Hans Borstlap.

InterviewHans Borstlap

‘De situatie van zelfstandigen en werknemers moet naar elkaar toe groeien’

Hans Borstlap.Beeld ANP

Een flexibele arbeidsmarkt, en meer bescherming voor zzp’ers. Dat adviseert de commissie-Borstlap. ‘In ons advies zit zoet en zuur, lief en leed.’

Arbeid verbrokkelt door te veel flexcontracten, oordeelt de commissie-Borstlap. Het is zo erg dat het economisch, sociaal en maatschappelijk ongezond wordt, zegt voorzitter Hans Borstlap.

In haar eindrapport schetst de commissie een arbeidsmarkt waarin goedkope flexwerkers hun risico op ziekte en werkloosheid afwentelen op de maatschappij. Tegelijkertijd hebben werkgevers last van hoge kosten en gebrek aan wendbaarheid bij het vaste personeel.

Een fundamentele verandering is nodig, adviseert de commissie aan het kabinet. “Wij willen een meer gelijke situatie voor alle werkenden, zelfstandigen en werknemers. Als je externe flex ontmoedigt, moet daar interne wendbaarheid binnen bedrijven tegenover staan.”

Dat kan, zegt de commissie, door werkgevers de kans te geven om eenzijdig de arbeidsovereenkomst aan te passen. Zit het even niet mee, dan kan een werkgever zijn werknemer opdragen bijvoorbeeld 20 procent minder te werken.

Zo’n deeltijdontslag moet dus makkelijker worden?

“Neem die werkgever in het Westland die ziet dat zijn omzet door de brexit daalt met 20 procent. Nu werkt hij met flexkrachten. Gaat het minder, dan laat hij die tijdelijke contracten aflopen en zitten die mensen werkloos thuis. Als hij geen externe flexkrachten heeft, neemt zijn behoefte aan wendbaarheid niet af. Wij willen dat die werkgever intern wendbaar is, zonder externe flexkrachten.”

Zet u daarmee niet een andere deur open voor werkgevers? Flexkrachten worden duurder, dan maar bezuinigen via zo’n deeltijdontslag?

“Het kan alleen bij bedrijfseconomische problemen via heldere criteria en het is tijdelijk. Wij geven er de voorkeur aan om de pijn te verdelen over meer werknemers. Anders vliegt een deel van het personeel eruit. Die zijn dan pas echt onzeker. De werkgever moet ook kijken wie het kan. De een heeft een werkende partner en zegt: ‘Laat mij maar een tijdje minder werken’. De ander is kostwinner en kan het geld moeilijker missen. Het is maatwerk. Uiteindelijk moet de rechter preventief toetsen.”

U adviseert ook dat alle werkenden fundamentele rechten moeten krijgen. Hoe?

“Zzp’ers moeten een basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid krijgen. Een bouwvakker die nu geen verzekering heeft en zo zijn prijs kan drukken, loopt het risico dat hij in de bijstand komt als hij naar beneden valt. Voor werknemers in vaste dienst blijft de arbeidsongeschiktheidsverzekering onveranderd.

“Iedereen krijgt bovendien een individuele leerrekening, een budget om vanaf de geboorte te leren. Het budget is afgestemd op universitair onderwijs en dus heeft iemand die mbo heeft gevolgd en op zijn vijftiende is gaan werken op zijn dertigste nog veel van zijn scholingspotje over.

“Er komen wat ons betreft ook loopbaanwinkels waar mensen praten over wat ze graag willen, wat ze aan extra kennis nodig hebben. Je moet werknemers en mensen met een uitkering helpen om hun scholingsbudget te gebruiken. Het potje wordt gedurende de loopbaan aangevuld, bijvoorbeeld door de transitievergoeding, maar dat is uitwerking.”

Wat betekenen deze plannen voor een bedrijf als Deliveroo, de bezorgdienst die besloot alleen nog maar met zzp’ers te werken?

“Niet zo zeer de bedoeling, maar de feitelijke werksituatie bepaalt of je werknemer of zelfstandige bent, stellen wij voor. Ben je ingebed in de organisatie, doe je wat de werkgever wil, dan ben je al gauw werknemer. Handhaving op oneigenlijk ondernemerschap wordt makkelijker, omdat het duidelijker is.”

Hoe moet het dan met een ict-consultant die twee jaar als zzp’er aan een project werkt bij een bedrijf? Die is toch ook onderdeel van het bedrijf waar hij aan de slag is?

“Er blijven grensgevallen. We lossen niet alles op. Maar wel 80 procent. Het moet zo duidelijk mogelijk worden.”

Wat levert uw advies op? Moet er een ‘werkakkoord’ tussen alle betrokken partijen worden gesloten?

“We laten dat over aan de politiek en anderen die mee willen doen. De minister heeft deze commissie ingesteld. Hij had gevoel, denk ik, dat hij het met het regeerakkoord niet redt. Wat hij op de korte termijn doet, is aan hem. Ik denk dat hij op de lange termijn met ons advies uit de voeten kan. Je moet geleidelijk veranderen. In ons advies zit zoet en zuur, lief en leed. Spring even over je eigen deelbelang heen.”

Waarom hebben de politieke partijen en werkgevers en werknemers in de polder bij deze kwesties een commissie nodig?

“De gevestigde belangen zitten elkaar een beetje in de weg. Dat verwijt ik ze niet. Ik begrijp hun knokpartij op vierkante centimeter. Maar daardoor zijn ze niet in staat om even het perspectief over vijftien jaar te schetsen. Er is rust en onafhankelijkheid nodig om dat te doen.”

Lees ook: 

Advies aan kabinet: Minimumtarief voor zzp’ers lost weinig op

Een minimumtarief voor zzp’ers, zoals het kabinet wil, lost niks op, concludeert de commissie-Borstlap. Haar rapport over hervorming van de arbeidsmarkt verschijnt donderdag.

Advies: Bied ook de zzp’er scholing en sociale zekerheid

Iedereen die werkt, moet sociale bescherming krijgen, zoals pensioenopbouw en een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid. Ook flexwerkers en zelfstandigen. Dit staat in een tussenadvies voor het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden