ColumnLex Oomkes

De trias politica wordt een duas politica en echt verbazen doet dat niet

Volgens Thierry Baudet is het niet meer dan logisch dat partijen als D66, GroenLinks en de PvdA niet bereid zijn na te denken over de vraag of de scheiding der machten in dit land nog wel in balans is. Meer dan zestig procent van de Nederlandse rechters stemt immers op één van die drie partijen, aldus Baudet maandag tijdens een hoorzitting.

Of er een verband is tussen de toenemende macht van rechters en hun stemgedrag is een interessante, maar met de cijfers van Baudet nog niet overtuigend beantwoorde vraag. In de sterk gepolariseerde en gepolitiseerde verhoudingen van het moment kan het kennelijk niet anders dan dat je met verdachtmakingen je punt moet maken.

Dat wil nog niet zeggen dat Thierry Baudet complete onzin debiteert als hij stelt dat de rechterlijke macht in dit land te veel macht krijgt en dat daarmee de trias politica uit balans geraakt is. Het parlementaire onderzoek naar de vraag of er een dikastocratie – een regering door rechters – in Nederland is ontstaan, is een product van Baudets ijver. Dat die ijver vooral partijpolitiek wordt geëtaleerd, maakt zijn zaak weliswaar zwakker, maar het probleem niet kleiner.

Voor twijfel aan de motieven van Baudet is reden genoeg.  Hij ontkent immers graag en met verve eventuele klimaatproblemen en vindt pogingen de uitstoot van kooldioxide te verlagen water naar de zee dragen. Geen wonder dat hij de uitspraak van de rechter in de door Urgenda aangespannen zaak tegen de staat aangreep om de dikastocratie op de politieke agenda te krijgen.

Toch is er, ook volgens de maandag door de Kamercommissie geraadpleegde juridische deskundigen, wel degelijk iets aan de hand – of je nu een klimaatdrammer of een -ontkenner bent. De uitspraak dat de overheid zich zo snel mogelijk moet gaan houden aan de zelf gestelde milieudoelen is gebaseerd op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, een verdrag uit 1956 waarvan het tweede artikel stelt dat elke mens een recht op leven heeft.

De politiek heeft de interpretatie van verdragsregels verwaarloosd

Wat dit recht op leven allemaal inhoudt, is zaak voor rechters. Is het dan gek dat rechters beleid maken? Hen wordt immers gevraagd een dermate ruim uitgangspunt naar de praktijk te vertalen, vroeg Baudets partijgenoot en fractievoorzitter van Forum in de Eerste Kamer, Paul Cliteur, zich onlangs al af in het debat in de senaat.

Het fundamentele probleem volgens de juristen is dat de Nederlandse politiek de interpretatie van Europese (in dit geval) verdragsregels heeft verwaarloosd. De rechter die wordt gevraagd om een oordeel en daarbij dit artikel toe te passen, heeft geen enkel houvast gekregen van de wetgevende macht in dit land zelf.

De trias politica is niet langer een evenwichtig stelsel, waarin de drie machten, de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht elkaar in balans houden. De trias politica is een ‘duas politica’ geworden, meent Cliteurs collega-hoogleraar in Leiden, Andreas Kinneging. Twee machten moeten zorgen voor de macht en de tegenmacht, terwijl er ergens af en toe nog een appendixje van de regering, in casu het parlement, van zich laat horen. Niet om beslissend de trias politica in ere te herstellen, maar vooral om onmacht te etaleren.

Zo wordt het probleem van de dikastocratie teruggebracht tot wat het werkelijk is: de crisis in de hedendaagse politiek en de afbrokkelende betekenis van het Nederlandse als vertegenwoordiging van het soevereine volk. Je mag een rechter niet verwijten het gat op te vullen dat de politiek nu al decennialang laat vallen.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden