Formatie

De uitvoering wordt nog een lastiger klus dan het regeerakkoord zelf

VVD-fractievoorzitter Mark Rutte spreekt na het bereiken van een onderhandelaarsakkoord voor een nieuw kabinet met de verzamelde pers voor het Logement. Beeld ANP
VVD-fractievoorzitter Mark Rutte spreekt na het bereiken van een onderhandelaarsakkoord voor een nieuw kabinet met de verzamelde pers voor het Logement.Beeld ANP

De langste formatie ooit nadert zijn einde. Woensdag presenteren VVD, D66, CDA en ChristenUnie hun plannen. De uitvoering ervan wordt de grootste opgave.

Wendelmoet Boersema

Eindelijk, daar was dan op maandagavond de verlossende mededeling. De vier partijen hebben een onderhandelaarsakkoord bereikt. “Ik leg dit met plezier en hoop voor aan de fractie”, aldus D66-leider Sigrid Kaag. CDA-leider Wopke Hoekstra vergeleek het met ‘een tangverlossing’, negen maanden na de verkiezingen, maar is ‘tevreden’. Christen-Unie-leider Gert-Jan Segers voelt vooral ‘een grote verantwoordelijkheid’ om nu aan de slag te gaan. Volgens hem was het ‘geven en nemen’. VVD-leider Mark Rutte wilde niets inhoudelijks zeggen anders dan dat het akkoord nu eerst naar de fracties gaat.

Daarmee gloort het einde van de langste formatie die Nederland ooit heeft gehad. Maandag stond de teller op 271 dagen. De Tweede Kamer zal later deze week waarschijnlijk Mark Rutte aanwijzen als formateur, die zijn vierde kabinet in elkaar mag zetten. Hij maakt daarmee kans de langstzittende premier te worden, een record dat nu nog in handen is van Ruud Lubbers.

Voor de inhoud en details van het regeerakkoord is het dus nog even geduld oefenen. Maandag zetten de onderhandelaars van VVD, D66, CDA en ChristenUnie de laatste puntjes op de i. Misschien bespraken ze tijdens hun laatste uurtjes in het Haagse Logement hoe ze het verhaal woensdag naar buiten gaan brengen. Een passende titel schijnt al gevonden te zijn voor het regeerakkoord, waarover Rutte, Kaag, Hoekstra en Segers en hun secondanten vanaf oktober bijna dagelijks hebben onderhandeld.

Een zwarte rand

Het vorige akkoord van dezelfde vier partijen in 2017 heette Vertrouwen in de toekomst. Een titel die achteraf – met de toeslagenaffaire en de kabinetsval – een zwarte rand kreeg. Het derde kabinet-Rutte kwam goed uit de startblokken, maar belandde vanaf de tweede helft van het jaar 2019 in zwaarder weer. De stikstofcrisis, protesten op het Malieveld van boeren, docenten, studenten en klimaatactivisten en verzuurde onderlinge verhoudingen zetten de coalitie en de relatie met de oppositie onder druk. En toen moest de pandemie nog uitbreken. Het kabinet hield vol, maar trad met de finish in zicht nog af vanwege het ongekend onrecht dat de toeslagenouders is aangedaan.

Nu heeft een nieuw, vierde, kabinet onder leiding van dezelfde premier de opdracht te werken aan herstel van vertrouwen, in een samenleving die gehavend is door de coronacrisis. De afgelopen week druppelde alvast het zoet uit de nieuwe plannen naar buiten. Er zijn vele tientallen miljarden beschikbaar om de levensgrote problemen in samenleving en bestuur op te lossen. De beloftes zijn groot: grotendeels gratis kinderopvang, miljarden voor klimaat, onderwijs en wonen, gelijktrekken van salarissen in het onderwijs, een ander leenstelsel.

Tegen dat extra geld zal niemand bezwaar hebben. Maar nog niet bekend is hoe de pijn van de noodzakelijke compromissen is verdeeld. Vooral op het gebied van klimaat en migratie lopen de opvattingen van de partijen sterk uiteen, en zullen ze harde keuzes hebben moeten maken. Over vliegveld Lelystad, rekeningrijden, de toekomst van kernenergie of de intensieve landbouw, het toelaten van meer vluchtelingen, de eisen voor integratie: de éne of de andere partij zal het zwaar krijgen bij de verdediging van de afspraken tegenover de achterban.

Wachten op uitvoering

De grootste klus voor de toekomst is daarentegen de uitvoering van beleid, zo bleek zeker uit de afgelopen regeerperiode. Neem de vastgelopen hersteloperatie voor gedupeerde toeslagenouders of de afhandeling van aardbevingsschade in Groningen. Een speciale commissie analyseerde de problemen bij instanties als het UWV, de Belastingdienst, het CBR en het IND, maar ook de conclusies daarvan wachten nog op uitvoering.

Het vierde kabinet zal dus vooral hiermee aan de slag moeten. Hoe krijgt het de menselijke maat terug in het bestuur, hoe zet het plannen daadwerkelijk om in praktijk en hoe heelt het de scheuren in het vertrouwen van de burgers. Kortom, de nieuwe bestuurscultuur wordt de grootste opgave.

Maar eerst wacht de beoogde coalitie nog een debat in de Tweede Kamer over het regeerakkoord, naar alle waarschijnlijkheid vrijdag. De vier partijen zijn al druk bezig om geschikte ministers te zoeken. In januari staat de nieuwe ploeg dan op het bordes van Paleis Huis ten Bosch.

(Dit stuk is in de loop van 13 december meerdere keren ververst)

De weg naar het regeerakkoord van Rutte IV:

15 januari: Kabinet Rutte III valt over toeslagenaffaire

17 maart: verkiezingen. VVD grootste partij, D66 wint fors, CDA verliezer. Oude coalitie wint 2 zetels.

25 maart: Vertrouwenscrisis vanwege foto papieren van informateur Ollongren met ‘Omtzigt, functie elders’

1 april: Kamerdebat met aangenomen motie van afkeuring (steun CU en D66) en nipt verworpen motie van wantrouwen oppositie tegen demissionair premier Rutte.

30 april: eindverslag informateur Tjeenk Willink. ‘Iedereen in Den Haag is mogelijk deel van het probleem, dus ook mogelijk deel oplossing.’

Eind mei: informateur Mariëtte Hamer ziet dat blokkade zich aftekent: VVD en CDA willen niet met twee linkse partijen, D66 wil niet met ChristenUnie, PvdA en GroenLinks willen niet zonder elkaar

22 juni: Hamer signaleert ‘koudwatervrees’ en vraagt Kaag en Rutte om in de zomer plannen op papier te zetten.

2 september: Tweede rapportage Hamer: partijen stappen niet over hun schaduw. ‘De lijntjes zijn broos.’

8 september: Informateur Johan Remkes begint aan zijn missie, verkent minderheidskabinet.

16 en 17 september: Kaag en Bijleveld (CDA) treden af als (demissionair) minister over evacuaties Afghanistan

26 september: Kaag geeft onverwacht ‘blokkade’ van CU op. Ze wil een meerderheidskabinet, D66 stemt vier dagen later in met onderhandelingen met VVD, CDA en ChristenUnie.

5 oktober: Informateur Wouter Koolmees (D66) komt Remkes versterken. Hierna komen onderhandelingen op stoom.

28 oktober: Formatie officieel de langste ooit, breekt record van de 225 dagen van Rutte III

17 november: ‘Treindocument’ dat Segers in de trein liet liggen laat ‘groen en progressief’ regeerakkoord VVD/CDA zien (uit september).

15 (?) december: VVD, D66, CDA en ChristenUnie presenteren regeerakkoord.

Lees ook:

Dezelfde fracties, maar een fris elan? Dit staat kabinet-Rutte IV te wachten

Begin 2022 staan ze op het bordes, de ministers (helft man, helft vrouw) van het vierde kabinet onder leiding van premier Mark Rutte. Onder welk gesternte zullen zij hun werk moeten doen?

Lekken uit het regeerakkoord: eerst het zoet, dan het zuur

Van gratis kinderopvang tot terugkeer van de basisbeurs: wat nu op straat ligt van het regeerakkoord, stemt menigeen vrolijk. Nu het totaalpakket nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden