AnalyseVertrouwen

De schaduw van ongemak blijft over de kabinetsformatie hangen

Het was bedoeld ter verzoening, maar Ruttes optreden in Nieuwsuur pakte anders uit. Beeld ANP
Het was bedoeld ter verzoening, maar Ruttes optreden in Nieuwsuur pakte anders uit.Beeld ANP

Premier Rutte heeft het vertrouwen van de Tweede Kamer nog lang niet terug. Maar de start van de kabinetsformatie is nabij.

Donkere onweerswolken blijven maar boven de kabinetsformatie hangen, die vandaag een nieuwe fase in moet gaan. De Tweede Kamer staat voor een belangrijke beslissing: kan de formatie nu eindelijk echt van start, acht weken na de verkiezingsdag?

De stemming bij veel partijen is bedrukt. Er is sprake van groeiend ongemak, over de nog steeds niet opgeloste vertrouwenscrisis rond de grote winnaar van de verkiezingen, VVD-leider Mark Rutte. Hij kwam maandag met ‘zelfreflectie’ over de vertrouwenscrisis tussen hem en de rest van de Tweede Kamer. Rutte had radicale ideeën beloofd, en ‘fundamentele’ uitspraken over zijn eigen rol, maar die bleven grotendeels uit. Hij vindt wel dat ‘zaken anders moeten’.

Ruttes optreden heeft anders uitgepakt

Bedoeld ter verzoening, heeft zijn optreden anders uitgepakt. Ruttes verhaal valt andere partijen ronduit tegen, en roept vooral vragen op. In een Kamerdebat zal de VVD-lijsttrekker vandaag opnieuw uitleg moeten geven. Wil hij werkelijk een ander soort premier worden, zoals ook informateur Herman Tjeenk Willink dringend heeft geadviseerd dat nodig is, gezien de grote problemen in het land en de scheefgegroeide bestuurscultuur? Waaruit blijkt dat concreet? Dezelfde Tjeenk Willink zit vandaag bij het debat, en zal zijn oproep waarschijnlijk nog eens herhalen.

Voor de derde keer dreigt daarmee een Kamerdebat toch weer over de persoon Rutte te gaan, voor er een kabinet gebouwd kan worden. SP en PVV, die niet met Rutte in een kabinet willen, zien zich door diens tv-uitspraken gesterkt. “De nieuwe Rutte is dus vooral de oude Rutte”, aldus SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen. Alleen vanuit de VVD komen positieve reacties op Ruttes verhaal. VVD-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol noemt zijn ideeën voor bijvoorbeeld een dunner regeerakkoord ‘best vernieuwend’.

Nieuwe informateur

Toch overheerst vandaag de wens bij veel partijen om de formatie eindelijk te laten beginnen, acht weken na de verkiezingsdag. In de coulissen staat de nieuwe informateur al klaar. SER-voorzitter Mariëtte Hamer wordt vandaag voorgedragen, aldus bronnen in Den Haag. Zij moet vandaag ook een concrete opdracht meekrijgen.

D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag noemt het belangrijker dat tempo wordt gemaakt met de vorming van een nieuw kabinet. Zij reikt Rutte al voorzichtig de hand, door van alle potentiële regeringspartijen het mildst te oordelen over zijn eerste poging tot verandering. “Het is een begin en dat vind ik heel belangrijk”, aldus Kaag. D66 wacht nu of de VVD-lijsttrekker in de formatie concreet laat zien wat verandering hem waard is.

Het ongemak van de formatie zal vandaag eerder zichtbaar zijn bij het CDA. Die partij wordt door Rutte flink onder druk gezet om aan tafel te komen in een kabinetsformatie. Rutte heeft zelf alvast een verzoeningsgesprek geregeld met CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, die ziek thuis zit. Tot nu toe houdt het CDA elke poging af om te gaan onderhandelen over regeringsdeelname, vandaag moet ook duidelijk worden of CDA-leider Hoekstra werkelijk de oppositie verkiest.

Ook GroenLinks en PvdA willen de vertrouwenskwestie met Rutte voorlopig parkeren: de start van de formatie is dringender. Net als D66 wachten zij af waar Rutte in de formatie mee komt, concreet, om de bestuurscultuur te veranderen en de relatie tussen overheid en burger te herstellen. De scepsis is nog niet weg, blijkt vooral uit de woorden van PvdA-fractievoorzitter Lilianne Ploumen. “Ver onder de maat”, noemt zij de voorstellen van Rutte, maandag in Nieuwsuur. Ze waarschuwt: “Bij de vraag naar personen zijn we nog lang niet”.

Lees ook:

Mariëtte Hamer (PvdA) moet de formatie vlot trekken

Het moet iemand met afstand van de dagelijkse politiek worden, had de vertrekkend informateur Herman Tjeenk Willink gezegd. Een ervaren rot die niet belast is met de huidige perikelen op het Binnenhof. De opvolger van Tjeenk Willink wordt naar alle waarschijnlijkheid Mariëtte Hamer (62).

Het CDA zoekt omzichtig naar zijn rol in de formatie

Geeft het CDA deze week hom of kuit aan VVD en D66? Willen de christendemocraten meepraten over een nieuw regeerakkoord, of blijven ze aan de zijlijn toekijken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden