Handreiking

De verhuurderheffing lijkt haar beste tijd gehad te hebben – maar wat was ooit het idee erachter?

Jesse Klaver (Groenlinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.  Beeld ANP
Jesse Klaver (Groenlinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.Beeld ANP

De afschaffing van de verhuurderheffing – ingevoerd in de nasleep van de financiële crisis – lijkt dichterbij dan ooit. Corporaties klagen al jaren, maar nu willen ook steeds meer politici ervan af.

Gaat de verhuurderheffing nu eindelijk van tafel?

Die kans lijkt in ieder geval groter dan ooit. “Ik ben niet getrouwd met de verhuurderheffing”, zei demissionair premier Mark Rutte donderdag op de tweede dag van de Algemene Beschouwing in de Tweede Kamer. Er viel best over te praten, zei hij ook. Opvallend, want zijn partij de VVD is al jaren mordicus tegen afschaffing van de heffing die ooit als crisismaatregel werd ingevoerd.

Over de heffing is al jaren veel te doen. Corporaties roepen al tijden dat de ruim 2 miljard euro aan belasting hun investeringsmogelijkheden uitholt. En in februari van dit jaar schaarde minister Kajsa Ollongren van wonen zich in deze krant achter hen. “Dit moet worden opgelost”, zei Ollongren. “Anders kunnen corporaties hun kerntaak niet meer uitvoeren, namelijk zorgen voor betaalbare huren, bouwen en ook nog verduurzamen.” Maar, zei ze toen ook, afschaffing is niet aan haar. Daar gaan de formerende partijen straks over.

In afwachting van de formatie lijkt een Kamermeerderheid wel te voelen voor verlaging of zelfs afschaffing van de heffing. Of het daadwerkelijk tot aanpassing zal komen, zal aan het eind van deze dag blijken. Maar er ligt in ieder geval een motie van PvdA en GroenLinks klaar die het kabinet oproept tot afschaffing van de heffing.

Hoe zijn we ook alweer aan die heffing gekomen?

Het was vlak nadat corporatiebestuurders onder vuur waren komen te liggen. Er kwamen verhalen aan het licht van directeuren die met huurdersgeld Maserati’s met chauffeur hadden aangeschaft, van bestuurders die speculeerden met gemeenschapsgeld en zich meer als belegger dan als volkshuisvester gedroegen. Het was ook de periode dat Nederland in een diepe financiële crisis gedompeld was. De werkloosheid was hoog, bijna een miljoen koopwoningen stonden onder water en het kabinet moest een flink begrotingstekort dichten. Dat wilde het deels oplossen door de bezitters van sociale huurwoningen extra te belasten.

Corporaties kregen de opdracht zich enkel en alleen toe te leggen op het verhuren en bouwen van sociale huurwoningen. Dat hun reputatie verslechterd was, kwam het kabinet goed uit. In 2014 kregen corporaties de zogeheten verhuurderheffing voor de kiezen van in eerste instantie 50 miljoen. Vier jaar later zou die zijn opgelopen tot 1,7 miljard. Een crisismaatregel, zo beloofde het kabinet. Als zou blijken dat de heffing op wat voor wijze dan ook schadelijk was voor corporaties, dan zou hij in 2016 worden aangepast, zo stond er ook in de beleidstekst. Een aanpassing kwam er ondanks de klachten van corporaties niet. Inmiddels is de heffing opgelopen tot zo’n 2 miljard per jaar. Wel hebben verhuurders van sociale huurwoningen de afgelopen jaren verschillende kortingen gehad.

Was die verhuurderheffing schadelijk?

Corporaties klagen sinds de invoering steen en been over de heffing. Voor de heffing bouwden de corporaties jaarlijks zo’n 30.000 nieuwe woningen per jaar. Dat waren niet alleen sociale huurwoningen, maar ook middeldure huur- en koopwoningen. In 2014, het eerste jaar dat de heffing betaald moest worden, kelderde dat aantal gebouwde huizen naar zo’n 17.000 en in de jaren erna lukte het corporaties amper om boven de 15.000 woningen per jaar uit te komen. “We waren er toen niet blij mee”, zei directeur Hester van Buren van Rochdale in 2019 in deze krant. “Maar soms moet je stilzitten als je geschoren wordt, zeg ik maar. We hebben inmiddels ook kunnen laten zien dat die fraude maar bij een paar corporaties speelde. Die heffing is ook onrechtmatig.”

Waarom is de heffing nu pas, na acht jaar bestaan, zo omstreden?

In corporatieland is de heffing altijd omstreden geweest. Toenmalig minister Stef Blok, in het tweede kabinet-Rutte verantwoordelijk voor de woningmarkt, hield corporaties jarenlang voor dat ze aan een Dagobert Duck-complex lijden. Ze klagen over te betalen belastingen, maar stoppen ondertussen hun oude sokken vol met geld. Rijk, maar gierig, was zijn stelling. Ook in de Tweede Kamer was er lange tijd geen gehoor voor het verweer van corporaties.

Tot de wooncrisis een steeds prominentere plek kreeg op de politieke agenda. Nederland kampt met een tekort van zo’n 300.000 woningen, telt nog amper vrijesectorwoningen met een huurprijs van onder de 1000 euro en heeft in tien jaar een kleine 20.000 daklozen erbij gekregen. Toenmalig minister van wonen Blok vestigde zijn hoop op marktpartijen om te voorzien in de vraag naar woningen. Nu die tekortschieten in een tijd van hoge woningnood, kijkt de politiek toch naar corporaties, die hun oude rol als grootschalig woningbouwer kunnen oppakken.

Lees ook:

Liveblog Algemene Politieke Beschouwingen

Rutte vindt een ministerie van wonen een goed idee en belooft de Kamer deze tweede dag van de Algemene Beschouwingen nóg vrolijker te zijn. Volg in dit liveblog het belangrijkste politieke debat van het jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden