwen, niet overheden. Een liberaal kijkt allereerst: welke remmen zijn er? Het zit ‘m vooral in het aanwijzen van bouwlocaties, en dan met name in Noord-Holland en Utrecht - niet toevallig provincies waar GroenLinks de grootste is. Daar geldt de ideologie dat er binnen de steden moet worden gebouwd. Dat schiet niet op.”

Smeulders: “Wonderlijk. We hebben tien jaar Rutte achter de rug en toch geeft de VVD keer op keer lokale bestuurders de schuld van de wooncrisis. Er wordt trouwens nergens méér gebouwd dan in Noord-Holland en Utrecht.

“GroenLinks is blij met de corporaties, maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk met als doel: een betaalbare woning voor iedereen. Anders dan projectontwikkelaars zitten ze erin voor de lange termijn. Particuliere beleggers hebben de afgelopen jaren amper betaalbare woningen gebouwd, die bouwen liever duurdere woningen waar ze meer aan kunnen verdienen.”

Daniel Koerhuis (VVD):  “Wij willen iedereen een kans geven een woning te kopen.
Daniel Koerhuis (VVD): “Wij willen iedereen een kans geven een woning te kopen."Beeld ANP

Discussiepunt 2. Moet de verhuurderheffing, een belasting voor corporaties die hen 2 miljard per jaar kost, worden afgeschaft (GroenLinks) of blijven bestaan (VVD)?

Smeulders: “Die verhuurderheffing, bedacht door VVD-minister Stef Blok,  is een ideologisch instrument, ingezet tegen corporaties en bedoeld om het aantal sociale huurwoningen te verkleinen. Vanaf de invoering is de nieuwbouw door corporaties gehalveerd. Die heffing moet afgeschaft worden, zodat corporaties weer meer kunnen bouwen.”

Koerhuis: “De daling van de bouwproductie door corporaties was al ingezet voordat de verhuurderheffing ingevoerd werd. Die financiële schandalen bij corporaties, díe hebben de boel onder druk gezet. En we hebben inmiddels een korting op die heffing ingevoerd, voor elke nieuw gebouwde woning. Zó stimuleer je nieuwbouw.

“Als je die heffing afschaft, levert dat geen enkele woning extra op, want corporaties hebben op dit moment nog geld genoeg – ze hebben alleen te weinig plancapaciteit. En afschaffing kost de overheid geld, dat gaat ten koste van iets anders, van zorg of onderwijs. Gratis geld bestaat niet.”

Smeulders: “Dat is flauw, die tegenstelling met zorg en onderwijs. Intussen deelt de VVD wel belastingcadeautjes uit aan grote bedrijven, dat kan kennelijk wel. Hoe kunt u uitleggen dat corporaties die bouwen voor mensen met een kleine portemonnee 2 miljard belasting moeten betalen, terwijl huisjesmelkers en speculanten die er zitten voor hun eigen winst dat niet hoeven?”

Paul Smeulders (GroenLinks): “Op de vrije markt zijn de huren zo achterlijk hoog dat je er de helft van je inkomen aan kwijt bent.” Beeld ANP
Paul Smeulders (GroenLinks): “Op de vrije markt zijn de huren zo achterlijk hoog dat je er de helft van je inkomen aan kwijt bent.”Beeld ANP

Discussiepunt 3. Voor wie is de sociale huursector bedoeld? Alleen voor mensen met echt lage inkomens (VVD) of ook voor mensen die iets meer verdienen (GroenLinks)?

Koerhuis: “Sociale huur is er voor mensen met een kleine portemonnee. Het is de omgekeerde wereld: GroenLinks, dat zich sociaal noemt, zegt dat ook hogere inkomens er moeten kunnen wonen. Zo maak je de wachtlijst nog langer. Ik zeg: laten we die wachtlijsten zo kort mogelijk houden voor mensen die zich niet kunnen redden op de woningmarkt.

“Veel mensen hebben het momenteel moeilijk op de woningmarkt, ja. Daarom hebben we meer woningen nodig, vooral koop- en middenhuurwoningen, zodat de doorstroom uit de sociale sector op gang komt en de wachtlijsten voor mensen met een laag inkomen korter worden.”

Smeulders: “Even wat cijfers. In 1990 had 12 procent van de bewoners van een sociale huurwoning een laag inkomen, nu 50 procent. Dat is gevolg van doelbewust VVD-beleid. De boodschap van de VVD aan politieagenten, aan verpleegkundigen, aan al die mensen met een laag middeninkomen is: als je net te veel verdient, koop je toch gewoon of huur je in de vrije sector?

“Het probleem is: veel mensen kúnnen niet kopen, vanwege de gestegen prijzen. En op de vrije markt zijn de huren zo achterlijk hoog dat je er de helft van je inkomen aan kwijt bent. Zorg dus voor veel meer sociale huurwoningen, waar ook mensen met een middeninkomen terecht kunnen.”

Koerhuis: “Wij willen iedereen een kans geven een woning te kopen. Dan bouw je vermogen op, dat is goed voor later, het geeft mensen ook verantwoordelijkheid voor eigen woning. Wij geloven echt dat mensen dát willen. Dan moet je dus zorgen voor genoeg koopwoningen.

“Ja, koopwoningen zijn te duur. Maar waarom? Omdat gemeenten de bouw van sociale huurwoningen subsidiëren met kortingen op de grondprijs. Om een project nog rond te kunnen rekenen, moeten beleggers de prijs van andere nieuwbouwwoningen verhogen.”

Smeulders: “Nu komt de aap uit de mouw. De VVD heeft een afkeer van sociale huur. Intussen worden steeds meer woningen opgekocht door beleggers. Minister Blok reisde zelfs naar Hongkong, naar Tokio om buitenlandse investeerders over te halen om sociale huurwoningen te kopen. Wie zijn daarvan de dupe?

“De vraag is: voor wie zit je in de politiek? Ik kom op voor starters, huurders, mensen met een middeninkomen. De VVD voor huisjesmelkers, speculanten en investeerders die goud geld verdienen over de ruggen van huurders die geen kant op kunnen.”

Discussiepunt 4. Moeten de huren in de vrije sector aan banden worden gelegd (GroenLinks) of schrikt dat de private investeerders af die we juist nodig hebben (VVD)?

Smeulders: “Jarenlang rechts beleid heeft van volkshuisvesting een markt gemaakt. Maar huisvesting is geen handelswaar. Daarom willen wij de huurprijzen maximeren. Nu geldt het puntenstelsel, waarmee de prijs van een woning wordt bepaald tot een huur van 750 euro. Wij willen dat het voor álle huurwoningen geldt. Dan zal de huur vaak honderden euro’s per maand lager uitvallen.

Koerhuis: “GroenLinks draait ons een rad voor de ogen. Het eerlijke verhaal is: als woningen in de vrije huursector onder de kostprijs verhuurd moeten worden, wat gebeurt er dan? Dan worden ze verkocht, dan houd je dus nóg minder huurwoningen over. We hebben al de kleinste vrije huursector ter wereld, en als we GroenLinks volgen, blijft daar niets van over. De beste bescherming die we huurders kunnen geven is: meer nieuwbouw. Niet: huurwoningen in de uitverkoop zetten.”

Smeulders: “Het duurt jaren voordat nieuwbouw het tekort heeft opgelost. In de tussentijd moet je zorgen dat steden betaalbaar blijven. Misschien zeggen huisjesmelkers die uit zijn op torenhoge winsten inderdaad: als ik minder huur kan vragen, ga ik verkopen. Maar dan betaalt de bewoner straks geen 1400 euro huur meer, maar 900 euro aan hypotheeklasten voor diezelfde woning.”

Lees ook:

Minister Kajsa Ollongren: ‘Nee, de woningmarkt is niet af. Er moet veel gebeuren’

Ze staat niet per se bekend als een groot prater, maar minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken praatte ‘de blaren op haar tong’ om de woningmarkt uit het slop te trekken. Tot irritatie van critici. Want wat bereikte ze nou met al dat praten? Een terugblik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden