Toeslagenaffaire

De spanning stijgt: valt kabinet Rutte op de valreep toch na rapport toeslagenaffaire?

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Welke conclusies verbindt het kabinet aan het vernietigende rapport van de parlementaire commissie Kinderopvangtoeslag? Dinsdag praat de premier met de meest betrokken bewindslieden tijdens het kerstreces in het Catshuis.

De conclusies van de commissie dreunen nog na op het Binnenhof. Premier Mark Rutte wil liefst de tijd nemen en pas in januari met een gedegen reactie komen. Maar krijgt hij daar wel de tijd voor? Het kan soms snel gaan in politiek Den Haag.

Tijdens het speciaal ingelaste Catshuisberaad, dat dinsdagmiddag om 13.00 uur begint, liggen drie onderwerpen op tafel. Allereerst een snellere en ruimhartige compensatie voor de ouders. Vervolgens zal het kabinet antwoorden moeten geven over de schendingen van de rechtsstaat en de ‘bij herhaling ontijdige, onvolledige en onjuiste’ informatie aan de Tweede Kamer.

Het meest cruciaal is de vraag of het derde kabinet van Rutte politieke verantwoordelijkheid gaat nemen. Er zijn in de parlementaire geschiedenis kabinetten en bewindslieden om minder zware redenen gevallen. Zo is alleen al het punt van onjuiste informatievoorziening in Den Haag een politieke doodzonde, waarvoor vaak bewindslieden zijn afgetreden.

Toch is deze situatie uniek. Niet eerder zijn zo kort voor de verkiezingen drie lijsttrekkers persoonlijk beschadigd door conclusies van een parlementaire onderzoekscommissie. Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) vanuit het kabinet, en PvdA-leider Lodewijk Asscher als voormalig vicepremier en minister van sociale zaken.

Persoonlijke excuses

De druk van binnen en buiten de partijen neemt de afgelopen dagen toe om nú direct verantwoordelijkheid te nemen. Zelfs Asscher voelt dat, terwijl hij niet in dit kabinet zit. De toeslagenaffaire wordt hem zwaar aangerekend, juist omdat zijn PvdA een schild voor de zwakkeren zegt te zijn. Asscher besloot zondagavond dan ook persoonlijk excuses te maken aan de getroffen ouders.

Voor alle drie de partijen geldt dat het niet in het partijbelang is om zo vlak voor de verkiezingen een lijsttrekker te zien sneuvelen. Rutte wil de koninklijke weg bewandelen en eerst de ouders helpen met een fatsoenlijke reactie op het rapport. Maar het is niet ondenkbaar dat D66 of de ChristenUnie eerder de stekker uit het kabinet trekken. Het is ook mogelijk dat Asscher in dit kerstreces besluit op te stappen als lijsttrekker. De PvdA moet dan razendsnel op zoek naar een nieuwe partijleider. Dat kan nog net, omdat partijen tot 1 februari de tijd hebben om hun lijst met kandidaten in te leveren.

Consequenties

Als Asscher opstapt, kan een kabinet dan nog aanblijven? Rutte zegt het vooral belangrijk te vinden wat het kabinet moet doen om de ouders genoegdoening te geven. Kan dat worden bereikt met een goede uitleg en een groots gebaar richting deze ouders? Moet Ruttes partijgenoot Eric Wiebes terugtreden, of moet het hele kabinet gaan? “Wat is voldoende”, zei Rutte vrijdag retorisch. Wiebes, in het vorige kabinet als staatssecretaris financiën, verantwoordelijk voor de toeslagen, zei bij BNR-radio zeker niet alleen te zullen opstappen.

De vraag is ook wat de consequenties zullen zijn voor Rutte en Hoekstra bij een val van dit kabinet. Kunnen ze nog door als lijsttrekker? Het CDA zal vrijwel zeker met Hoekstra doorgaan. De partij kan het zich domweg niet veroorloven hem te laten gaan. Hoekstra is pas recent op het schild gehesen, nadat Hugo de Jonge zich terugtrok.

De VVD staat met Rutte tot nu toe eenzaam hoog in de peilingen. Uitgerekend de premier kan zich een deuk in zijn imago wel permitteren. Toch zou het opmerkelijk zijn als Rutte, na een val van zijn kabinet, opnieuw lijsttrekker wordt.

Lees ook:

Lodewijk Asscher maakt excuses voor rol in toeslagenaffaire

PvdA-voorman Lodewijk Asscher heeft zondag zijn excuses aangeboden voor zijn rol in de affaire met de kinderopvangtoeslag. Asscher was minister van Sociale Zaken tussen 2012 en 2017, toen veel ouders onterecht als fraudeur werden aangemerkt.

En lees hier het toeslagendossier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden